باقىتجان ءابدىر ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, بۇل مەملەكەت باسشىسى تاپسىرماسىنان باستاۋ الاتىن تەرەڭ دە جان-جاقتى ۇعىم. ياعني جوبالىق باسقارۋ دەگەنىمىز - جوعارى ونىمدىلىك دەڭگەيىندە قىزمەت اتقارا الاتىن ءوندىرىس پەن وزگە دە قارقىندى جۇمىس ورىندارىن جاپپاي قۇرۋ دەگەن ءسوز.
ونىڭ باستى ارناسى مەن تۇتقالارى – بازالىق يندۋستريالاندىرۋدى وركەندەتۋگە جانە ەڭبەك رەسۋرستارىن ءتيىمدى تۇردە پايدالانۋعا, سونىمەن بىرگە ءارتۇرلى كەدەرگىلەردى جويۋعا باعىتتالعان. جوبالىق باسقارۋ ءىسى ينۆەستورلاردىڭ ءتيىمدى دە وڭتايلى ۇسىنىس-پىكىرلەرىمەن ۇشتاستىرىلسا – كوزدەگەن ماقساتقا جەتۋ ءبىرشاما جاقىنداي تۇسەدى. ءارى بۇل – الەمدەگى دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا تەزىرەك تەڭەلۋدىڭ باستى ءبىر تۇتقاسى دەپ اتاپ كورسەتتى ۇكىمەت باسشىسى.
ەلىمىزدە جوبالىق باسقارۋدى جۇزەگە اسىرۋدى تالقىلاۋعا ارنالعان - ۇكىمەت ءماجىلىسى ءۇشىن نەلىكتەن اقتوبە وبلىسى تاڭدالعان؟. ويتكەنى وڭىردە بۇگىندە ءوز جۇمىسىن باستاپ كەتكەن جوبالىق كەڭسەنىڭ قىزمەتىندە وزگە ايماقتار دا تاعىلىم مەن تاجىريبە الارلىقتاي تۇستار بار. بۇل جونىندە ماجىلىسكە قاتىسۋشىلارعا اقتوبە وبلىسىنىڭ اكىمى ب.م.ساپارباەۆ بايانداپ بەردى. وبلىستا ەكونوميكالىق ءوسىم بيىلعى جارتى جىلدىقتا رەسپۋبليكالىق ورتاشا كورسەتكىشتەن اسىپ ءتۇسىپ, بەس پايىزدىق ءوسىمدى قۇرادى. مۇندا 12 باعىت بويىنشا بەلگىلەنگەن باستى ينديكاتورلار جوبالىق باسقارۋدىڭ تيىمدىلىگىن ودان ءارى كوتەرۋگە جانە ەكونوميكانىڭ دامۋ قارقىنىن بىرقالىپتى, تۇراقتى تۇردە ۇستاۋعا سەپتىگىن تيگىزۋدە. سونداي-اق تابىستىڭ قوسىمشا كوزدەرىن ىزدەستىرۋ جونىندەگى ءىس-شارالار كەشەنى دە وڭ ناتيجەلەر بەرىپ كەلەدى.
ايماقتا جوبالىق باسقارۋ جۇيەسىن ودان ءارى تەرەڭدەتۋ ءۇشىن قوسىمشا شارالار الىنعان. بۇل ءبىرىنشى كەزەكتە جۇمىسسىزدىق دەڭگەيىن ازايتۋ مەن ەڭبەك ونىمدىلىگىن كوتەرۋ ماقساتىن كوزدەيدى. ماجىلىستە سالالىق مينيسترلىك وكىلى تاراپىنان ايتىلعانداي وبلىستا ەڭبەك ەتۋگە قابىلەتتى 495 مىڭ جۇمىس كۇشى تىركەلگەن. ونىڭ 415 مىڭى ءتيىستى قىزمەتتەر مەن جۇمىس ورىندارىنا تارتىلعان. ياعني ەسەپتەۋلەر مەن تالداۋلار تەك 20 مىڭ ادامنىڭ عانا وندىرىستەن تىس قالعانىن كورسەتەدى. سالىستىرمالى تۇردە العاندا مۇنىڭ ءوزى رەسپۋبليكا وڭىرلەرى اراسىنداعى تومەنگى كورسەتكىش, ياعني وڭ تۇرعىداعى جوعارعى كورسەتكىش بولىپ تابىلادى.
