مىسالى, پاۆلودار وبلىسىنىڭ ورتالىعىنداعى «سارىارقا» شاعىن اۋدانىندا № 12, № 15, № 27, اقسۋ قالاسىندا مولودەجنايا كوشەسى №28, №32 تۇرعىن ۇيلەردىڭ قۇرىلىسى پايدالانۋعا بەرىلەتىن مەرزىمنەن كەشىگۋدە. ناتيجەسىندە بيۋدجەت قارجىسىنىڭ دا يگەرىلمەي قالۋى ابدەن مۇمكىن. وبلىستىق قۇرىلىس باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە, وبلىستىق اكىمدىكپەن اراداعى كەلىسىمدەر بويىنشا قۇرىلىس باستاعان كاسىپورىنداردىڭ اراسىندا دا تۇرعىن ءۇي سالۋ تاپسىرماسىن كەشەۋىلدەتكەندەر بار. وبلىس اكىمى بولات باقاۋوۆتىڭ ءوزى وبلىستىق اكىمدىك وتىرىسىندا «بىزبەن سالىستىرعاندا قاراجاتتىڭ ازدىعىنا قاراماستان, قىزىلوردا جانە سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارى تۇرعىن ۇيلەردى قولدانىسقا بەرۋ بويىنشا الدىڭعى قاتاردا كەلەدى. قىزىلوردا وبلىسى 600 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي تاپسىرعان. تۇرعىندار سانى بويىنشا ءبىز سياقتى-اق قالا», دەپ سالىستىرمالى تۇردە مىسال كەلتىردى. بيىل وڭىردە 300 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى جوسپارلانىپ وتىر. ب.باقاۋوۆ قۇرىلىس باسقارماسىنا بار مۇمكىندىكتى پايدالانىپ وسى مەجەنى ورىنداپ شىعۋ قاجەتتىگىن مىندەتتەدى. وتكەن جىلى 38 تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلگەن بولاتىن.
ماقالا جازۋ بارىسىندا ءبىز دە قۇرىلىسى تۇرالاپ قالعان وسى تۇرعىن ۇيلەردى ارالاپ كورىپ قايتتىق. كەلگەن بەتتە-اق, تەكسەرۋشى بولماساق تا شاعىن جانە ورتا بيزنەستى تەكسەرۋگە رۇقسات جوق دەگەندەي كوزقاراس بايقالادى. اكىمدىكتىڭ قۇرىلىس باسقارماسى ماماندارىنىڭ جۇمىس ساپاسىن كۇندەلىكتى باقىلاۋعا الۋعا مۇمكىندىكتەرى بار. قۇرىلىستىڭ ۋاقىتىندا اياقتالىپ, پايدالانۋعا ساپالى بەرىلۋىنە تاپسىرىس بەرۋشى, مەردىگەر, جوبالاۋشى جانە ارنايى قۇرىلعان ساراپتاماشىلاردىڭ بىرلەسكەن توبىنىڭ جاۋاپكەرشىلىكتەرى قاجەت ەكەنى بەلگىلى. جاۋاپكەرشىلىك, تالاپ پەن ءتارتىپ بولماعان جاعدايدا ايىپپۇل تولەۋ قاتاڭ قاداعالانۋعا ءتيىس.
وبلىستىق قۇرىلىس باسقارماسى تاراپىنان جانە وڭىردە قۇرىلىس نىساندارىنىڭ, تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى قالاي جۇرگىزىلىپ جاتقانىنا باقىلاۋ جاسايتىن باسقا دا ءتيىستى ورىندار از ەمەس. تەندەر دە, قۇرىلىستىڭ سمەتالىق-جوبالاۋ قۇجاتىن جاساۋ دا وڭىردەگى قۇرىلىس باسقارمالارىندا وتكىزىلەدى. قۇرىلىستى جۇرگىزۋ كىم كورىنگەنگە بەرىلە قويمايتىنى بەلگىلى.
