بۇلاي دەۋىمىزگە سەبەپ, ەرجۇمان سمايىل اعامىز مارات اققۇل 60 جاسقا تولعاندا «ماراتتىڭ كۇلكىسى» دەگەن ماقالا جازىپ, وندا ءبىر ادەمى دەرەكتى العا تارتقان ەدى. «ەگەمەننىڭ» ۇلكەن-كىشىسى ءاز-اعا دەپ اسپەتتەگەن, بولمىسى بولەك, بولات مىنەز, ءار ءسوزىنىڭ استارىنا ۇڭىلە الساڭ, تەرەڭ ويمەن قاتار, قىرانداي قاعىپ تۇسەر ءازىلى دە بار ءابدى-ءازيز الدابەرگەنوۆ ءبىر كەزدەرى مارات اققۇلدىڭ 60 جىلدىعىنا ماقالانى ءوزى جازباق نيەتتە ەكەنىن ايتقاندا, ەراعاڭ ماكەڭنىڭ 70 جىلدىق مەرەيتويىنا ءوزى قالام تەربەيتىنىن ءبىلدىرىپتى.
امال نە, ءاز اعاڭ ومىردەن ەرتە وزىپ, مارات ءىنىسى 60-قا تولعاندا ەرجۇمان اعاسى ونىڭ بۇكىل بولمىسىن قاعازعا تۇسىرگەن, جوعارىداعى ماقالانى جازعانىنا كۋا بولعان ەدىك.
مارات اققۇل زامانداسىمىز وتكەن جىلى شىلدە ايىندا 70-كە جەتپەي, ەراعاڭ بولسا اراعا جەتى اي سالىپ, بيىلعى اقپاندا 70-تەن ءبىر اي اسقاندا مىنا ءفاني دۇنيەدەن باقيعا اتتانىپ كەتە باردى. ەكەۋى دە الدا ايتقانىمىزداي, ەشكىمگە سالماعىن سالماي, مورت سىندى. قانداي ۇقساستىق دەسەڭىزشى؟!
«قازانداي قايناپ جاتاتىن گازەت ء«وندىرىسىنىڭ» بەل ورتاسىندا جۇرگەن جاننىڭ ءبىرى – مارات اققۇل» دەپ ەراعاڭ اتاپ ايتقانداي, شىنىندا, ول بۇكىل سانالى عۇمىرىن باس باسىلىمعا, ونىڭ ىشىندە ء«وندىرىس» اتانىپ كەتكەن «سق-نىڭ», «ەق-نىڭ» سەكرەتارياتىنىڭ بارلىق جۇمىسىنا ارناپ, اسىرەسە وزىنە تيەسىلىسىن ءمىنسىز اتقاردى.
ول «ەگەمەنگە» بالاڭ جىگىت كەزىندە كەلىپ, ەل اعاسى دارەجەسىنە جەتتى.
مارات اققۇل قازىرگى ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنىڭ تۇلەگى بولاتىن. ءبىلىم ورداسىنان كەيىنگى ءومىر جولى باس باسىلىممەن وزەكتەس ءوربىدى. اراسىندا رەسپۋبليكالىق جوعارى پارتيا مەكتەبىنە وقۋعا ءتۇسىپ, ونى اياقتاعان سوڭ دا, ءوزى ەڭبەك جولىن باستاعان گازەتكە قايتا ورالدى. ول زاماندا جوعارى پارتيا مەكتەبىن بىتىرگەن ادام كەمى اۋپارتكومنىڭ ءبولىمىن باسقارۋعا نە وبكومنىڭ, ءتىپتى تسك-نىڭ نۇسقاۋشىسى بولۋعا قۇقىلى ەدى. ودان كەيىنگى باسپالداق قىزمەتتەگى ءبىلىم-بىلىگىنە, ابىروي-بەدەلىنە بايلانىستى جىلجيتىن. ال مارات اققۇلدى ونداي وكتەم قىزمەتتىڭ بىردە-ءبىرى قىزىقتىرا قويمادى. بالاپان قاناتىن قاتايتقان, قارعادايىنان باۋىر باسقان باس باسىلىمنىڭ كيەلى تابالدىرىعىن قايتا اتتاپ, وت پەن سۋدىڭ, كەيدە ايعاي-شۋدىڭ ورتاسى سانالاتىن سەكرەتاريات جۇمىسىنا ارالاستى دا كەتتى. ول بۇل ىستە ءوزىن تانىتىپ قانا قويماي, باسىلىم باسپالداعىمەن العا جىلجىپ, رەداكتسياداعى كوركەمدەۋ-بەزەندىرۋ ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, گازەتتىڭ جاۋاپتى حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى, ءبىرىنشى ورىنباسارى, «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» جارناما ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى سەكىلدى جۇمىستاردى ابىرويمەن اتقاردى.