وڭىردە وندىرىستىك كاسىپورىنداردى جاڭعىرتۋعا ارنالعان جوبالار دا ءماجىلىس كەزىندە ۇكىمەت باسشىسى تاراپىنان قولداۋ تاپتى. مۇنداعى تۇپكى ماقسات – بۇعان 500 ميللارد تەڭگە قاراجات ءبولۋ بولماق. بيىل بۇل ىسكە 55 ميلليارد تەڭگە قاراجات تارتىلعان. سوعان سايكەس 35 كاسىپورىندى جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. نەگىزىنەن رەسپۋبليكامىزداعى كەز-كەلگەن ءوڭىر باسشىسى قىزمەتىنىڭ رەيتينگىسى وڭىرگە تارتىلعان ينۆەستيتسيا مولشەرىنە بايلانىستى بولاتىنىن ەسكەرسەك, بۇل رەتتە اقتوبە وبلىسىنىڭ اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆتىڭ ءجۇزى جارقىن دەي الامىز. ايتالىق, وتكەن جىلى ءوڭىر ەكونوميكاسىنا تارتىلعان شەتەلدىك جانە ىشكى ينۆەستيتسيانىڭ مولشەرى 480 ميلليارد تەڭگە قۇراعان بولسا, بيىل ونىڭ كولەمى 510 ميللياردتان كەم بولمايدى دەپ كۇتىلۋدە.
ءومىر بولعان سوڭ اتقارىلعان ءىستىڭ ءتيىمدى دە, ءتيىمسىز دە تۇستارى بولماي تۇرمايدى. ەگەر ءتيىمسىز, پايدا اكەلە بەرمەيتىن قىزمەتتىڭ كولەمىن كەمىتۋ اقتوبەدە جوبالىق باسقارۋدى جۇزەگە اسىرۋعا بايلانىستى وتكىزىلگەن ءماجىلىستىڭ باستى ارقاۋىنىڭ ءبىرى ەكەنىن ەسكەرسەك – مۇندا تەك سوڭعى ءبىر جىلدىڭ ىشىندە ءتيىمسىز جۇمىستىڭ ۇلەسى 60 پايىزعا دەيىن قىسقارعانى اتاپ ايتۋعا تۇرارلىق ماسەلە.
ۇكىمەتتىڭ كوشپەلى ءماجىلىسى ۇستىندە اقتوبە اگلومەراتسياسىن ودان ءارى دامىتۋدىڭ تولعاعى جەتكەن ماسەلەلەرى دە جان-جاقتى تالقىلاندى. قازىرگى كەزدە بۇل ءىس 8 باعىت بويىنشا جۇرگىزىلۋدە. ءتۇيىپ ايتقاندا اقتوبەدە يندۋستريالىق ايماقتىڭ قۇرىلعانى بۇل جايت اگلومەراتسيانىڭ وندىرىستىك بازاسىن وسىرۋگە اسەر ەتكەنى اتار تاڭداي شىندىق. ايماقتا وڭتايلى تۋريستىك-لوگيستيكالىق ورتالىقتىڭ بولۋى جانە مەديتسينالىق كلاستەردىڭ قۇرىلۋى اگلومەراتسيانىڭ قالىپتاسۋ ۇدەرىسىن تەزدەتە الادى.
