- استاناعا كەلۋدەگى باستى ماقساتىڭىزبەن بولىسسەڭىز؟
- نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىندە جاپونيانىڭ مادەنيەت ورتالىعىمەن قاتار, جاپون باعى «枯山水(karesansui - قۇرعاق لاندشافت)» دا اشىلدى. ءبىز وسى باقتى جاپون حالقىنىڭ مادەنيەتى مەن باعىنىڭ ءستيلىن ساقتاي وتىرىپ سالىپ شىقتىق.
- «Host Town» جوباسى تۋرالى قىسقاشا ايتىپ وتسەڭىز؟
- «Host Town» جوباسى 2020 جىلى توكيودا بولاتىن وليمپيادالىق جانە پاراوليمپيادالىق ويىندارعا بايلانىستى جۇزەگە اسىرىلاتىن جوبا. بۇل جوبانىڭ باستى ماقساتى – وسى ويىندارعا قاتىسۋشى ەلدەردى جاپونيانىڭ وڭىرلەرىمەن ادامي, ەكونوميكالىق جانە مادەني سالالاردا بايلانىستىرۋ. 2017 جىلدىڭ قاراشا ايىندا 2020 جىلى وليمپيادا ويىندارىندا قازاقستان قۇراماسىن قابىلداۋ ءۇشىن كاشيحارا قالاسى تىركەلدى. بۇل قالانىڭ تاڭدالۋى دا تەگىن ەمەس. تاريحي كەزەڭدەردە قازاقستان جىبەك جولىنىڭ ورتالىعىندا ورنالاسقان قالا بولسا, وسى باعىتتىڭ سوڭعى نۇكتەسى كاشيحارا قالاسى بولعان. سوندىقتان قازاقستان مەن كاشيحارا اراسىنداعى تاريحي بايلانىس بار دەسەك قاتەلەسپەيمىز.
- نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىندە سالىنعان جاپون باعى تۋرالى ايتساڭىز؟
- جاپون ەلىنىڭ سيمۆولىنا اينالعان مادەني نىسان نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى عيماراتىنىڭ جانىندا سالىندى. قاسىندا جاپون باعى تاعى بار. جاپونيادا تاس باعى تەرەڭ فيلوسوفيالىق ءمانى بار ۇلتتىق قۇندىلىق سانالادى. جاپوندىقتاردىڭ تۇسىنىگىندە, تاستىڭ وزىنە ءتان قاسيەتتى كۇشى بار. تاس باعى - بەرىكتىك پەن تۇراقتىلىقتىڭ نىشانى. ماسەلەن, بۇل باقتا 15 تاس قويىلعانىمەن, ادامدار تەك 14-ءىن عانا كورە الادى. ويتكەنى باقتىڭ قاي تۇسىنان قاراساڭىز دا, ون بەسىنشى تاس كورىنبەيدى. مۇنداعى فيلوسوفيالىق ءمانى – ادامزاتتى ۇنەمى شىڭدالۋعا, ىزدەنۋگە ۇگىتتەۋ. ەندى ۋنيۆەرسيتەت ستۋدەنتتەرى مەن قوناقتارى وسى جەردە تىنىعىپ, رۋحاني دەمالا الادى.
- جاپون باعىنىڭ باستى ەرەكشەلىگىنە نەدە؟
- جاپون باق ونەرى - قايتالانباس قۇبىلىس, ول مۇقيات جيناقتالعان فيلوسوفيالىق-ەستەتيكالىق قۇندىلىقتاردىڭ جيىنتىق كورىنىسى. «نيۆا» («باق») سوزى «قۇدايعا تابىنۋعا ارنالعان بوس كەڭىستىك» دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى. سونداي-اق جاپون باقشاسى - تاۋلى جەرلەردىڭ كوشىرمەسى, شىنايى تابيعاتتىڭ ادەمى يميتاتسياسى. جاپون باعى VIII-XVIII عاسىرلار ارالىعىندا جاپونيادا قالىپتاسقان, الەمدەگى اسەم باقتاردىڭ ۇلگىسى. جاپون باعى ەرەكشە پىشىندە بەزەندىرىلگەن تاستار, جاساندى توبەلەر مەن تاۋلار, بۇلاقتار مەن سارقىرامالار, قۇم نەمەسە قيىرشىق جولدارمەن بەزەندىرىلەدى. وسى كىشىگىرىم باعىندا جاپوندىقتار كەرەمەت تابيعاتتى كورسەتۋگە تىرىسادى.
