قاتىننىڭ كۇشى اتومنىڭ كۇشىمەن تەڭ
اقتوبە وبلىسىنىڭ شالقار اۋدانىندا تۇراتىن سىقاقشى تورەجان ماندىباەۆ الماتىعا ءبىر كەلگەنىندە جازۋشىلار كوپەن امىربەك پەن بايانعالي الىمجانوۆقا:
– مەنى وسپانحان اۋباكىروۆپەن تانىستىرىڭدارشى. ءبىر كورۋ ارمانىم! – دەپ قىزعا عاشىق بولعان جىگىتتەي قيىلادى.
– جارايدى, توكە! – دەيدى ەكەۋى. «قۇر قول بارۋ ۇياتتى» دەپ اراق-شاراپتىڭ ءتۇرلى «رۋىن» تۇگەندەپ, وس-اعاڭنىڭ ۇيىنە بارادى. بارسا – ماسساعان, بەزگەلدەك! وسەكەڭنىڭ ۇنجىرعاسى ءتۇسىپ كەتكەن, نۇرسۇلۋ جەڭگەي اشۋلى. ءۇي بولعاسىن ىدىس-اياق سىلدىراعان سياقتى.
– اعالارىڭ سەندەرسىز دە «دىمقىل», – دەيدى جەڭگەي قاباق شىتىپ. – وزدەرىڭ كىشكەنە اۋىز تيىڭدەر دە, اۋىزعى ۇيدەن قايتىڭدار. بولدى, بولدى... اعاڭا كوپ قۇيما!
تورەجاننىڭ جانى قالماي قالبالاقتاپ, جەڭگەيدىڭ رومكەسىنە اراق تامىزايىن دەپ ۇمسىنا بەرسە:
– ىشپەيمىن! – دەيدى شورت كەسىپ.
– وندا – كونياك...
– جوق! – دەيدى جەڭگەي شەكەسى شيبارقىتتانىپ.
– وندا شامپاننان كورەسىز بە؟
– ىشپەيمىن!
– الدە – قىزىل شاراپ...
– ونى دا ىشپەيمىن!
تورەجان باسىن قاسىپ:
– وياا-ا-با-ا-ي, وساعا, – دەپتى تاڭىرقاپ, – جەڭگەمىز ەندى نە ىشەدى؟
وسپانحان ومپا تۇرعان اسىقتاي ودىرايىپ:
– جەڭگەڭ تەك مەنىڭ قانىمدى ىشەدى! – دەپتى. – ال جىگىتتەر, قاتىننىڭ كۇشى – اتومنىڭ كۇشىمەن بىردەي, جارىلىپ كەتسە جامان بولادى. وسى تويعاندارىڭمەن قايتىڭدار!..
ۇشاقپەن جارىسقان ساتيريك
وساعاڭ «جيگۋلي» ماشيناسىمەن اپاتقا ۇشىراپ, اۋرۋحاناعا ءتۇسىپتى. حال-احۋالىن سۇراي بارعان جامبىل اۋدانىنىڭ باسشىسى توققوجا ەستەنوۆ:
– ەل امان, جۇرت تىنىشتا اپاتقا قالاي ۇشىراپ ءجۇرسىز؟ – دەپ سۇراسا, وسپانحان ويلانباستان:
– ۇزىناعاشتان شىعىپ الماتىعا قاراي اسفالت جولمەن اعىزىپ كەلە جاتقام. اسپاندا ءبىر ۇشاق ۇشىپ بارادى ەكەن. سونىمەن جارىسام دەپ... كوزىمە قاراماي ايداپپىن! – دەسە كەرەك.
لەپ بەلگى
وسپانحانعا سۋىق ءتيىپ, وڭباي اۋىرىپ جاتىپتى. بەتى بەرى قاراعاسىن دارىگەردىڭ نۇسقاۋى بويىنشا نۇرسۇلۋ جەڭگەي قۇدايدىڭ قۇتتى كۇنى ارقاسىنا سپيرت جاعىپ, ماسساج جاساپ ءجۇرىپتى. جانى جاي تاۋىپ, ءبىر اۋىق دامىلداعان وسەكەڭ «ەكى قولىڭ ەم ەكەن!» دەپ كەلىنشەگىنىڭ كوڭىلىن كوتەرىپ, ەكى قولىنا ءبىر شۋماق ولەڭ ارناپتى.
اسپانداعى اي-كۇنىم, اڭقىلداعىم,
قوستانايدىڭ دانىندەي التىن ءدانىم.
ەم بولىپ ەكى قولىڭ,
ەل مەن جۇرتقا
وسىلاي ومىرباقي جارقىلداعىن,
اڭقىلداعىم!!!
ولەڭىنىڭ سوڭىنا قويعان ءۇش لەپ بەلگىنى كورگەن نۇرسۇلۋ جەڭگەي:
– ءبىر لەپ بەلگىسى دە جەتپەي مە؟ – دەسە:
– ءۇش بالام ءۇشىن ءۇش لەپ بەلگى قويدىم. ەگەر بەس بالا تۋعاندا بەس لەپ بەلگى قوياتىن ەم! – دەپتى.
مىستان رىبا
وس-اعاڭ ازىق-ت ۇلىك دۇكەنىنەن شەك-سىلەسى قاتىپ شىعىپ كەلە جاتسا ءارى قالامداسى, ءارى زامانداسى عابباس قابىش ۇلى قارسى ۇشىراسىپتى.