ال وبلىس اكىمشىلىگىنىڭ مالىمەتىنشە, قالانىڭ بولاشاقتاعى ساۋلەتى كەرەمەت بولماق. بۇل ءۇشىن قازىر نىسانداردى سالۋدى ايماقتارعا ءبولۋدى, كولىك جانە ينجەنەرلىك كوممۋنيكاتسيالار, كوگالداندىرۋ جانە كورىكتەندىرۋ جۇيەسىن بەلگىلەيتىن كەشەندى باس جوسپار جاسالماق. بۇل وبلىس ورتالىعىنىڭ تۇراقتى دامۋىنىڭ 2032 جىلعا دەيىنگى ۇزاق مەرزىمدى ستراتەگياسىن كورسەتەدى. ياعني ەلەكتروندى باس جوسپار قۇرىلادى. مىسالى, كەشە عانا تاۋەلسىزدىك داڭعىلى اتانعان بۇرىنعى كۋتۋزوۆ كوشەسىن قايتا جاڭارتۋ, 14 مىڭ شارشى مەتر جەڭىل اتلەتيكالىق مانەج, 8 مىڭ شارشى مەتر فۋتبول الاڭىن, اۋدانى 6 مىڭ شارشى مەتر بولاتىن وليمپيادالىق رەزەرۆتى دايارلاۋ ورتالىعىن, 4,6 مىڭ شارشى مەتر مۇزايدىنى بار «سپورت-سيتي» سپورت قالاشىعىن سالۋ جوسپارلانۋدا. اۋدانى 16 مىڭ شارشى مەتر مۋزەي كەشەنىنىڭ وليمپيادالىق ستاندارتتاعى ەسكەك ەسۋ ارناسىنىڭ جانە ترياتلون, بياتلون تراسسالارىنىڭ قۇرىلىسى قولعا الىنباق. 1500 ورىنعا ارنالعان كونتسەرت زالىنىڭ اۋدانى 7,1 مىڭ شارشى مەتر, 300 ورىندىق باسسەيننىڭ اۋدانى 3,1 مىڭ شارشى مەتر بولادى. ەرتىس وزەنى جاعالاۋى ودان ءارى كوركەيە تۇسەدى.
بيىل ەلباسى جاريالاعان «5 الەۋمەتتىك باستامانى» ىسكە اسىرۋ ءۇشىن وڭىردە 45 تارماقتان تۇراتىن ارنايى جول كارتاسى ازىرلەنىپتى. ياعني «7 – 20 – 25» يپوتەكالىق باعدارلاماسى بويىنشا قارجىلاندىرۋ ماسەلەسى ناقتىلانىپ, تۇرعىن ۇيلەردىڭ جوبالىق ۇلگىلەرى انىقتالدى. پاتەرلەردى ساتىپ الۋشىلاردىڭ ءتىزىمى جاسالۋدا. ءبىز جوعارىدا جازعان تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنىڭ 300 مىڭ شارشى مەتر جوسپارى كولەمى 356 مىڭ شارشى مەترگە دەيىن كوبەيتىلۋى مۇمكىن كورىنەدى. تاعى 19 تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇرىلىسى جوبالانۋدا. سونداي-اق پاتەر سانىن ارتتىرۋ ماقساتىندا 16-18 قاباتتى ۇيلەر سالۋ جوسوپارلانعان. اۋدانداردا جاڭادان 28 تۇرعىن ءۇي سالىنىپ, 25 تۇرعىن ءۇي ساتىپ الىنباق. وبلىس ورتالىعىنداعى جوعارى وقۋ ورىندارى مەن كوللەدج ستۋدەنتتەرى ءۇشىن 9 جاتاقحانا بوي كوتەرمەك. قازىرگى كەزدە ولاردىڭ جوبالىق قۇجاتتارى ازىرلەنۋدە.