مارات اققۇلدىڭ ەڭبەك كىتاپشاسىنا قاراپ وتىرساڭ, ءبىر مەكەمەنىڭ, ياعني «سق» مەن «ەق» قىزمەتكەرى دەگەن جازۋدى وقيسىز. ءبىر جەردە تابانداپ وتىرىپ قىزمەت ەتۋدىڭ ۇلگىسىن ءبىراز اعالارىمىز بەن اپالارىمىز كورسەتىپ كەتىپ ەدى. سولاردىڭ بىرەگەيى, ۇلتىن قادىر تۇتقان, ۇلت جەرىنىڭ بۇتىندىگىن, ونىڭ ساۋداعا تۇسپەي, بابالار ۇلگىسىمەن ۇرپاق يگىلىگىنە جاراتۋدى قاسقايىپ تۇرىپ ايتىپ وتكەن بالعابەك قىدىربەك ۇلى دەسەك, ەكىنشىسى, اعا ءىزىن باسقان مارات اققۇل ەدى.
قىرىق بەس جىلعا تاياۋ ءومىرىن ەل گازەتىنە ارناعان ازامات: «مەنىڭ وتانىم, وتباسىم «ەگەمەن» عوي» دەيتىن. ءتىپتى «وسى باسىلىمنىڭ تابالدىرىعىن اتتاپ تۇرىپ ومىردەن وتە شىعۋعا بارمىن» دەيتىن. پەندەمىز عوي, سول تۇستا ماكەڭنىڭ ول ءسوزىن ازىلگە بالاپ, ءمان بەرە بەرمەپتىك.
زەينەتكە شىققاننان سوڭ دا باسىلىمنان قول ۇزبەي, «ەگەمەننىڭ» 100 جىلدىعىنا شىعارعالى جاتقان 10 تومدىق ەڭبەككە قاجەت ماتەريالداردى گازەت تىگىندىسىنەن ىرىكتەپ الۋعا ءوز ۇلەسىن قوسىپ ءجۇردى. ول ءاربىر ماقالانى جەتە وقىپ, نەبىر تاريحي وقيعالاردى ەسكە الىپ, ءوزى كورگەن الدىڭعى تولقىن اعالارى تۋرالى دا سىر شەرتىپ وتىراتىن. ومىردەن وزارىنان ءبىر ساعات بۇرىن حابارلاسىپ, كەشىكپەي كەلەتىنىن ايتقان ەدى. اۋدەم جەردەگى ۇيىنەن باسىلىمنىڭ اۋلاسىنا كىرىپ, كيەلى تابالدىرىعىنا ەندى جەتە بەرگەندە, قاس قاعىم ساتتە جۇدىرىقتاي جۇرەگى سىر بەرىپتى. ءسويتىپ جالعاننىڭ – الدامشى, ءومىر شىركىننىڭ وتكىنشى ەكەنىنەن, اتام قازاق, ساباق ال, ساناڭا ءتۇي, مىنا تىرشىلىگىڭ ۋاقىتشا كۇي دەپ ادام عۇمىرىنىڭ قامشى سابىنداي قىسقا ەكەنىن اڭعارتىپ, ماكەڭ ماڭگىلىككە اتتانىپ كەتە باردى.
مۇنداي قابىرعاڭدى قايىستىرار ساتتەگى كورىنىس ىلۋدە بىرەۋدە, ماكەڭ سەكىلدى قارعادايىنان قىزمەت ەتكەن جەرىنە ادال نيەتىن ارناعان ازاماتقا عانا ءتان قۇبىلىس بولسا كەرەك. سانالى عۇمىرىن باس باسىلىمعا سارپ ەتكەن اياۋلى ۇلت ۇلى وسىلايشا ومىردەن اتتاندى.
مارات اققۇل گازەتتىڭ ء«وندىرىس» ءبولىمىنىڭ عانا سارابدال قىزمەتكەرى ەمەس, قارىمدى قالامگەر ەدى. ونىڭ جازعان ءار ماقالاسىنداعى ورنىقتىلىق, العان تاقىرىبىن اشۋى, كەيىپكەرىن سومداۋى – ءبارى دە تابيعي شىعاتىن. اۋدارما ىسىنە كەلگەندە الدىنا كوپ ادامدى تۇسىرە قويمايتىن. كەيبىر سوزدەردىڭ قازاقشاسىن ارىپتەستەرى ماكەڭنەن سۇرايتىن. كەيدە ەراعاڭ – ەرجۇمان سمايىل دا ماكەڭمەن تەرميندەر بويىنشا اقىلداسىپ وتىراتىن.