ءماجىلىس ۇستىندە اقتوبە ەلىمىزدەگى ءتورتىنشى مەگاپوليس رەتىندە تاڭدالىپ الىنىپ وتىرعانى بىرنەشە دۇركىن اتالىپ ءوتتى. ەندەشە ونىڭ بۇرىنعى جاي-كۇيى مەن بۇگىنگى جانە كەلەشەكتەگى دامۋ باعدارى ۇكىمەت باسشىسى ب.ءا.ساعىنتاەۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكىزىلگەن ءماجىلىستىڭ باستى ارقاۋىنا اينالۋى – ءوڭىردىڭ كەمەل كەلەشەگىن ايقىنداي الارى حاق.
وسى ورايدا رەسپۋبليكاداعى سالالىق مينيسترلەر وسى ماسەلەگە وراي ۇكىمەت جانە وبلىس باسشىلارى مەن ماجىلىسكە قاتىسۋشىلار الدىندا ەسەپ بەرگەنى اقتوبەدە وتكىزىلگەن ۇكىمەت ءماجىلىسىنىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى بولماق. ەلىمىزدىڭ وزگە وڭىرلەرىمەن سالىستىرا قاراعاندا اقتوبە وبلىسىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ دەڭگەيى ءبىرشاما جوعارى ەكەنىنە ەشكىم تالاس تۋعىزا قويماس. ايتسە دە بۇل تۇجىرىمنىڭ ءوزى ءوڭىر ەكونوميكاسى مەن مادەنيەتىن وركەندەتۋ ىسىندە ەشقانداي ءمىن مەن كەمشىلىك جوق دەگەن ۇعىمدى تۋعىزباسا كەرەك. ءارى بۇلاي بولۋىنىڭ ءوزى تابيعي ۇدەرىس ەكەنى بەلگىلى.
ۇلكەن جوبالار مەن جۇمىستار بولعان جەردە كەيبىر تۇيتكىلدەر مەن كەمشىلىكتەر دە بولماي قالمايدى. ءماجىلىس ۇستىندە بىرقاتار رەسپۋبليكا مينيسترلەرى ماسەلەنىڭ وسى جاعىنا كوڭىل اۋدارعاندارىنا دا تۇسىنىستىكپەن قاراۋعا بولاتىن سەكىلدى. پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆ اتاپ كورسەتكەندەي مۇنىڭ ءوزى ءبىر-بىرىمىزدەن كەمشىلىك ىزدەۋ ەمەس, كەرىسىنشە ءالى دە بولسا وڭىردە تۇپكىلىكتى شەشىمىن تابا الماي جۇرگەن ماسەلەلەردى بىرلەسىپ وڭ جولعا قويۋ بولىپ شىعادى.
اتاپ ايتقاندا وڭىردەگى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە ينۆەستيتسيا تارتۋ ماسەلەسىندە كەمشىن ءتۇسىپ جاتقان تۇستار جوق ەمەس. سونداي-اق ءبىلىم بەرۋ ىسىنە مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى تۇتقالارىن ەنگىزۋ دەڭگەيىنىڭ تومەن ەكەندىگى دە بەلگىلى بولىپ وتىر. سونداي-اق دەنساۋلىق ساقتاۋ مەن تۋريزم سالالارىندا دا تۇبەگەيلى تۇردە قولعا الاتىن ماسەلەلەر بار ەكەنى ءماجىلىس ۇستىندە اشىق ايتىلدى. مۇنىڭ العاشقىسى وكپە اۋرۋلارىن ەمدەۋ ديسپانسەرى قۇرىلىسىن اياقتاۋعا جانە جوعارى مەديتسينالىق وقۋ ورىندارىن بىتىرگەن جاس ماماندارعا كورسەتىلەتىن الەۋمەتتىك قولداۋ دەڭگەيىن كوتەرۋگە قاتىستى ايتىلسا ەكىنشىسى وڭىردە تۋريستىك-اقپاراتتىق ورتالىقتى قۇرۋ ءىسى كەشەۋىلدەپ جاتقانى جونىندە جانە وبلىستا تۋريزم سالاسىن دامىتۋعا تەك ەكى قىزمەتكەر تارتىلعانىنا قاتىستى قوزعالدى.