ء«سوز جۇزىندە ءبارى جاقسى-اق, نە جەتپەيدى سوندا؟» ەلىمىزدە قابىلدانعان «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى بويىنشا پاتەر العىسى كەلىپ جۇرگەن كەز كەلگەن قاراپايىم تۇرعىن وسىلاي ويلاۋى مۇمكىن. بۇعان دەيىن وبلىستا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى قارقىن الىپ, جۇزدەگەن پاتەر پايدالانۋعا بەرىلدى. وبلىس ورتالىعىنداعى ەسكى ۇيلەر ءسۇرىلىپ, ونىڭ ورنىنا «سارىارقا» دەپ اتالاتىن جاڭا شاعىن اۋدان دا بوي كوتەردى. ەندى «دوستىق» دەپ اتالاتىن جاڭا شاعىن اۋدان سالىنباقشى. وبلىستىق ساۋلەت جانە قالا قۇرىلىسى باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە, مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي باعدارلامالارى جانە كوممەرتسيالىق قۇرىلىس سالۋ ەسەبىنەن 2032 جىلعا قاراي وبلىستا تۇرعىن ءۇي قورىنىڭ الاڭىن 2,5 ميلليون شارشى مەترگە كوبەيتۋ جوسپارلانعان. بۇل ماقسات «سارىارقا», «دوستىق» اتالاتىن شاعىن اۋدانداردىڭ ەسەبىنەن كوبەيەدى.
وڭىردە 27 مىڭ 360 ادام پاتەر كەزەگىندە تۇرسا, 24 مىڭ 390 ادام جەكە ءۇي سالۋعا ءوتىنىش ءبىلدىرىپتى. ال «قازاقستان تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى» اق سالىمشىلارىنىڭ قاتارىندا 43 مىڭنان استام تۇرعىن بار كورىنەدى. بۇعان جاس وتباسىلاردى باسپانامەن قامتۋ, نەسيەلىك ءۇي بەرۋ, قارجىلاندىرۋ بويىنشا كورسەتكىشتەردى قوسىڭىز. وبلىستىق اكىمدىك تۇرعىندار جەكە ءۇي سالۋ ءۇشىن وبلىس ورتالىعىنداعى اەروپورت قالاشىعى جاعىنان جەر قاراستىرۋ قاجەت دەپ وتىر. اقسۋ, ەكىباستۇز قالالارىندا دا جەكە باسپانالار سالۋعا جاعداي جاسالسا, قۇرىلىس قارقىنى ارتار ەدى.
جوعارىدا ءبىز جازعان «دوستىق» دەپ اتالاتىن شاعىن اۋدانداعى تۇرعىن ۇيلەر قۇرىلىسىن جۇرگىزۋگە وڭتۇستىككورەيالىق كومپانيا قاتىسقىسى كەلەدى ەكەن. وبلىسقا كەلگەن ساپارىندا «SEORIN Construction» كومپانياسىنىڭ پرەزيدەنتى پاك مانيل وبلىس اكىمى بولات باقاۋوۆپەن كەزدەسۋىندە وسى تۋرالى ايتتى. قۇرىلىس الاڭىنا بارىپ, شاعىن اۋداننىڭ دامۋ جوسپارىمەن تانىستى. تۇرعىن ۇيلەردى ءوز قارجىلارىنا سالۋعا ءازىر كورىنەدى. بۇعان وبلىستىق اكىمدىك پاتەرلەردىڭ ءبىر شارشى مەترىنىڭ قۇنى 150 مىڭ تەڭگەدەن اسپاۋ كەرەك دەپ تالاپ قويادى.
تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن سالۋشى ماماندار قازىر ەڭ الدىمەن ۇيلەردىڭ ەكولوگيالىق تازالىعى مەن ساپاسىنا باستى نازار اۋدارا باستادى. ياعني ۇيرەنگەن «جاي ۇيلەر» ەمەس, تاڭعالدىرار «اقىلدى ۇيلەر» سالۋعا كوشتى. قۇرىلىس ناقتى جوباعا سايكەس جۇرگىزىلەدى, قۇجاتتا كورسەتىلگەن قۇرىلىس ماتەريالدارى عانا قولدانىلادى. بارلىق جوبالار ارنايى ساراپتامادان وتەدى. ماتەريالداردىڭ ساپاسى, ەكولوگيالىق تازالىعى تەكسەرىلەدى. قۇرىلىستا قولدانىلاتىن ءاربىر ماتەريالدىڭ سەرتيفيكاتى بولۋى كەرەك.