ەڭ باستىسى, مارات بولمىسىنان لاۋازىمدى قىزمەتكە تالپىنباعانىن الدا ايتتىق. ول ادىلەتتىڭ ادامى ەدى. بىربەتكەي بولاتىن. ادىلدىكتەن بۇرا تارتقان ادامعا كەڭشىلىك جاسامايتىن. ەشكىمگە جالتاقتاپ, جالپاقتامايتىن. كىم بولسا دا قاسقايىپ تۇرىپ, قولدى ءبىر سىلتەپ, قاعىپ تاستايتىن.
ال ساۋاتتىلىعى, تاسپاداي جازۋى, ءارىپتى مارجانداي ءتىزۋى – ەكىنىڭ بىرىندە كەزدەسە بەرمەيتىن شەبەرلىك شىڭى دەسە جاراسادى. جۇمىس كەزىندەگى ورنىقتىلىعى, باستاعان ءىستى اياعىنا جەتكىزبەي تىنبايتىن ىسكەرلىگى كىمگە دە بولسا ۇلگى ەدى. سونىمەن قاتار ونىڭ اشاڭ جۇزىندەگى جىلىلىق, رياسىز كۇلكىسىندەگى اقاۋسىز كوڭىل لەبى تەك وزىنە عانا جاراسىپ تۇراتىن. ەڭ باستىسى, مارات اققۇل ماماندىعىنا ادالدىق تانىتىپ, قازاق جۋرناليستيكاسىندا وزىندىك قولتاڭباسىمەن قالدى.
ول باس باسىلىمعا كەلگەننەن كەيىن اقتوتىداي جار ءسۇيىپ, قانات, المات اتتى ورىمدەي ەكى ۇل ءوسىرىپ, قىر گ ۇلىندەي نەمەرە كوردى. ماكەڭدى قانشا جەردەن ولىمگە قيماساق تا ۇرپاعىنا قاراپ, تاۋبە دەۋگە تۋرا كەلەدى.
«ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ كوشىن استاناعا شەراعاڭ – شەرحان مۇرتازا باستاپ كەلگەن ەدى. سونىڭ ساپىندا ماكەڭ دە بولدى. ول گازەتتىڭ استاناداعى جۇمىسىنىڭ قالىپتاسىپ كەتۋىنە كوپ ۇلەس قوستى.
ومىردەن وزارىنىڭ الدىندا اۋىلعا بارسام, انامدى كورسەم دەپ ءجيى ايتا بەرەتىن. ءتاڭىرىم ول تىلەگىن ماڭگىلىك ساپارعا اتتانۋىمەن ۇشتاستىرىپ جىبەرگەندەي بولدى. استانادان الاتاۋدىڭ باۋرايىنداعى اتا قونىسىنا, اكەسى تىنىستاننىڭ جانىنا شىعارىپ سالۋ ساتىندەگى ۇجىمنىڭ كوڭىل كۇيىن بۇل ارادا تىلمەن ايتىپ جەتكىزۋ قيىننىڭ-قيىنى بولىپ تۇر. ونى قازاقتىڭ بەلگىلى اقىنى قورعانبەك امانجولدىڭ قوشتاسۋ ولەڭىمەن ەسكە ءتۇسىرۋدى ءجون كورىپ وتىرمىز. «قايران, ماكەم... قاجۋ بىلمەي جۇمىستان, قاپيادا ايىرىلدىڭ-اۋ تىنىستان. الىپ كەتتى-اۋ كوزىمىزدىڭ الدىندا. اڭدىپ سوققان اجال دەگەن زىمىستان. الىپ كەتتى-اۋ... قايران قىلا المادىق, ىشتەن تىنىپ كۇڭىرەنىپ زارلادىق. «ەگەمەننىڭ» ساياسىنا جاتقىزىپ, ەس شىققانداي... سۋدان تالدى قارمادىق. قايران, ماكە, قايتا تۇرماي, قۇلادىڭ, «ەگەمەندە» قالدى بارلىق جىر-ءانىڭ. جاس كۇنىڭدە كىرگەن العاش «ەگەمەن», سول ەسىكتەن بۇيىرىپتى-اۋ شىعارىڭ. قوش, قوش!.. ەندى, قۇلاعىڭ سال ءبىر مەزەت, كەش, كەشە گور, قادىرىڭدى بىلمەسەك. بالا بەينەڭ جادىمىزدان وشپەيدى, ارۋاعىڭدى ايالاۋ دا بىزگە سەرت», دەپ ەدى اقىن ءىنىسى.
سودان بەرى ءبىر جىل وتە شىعىپتى. ماراتتاي تالانتتى ءجۋرناليستىڭ, اياۋلى ازاماتتىڭ ارتىندا حاتقا تۇسكەن ءسوزى, ءوزىنىڭ كوزىندەي ۇرپاعى قالدى. بۇل ەكەۋى ونىڭ ەكىنشى ءومىرىن جالعاستىرا بەرمەك.
سۇلەيمەن مامەت,
«ەگەمەن قازاقستان»