ءماجىلىس ۇستىندە اقتوبە وبلىسىنىڭ اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ تاراپىنان ۇكىمەت باسشىسى باقىتجان ساعىنتاەۆتىڭ نازارىنا بىرنەشە ۇسىنىس-پىكىرلەر ايتىلدى. ونىڭ ءبىرىنشىسى وبلىستا ءتورتىنشى مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىن سالۋ ماسەلەسىنە قاتىستى قوزعالسا, ەكىنشىسى ەلۋ جىلدان استام ۋاقىت بويى گاز تاسىمالداۋمەن اينالىسىپ كەلە جاتقان بۇقارا-ورال ماگيسترالدى گاز ايداۋ قۇبىرىنىڭ مۇمكىندىگى مەن الەۋەتى شەكتەلىپ بارا جاتقانىنا بايلانىستى ايتىلدى.
ال ءۇشىنشىسى التىن وندىرەتىن تاۋ-كەن بايىتۋ وندىرىستىك كومبيناتىنا قوسىمشا قاراجات ءبولدىرۋ تۇرعىسىنان كورىنىس تاپتى. وعان قايتارىلعان جاۋاپتا پرەمەر-مينيستر العاشقى ماسەلەگە وراي بىلدىرىلگەن ۇسىنىس-تىلەكتىڭ جاۋابى الداعى كۇزدە بەلگىلى بولاتىنىن جەتكىزدى. ەكىنشى ماسەلەگە قاتىستى سالالىق مەملەكەتتىك قۇرىلىمدار ءتيىستى تالداۋ-ساراپتاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدى قولعا الماق. ال التىن وندىرىسىنە قاتىستى ماسەلەگە وراي بۇعان قاجەتتى قاراجات رەسۋرستارىن ءوڭىردىڭ ءوز ىشىنەن قاراستىرۋ ۇسىنىلدى.
ءماجىلىستى رەسپۋبليكا پرەمەر-ءمينيسترى ب.ءا.ساعىنتاەۆ قورىتىندىلاپ, الدا تۇرعان مىندەتتەردى ايقىنداپ بەردى. سونىڭ ىشىندە باقىتجان ءابدىر ۇلى تۇتاستاي رەسپۋبليكادا جانە وڭىرلەردە تسيفرلاندىرۋ دەڭگەيىن ودان ءارى تەرەڭدەتۋ قاجەتتىگى تۋرالى وي ءتۇيدى. ياعني ۇكىمەت باسشىسىنىڭ تۇجىرىمداۋىنشا تسيفرلاندىرۋ تەك ءوندىرىس سالاسىن عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە ەكونوميكا مەن الەۋمەتتىك ورتانىڭ بارلىق سالالارىن قامتۋعا ءتيىس. سونداي-اق ساپالى ءونىم ءوندىرۋ ارقىلى باسەكەلەستىككە توتەپ بەرۋدىڭ دە ورنى ايرىقشا. مەملەكەتتىك قولداۋ ساپالى ەكسپورتتىق ونىمدەر شىعارۋدى يگەرگەن تاۋار وندىرۋشىلەرگە عانا جاسالادى دەپ اتاپ كورسەتتى ۇكىمەت باسشىسى.
اقتوبە وبلىسىنا ساپارى كەزىندە ب.ءا.ساعىنتاەۆ ءوندىرىس, مادەنيەت, سپورت جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا جاڭادان پايدالانۋعا بەرىلگەن نىساندارمەن تانىستى. ءارى ب.ءا.ساعىنتاەۆ وبلىس پەن وعان قاراستى اۋداندارداعى دامۋ كورسەتكىشتەرىنە جوعارى باعا بەردى.
تەمىر قۇسايىن,
"ەگەمەن قازاقستان"