ينجەنەر, قۇرىلىس مامانى بالتاباي جانسەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, «اقىلدى ۇيلەردى» ەنەرگيالىق تيىمدىلىگى جوعارى تەحنولوگيالار مەن ماتەريالداردى پايدالانىپ تۇرعىزۋ اسا ماڭىزدى. ويتكەنى قازىر تۇرعىنداردىڭ ەنەرگيانى تۇتىنۋ كورسەتكىشى بىرنەشە ەسە وسكەنى بەلگىلى. سوندىقتان جىلۋمەن قامتۋ جۇيەسىن باسقارۋدى اۆتوماتتاندىرۋ, جارىقتاندىرۋدىڭ بارىنشا ۇنەمدى قۇرالدارى قاجەت.
قۇرىلىس كومپانيالارىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرىپ, مەردىگەر كومپانيالاردى تاڭداۋدا قىراعىلىق تانىتىپ, تالاپتاردى كۇشەيتپەسە, جۇمىس باستالماي جاتىپ-اق ءبىرىن-ءبىرى سوتتان-سوتقا تارتقان جايلار دا ءجيى كەزدەسەدى. مىسالى, بىلتىر وڭىردەگى لەبياجى اۋدانىندا تۇرعىن ءۇي سالۋى ءتيىس «الماس+» كومپانياسى ءوز مىندەتىن ورىنداي الماعان. اۋداندىق اكىمدىك سوتقا دەر كەزىندە شاعىم تۇسىرمەگەن. وبلىس ورتالىعىندا باسسەين قۇرىلىسىن جۇرگىزبەكشى بولعان «كەرەمەت» كومپانياسىنا قاتىستى سوت ءىسى جۇرۋدە. قۇرىلىستىڭ ەكپىندى قارقىن الىپ كەتۋىنە مەردىگەر كومپانيالاردىڭ جاۋاپسىزدىعى كەرى اسەرىن تيگىزەدى. الگى ءاپ-ساتتە پانەلدى ءۇيدى تۇرعىزىپ بەرەمىز دەيتىن وبلىس ورتالىعىنداعى ء«ۇي قۇرىلىسى كومبيناتى» جشس-عا جەرگىلىكتى بيلىك تاراپىنان كەزىندە جاقسى قولداۋ كورسەتىلدى. بىراق كومبينات جىلىنا 100 مىڭ شارشى مەترگە دەيىن ءۇي سالۋ مەجەسىنە جەتە الماۋدا.
وبلىستىق قۇرىلىس باسقارماسىنىڭ باسشىسى رۇستەم رايىسوۆتىڭ مالىمدەۋىنشە, بيىل پايدالانۋعا بەرىلەتىن تۇرعىن ۇيلەر كولەمىنىڭ 300 مىڭ شارشى مەترىنىڭ 200 مىڭى وبلىس ورتالىعىندا سالىنادى. قالعانى اقسۋ, ەكىباستۇزدا, اۋدانداردا بوي كوتەرەدى. ءار ءۇيدىڭ قولدانىسقا بەرىلۋ كەستەسى جاسالۋدا. وبلىستىق ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتى جوسپارلاۋ باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە, وسى جىلدىڭ العاشقى 5 ايىندا وڭىردە قۇرىلىس قارقىنى ازايعان. ءتىپتى بيىل 300 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلمەۋى دە مۇمكىن.