- جاپونياداعى باقشا وسىرۋدەگى تانىمال ادىستەر تۋرالى ايتىپ وتسەڭىز؟ اتاقتى «ۆابي-سابي» ادىسىنە كەڭىرەك توقتالساڭىز؟
- جاپون باقشاسىندا جاسىرىنىپ جاتقان ەستەتيكالىق دۇنيەتانىمنىڭ ماڭىزدى بولىگى «ۆابي-سابي» ادىسىمەن جاسالادى. «ۆابي-سابي» نەگىزىنەن تابيعي سۇلۋلىق سوزىمەن استاسىپ جاتادى. وندا ادام بالاسى تابيعاتتىڭ تاۋسىلماس ادەمىلىگىمەن, تىلسىم قۇدىرەتىمەن تانىسا الادى. بۇل ءادىس قاراپايىم بولىپ كورىنگەنىمەن, ايتار ويى مەن وزىندىك ىشكى ەنەرگياسى بار. «ۆابي» قاراپايىمدىلىق, جالعىزدىق, سونداي-اق ىشكى ەنەرگيا سوزىمەن استاسىپ جاتسا, «سابي» جالعاندىقتان ادا, شىنايىلىق ءسوزىن بىلدىرەدى. بۇل ءادىستىڭ ەۋروپاداعى انالوگى رەتىندە ناتيۋرمورتتى قاراستىرۋعا بولادى. تۇپتەپ كەلگەندە, «ۆابي-سابي» «شىنايىلىقتىڭ شىڭى» دەسەك تە بولادى. ال وسى ادىسپەن جاسالعان جاپون باقتارى كوبىنە «كۇزگى باق كەلبەتى» مەن «قوڭىر مۇڭ» اتموسفەراسىن سىيلايدى. وسى ءادىستى كەڭىنەن ءتۇسىندىرۋ ءۇشىن بىرنەشە مىسال كەلتىرەيىن:
بۇل - مونa ليزانىڭ كۇلكىسى, بۇل - دجەين ەيردىڭ سىرتقى كەلبەتى, بۇل - ستيۆ دجوبستىڭ جارتىلاي تىستەلگەن الماسى, بۇل - رۋبەنستىڭ كارتينالارى, بۇل - تسار-كولوكولدىڭ سىنىعى, بۇل - نيكا ساموفراكيسكيدىڭ ءمۇسىنى.
- نەلىكتەن جاپون باقتارى اسيممەتريا ءپرينتسيپى بويىنشا جاسالادى؟ مۇنىڭ قۇپياسى قانداي؟
- ءيا, جاپون باعى اسيممەتريا ءپرينتسيپى بويىنشا قۇرىلادى. مۇندا دوڭگەلەكتەگى گۇلزارلار نەمەسە يدەالدى شارشى جوق. اسيممەتريا - تابيعاتقا جاقىندىقتىڭ بەلگىسى. جاپون باقشاسىن ۇيىمداستىرۋداعى باستى ەرەجە دە: «تابيعاتتا ءبارى تابيعي بولۋى كەرەك» دەگەن سوزگە سايادى. ەگەر باقشادا جاساندى تۇردە قۇرىلعان ەلەمەنتتەر بولسا, جاپون باعى ءوزىنىڭ ەرەكشە اتموسفەراسى مەن ءسيمۆوليزمىن جوعالتادى.
ال جاپون باعىنداعى باستى ەلەمەنتتەر قانداي؟
ولار - سۋ مەن تاس. سۋ ايەل كۇشىنىڭ بەلگىسى - ين, ال تاستار ەركەك كۇشىنىڭ بەلگىسى - يان. ولاردىڭ ماڭگىلىك ءوزارا قارسىلىعى مەن ايىرىلماس بىرتۇتاستىعى ەجەلگى دۋاليستىك تۇسىنىك بويىنشا ءومىردىڭ نەگىزگى سيمۆولى. باستىسى باقشادا تىرشىلىك قۋاتى سۋدىڭ بولۋى مىندەتتەلەدى. نەگە دەسەڭىز, تابيعات قۇبىلىستاردىڭ ىشىندەگى كوبىرەك قوزعالىستا بولاتىن بۇل ەلەمەنت باققا وزىندىك سيپات پەن كوڭىل-كۇي سىيلايدى.الايدا ناعىز سۋدىڭ بولۋى مىندەتتى ەمەس. ونى قۇم سەبىلگەن الاڭقايلارمەن الماستىرۋعا بولادى. وسىنداي قۇمدى الاڭقاي ادامعا تىنىشتىق سىيلايدى.
- استانا باقتارى تۋرالى نە ايتاسىز؟
- ۋاقىتتىڭ تىعىزدىعىنا بايلانىستى ءالى استانانىڭ باقتارىن ارالاۋ مۇمكىن بولعان جوق. الايدا استانا ءوزىنىڭ جاسىل كەلبەتىمەن كورگەن ادامدى تاڭقالدىرماي قويمايدى.
- سۇحباتىڭىزعا كوپ راحمەت!
سۇحباتتاسقان ءمادينا جالەلقىزى,
جاپون تىلىنەن اۋدارعان ەرجان قابيەۆ
«ەگەمەن قازاقستان»