وڭىردەگى «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ وكىلدەرى وبلىس ورتالىعىنداعى, اقسۋ, ەكىباستۇزداعى قۇرىلىس الاڭدارىن ءجيى ارالايدى. ۇلتتىق قوردان بولىنەتىن قاراجاتتىڭ ماقساتتى پايدالانىلۋىن باقىلاۋ جونىندەگى كوميسسيا مۇشەلەرى «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى بويىنشا سالىنىپ جاتقان نىسانداردىڭ قۇرىلىسىمەن تانىسادى. مىسالى, «ب-ادك» جشس قۇرىلىسىن جۇرگىزىپ جاتقان اقسۋداعى مولودەجنايا كوشەسى №30 تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى قازىر پارتيالىقتاردىڭ قاتاڭ باقىلاۋىندا. وسى كوشەدەگى №28 ءۇيدىڭ قۇرىلىسىن كومپانيا تامىز ايىندا بەرۋدى جوسپارلاپتى. بۇدان بىلاي ءاربىر سالىناتىن قۇرىلىس الاڭدارىن قىراعى كوزدەر ءجيى-ءجيى ارالاپ تۇرماسا, باقىلاۋسىز قۇرىلىستىڭ العا باسپاسى انىق. اقسۋعا بارعان وبلىس اكىمى بولات باقاۋوۆ قالادا جۇرگىزىلىپ جاتقان تۇرعىن ۇيلەر قۇرىلىسىندا جۇمىس سىلبىر, جەدەلدىك بايقالمايدى دەپ قايتتى. قالا اكىمى نيكولاي دىچكو تامىز ايىنا دەيىن ۇيلەردىڭ قۇرىلىسىن اياقتاپ, تاپسىرامىز دەپ ۋادە بەردى. ءتىپتى مولودەجنايا كوشەسىندەگى ءبىر ءۇيدىڭ قۇرىلىسىن جۇرگىزەتىن مەردىگەر كومپانيانى اۋىستىرۋ ماسەلەسى دە تۋىنداۋى مۇمكىن.
ءبىز ماقالانىڭ باسىندا وبلىستىق اكىمدىكپەن اراداعى كەلىسىمدەر بويىنشا قۇرىلىس باستاعان كاسىپورىنداردىڭ اراسىندا تۇرعىن ءۇي سالۋ تاپسىرماسى سەرپىلىسسىز قالعاندارى بار دەپ جازدىق. اقسۋدا ەۋرازيالىق توپتىڭ (ERG) تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسى اياسىندا 5 قاباتتى تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلۋدە. ساتىمەن اياقتالسا, شىلدە ايىندا 70 مەتاللۋرگ پاتەر الماقشى. قالاداعى سترويتەل كوشەسى, 42 ءۇيدىڭ قۇرىلىسىن «ەۋروازياتتىق ەنەرگەتيكالىق كورپوراتسياسى» اق جۇرگىزۋدە. ەگەر سۋ, جىلۋ تارتۋعا قاتىستى تۋىنداعان ماسەلەلەر ۋاقىتىندا شەشىمىن تاپسا, تۇرعىن ءۇي كەشىكپەي بەرىلەدى. اقسۋ فەرروقورىتپا زاۋىتى قۇرىلىسىن باستاعان سترويتەل كوشەسىندەگى 39, 40 جانە 41 ۇيلەردى مەردىگەر «تازا-ستار» جشس سالۋدا. قۇرىلىس مەرزىمىنەن كەشىگۋدە.
اقسۋ دەمەكشى, وبلىس اكىمى بولات باقاۋوۆ بىلتىر «وڭىردە اياقتالماي قالعان قاڭىراپ بوس تۇرعان قۇرىلىستاردىڭ ءبارىن اياقتاۋ كەرەك» دەگەن تاپسىرما بەرگەن-ءدى.
– قالقامانداعى, اقسۋداعى, ەكىباستۇزداعى سالىنىپ بىتپەگەن ۇيلەردىڭ ماسەلەسىن شەشىپ, وڭىردە بوس تۇرعان بىردە-ءبىر باسپانا قالدىرماۋ كەرەك, – دەگەن ەدى وبلىس اكىمى. اقسۋداعى, قالقامانداعى, لەنين كەنتىندەگى قۇرىلىسى اياقتالماعان نەمەسە قاڭىراپ بوس قالعان ۇيلەردى ءبىتىرۋ ءۇشىن ارقايسىسىنا 243,2 ميلليون تەڭگە كەرەك كورىنەدى.
وسى قالاداعى استانا كوشەسىنىڭ بويىنداعى №58 ءۇيدىڭ قۇرىلىسىنىڭ دا قاشان اياقتالارى ءالى بەلگىسىز. پاۆلودار – استانا باعىتىنداعى جولدىڭ بويىنداعى 5 قاباتتى تۇرعىن ۇيلەر جارتىلاي قۇلاپ, قاڭىراپ تۇر. قورقىنىشتى كورىنىس, قاراعان سايىن كوڭىل جۇدەيدى.
فاريدا بىقاي,
«ەگەمەن قازاقستان»
پاۆلودار