– كىمگە ك ۇلىپ كەلە جاتىرسىڭ, وسەكە؟ – دەيدى عابباس كورشىسى.
– بالىققا.
– قايداعى بالىققا؟
– مىنا ماگازىنگە قاشان كەلسەم دە «ستاۆريدا» دەگەن بالىق سورەدە سەرەيىپ جاتادى دا قويادى. سورى قايناعان سول بالىققا ولەڭ شىعاردىم.
اسسالاۋماعالەيكۋم, ستاۆريدا!
ءالى وتپەي تۇرمىسىڭ, مىستان رىبا؟
بۇل ءوزى
جازدا قۇري ما, قىستا قۇري ما؟..
يتكە تەمىر كەرەك پە؟
ساياسي ساتيرالىق «ارا-شمەل» جۋرنالىندا وسپانحان اۋباكىروۆ قاتارداعى قاراپايىم عانا ادەبي قىزمەتكەر بوپ ىستەپتى. فەلەتون ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولۋ ءۇشىن مىندەتتى تۇردە كوممۋنيستىك پارتيانىڭ مۇشەلىگىنە ءوتۋ كەرەك. ايتپەسە ورتالىق بەكىتپەيدى. باس رەداكتور نۇرعازى شاكەەۆ:
– وسپانحان, سەن «بەسپارتينىيسىڭ». سوندىقتان وسپەي ءجۇرسىڭ. سەنى كپسس مۇشەلىگىنە قابىلدايمىز, دايىندال! – دەگەندە, ول:
– يتكە تەمىردىڭ كەرەگى نە؟ – دەپ ات-تونىن الا قاشىپتى.
كورگەن بىلگەنوۆ
الماتى
ايتىسكەرلەر ايتقان ەكەن...
بىردە الماتىداعى ستۋدەنتتەر سارايىندا ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى مەن ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اراسىندا كوماندالىق ايتىس وتەدى. ەكى ۋنيۆەرسيتەت تە ۇستاز, ستۋدەنت دەمەي ءۇمىتتى اقىندارىن ۇكىلەپ تارتىسقا سالادى.
سول ايتىستا قازۇۋ-دە سىرتتاي وقىپ جۇرگەن ەرمەك جۇماتاەۆ پەن ەۇۋ-دە ۇستازدىق ەتىپ جۇرگەن ايبەك قاليەۆ ايتىسادى. ايتىستا ايبەك ۇيىمداستىرۋشىلارعا قاراتا «بىلدەي ۇستازدى قارتايعان ستۋدەنتپەن جۇپتاپ قويىپسىڭدار» دەگەندەي ناز ايتادى. سوندا قازۇۋ-ءدىڭ اتىنان سويلەگەن ەرمەك:
ء«اي بالا, ەركەلىگىڭ جەتكەن شىعار,
بارعان سايىن داۋىسىڭ وكتەم شىعار.
ستۋدەنتپەن پار قىلىپ قويدى دەسەڭ,
ۇستازبىن دەگەن مىناۋ وكپەڭ شىعار.
ەۋرازيا ۇستازى قازۇۋ-دىڭ,
ستۋدەنتىمەن بىردەي دەپ
شەشكەن شىعار»,
– دەيدى. ءوزى قازۇۋ-دە ءوتىپ جاتقان ايتىستا ايتىلعان ەرمەكتىڭ بۇل تاپقىر دا ۇتىمدى قارىمتاسىنا كورەرمەندەر ورىندارىنان تۇگەل تۇرىپ قول سوققان ەكەن.
* * *
وسى سىرتتاي وقۋعا بايلانىستى ەرمەكتىڭ تاعى ءبىر ءازىلى بار. سول كەزدە ەرمەكپەن بىرگە اتاقتى اقىن ەسەنقۇل جاقىپبەكوۆ تە سول ۋنيۆەرسيتەتتە سىرتتاي وقىپتى. ەمتيحاننىڭ كەزىندە ۋنيۆەرسيتەتكە كەلگەن ەكى اقىن سىرتتا تۇرسا جەتەكشىلەرى كەلىپ قالىپتى. ەكەۋىنە ۇدىرەيە قاراعان جەتەكشى (ىشتە ەمتيحان بولىپ جاتىر عوي دەگەندى مەڭزەپ): «ەكەۋىڭ نەعىپ سىرتتا تۇرسىڭدار؟» دەيدى. سوندا ەرمەك: ء«بىز جالپى سىرتتاي وقيمىز عوي» دەگەن ەكەن.
* * *
بىردە اقىن نۇرمات مانسۇر مەن مۇحتار نيازوۆ ماشينامەن كەلە جاتىپ ەرەجە بۇزىپ السا كەرەك, ماي قىزمەتكەرى توقتاتىپتى. رۋلدە وتىرعان نۇرمات قۇجاتتارىن كورسەتىپتى. نۇرماتتىڭ جەكە كۋالىگىن قاراعان ماي قىزمەتكەرى ءجاي تۇرماي: «86-شى جىلعى ەكەنسىڭ عوي, تۇرىڭە قاراسام 76-شى جىلعى سەكىلدىسىڭ», – دەپتى. سوندا قاسىندا وتىرعان مۇحتار: ء«يا, 86-شى جىلعى عوي, جاڭا ءسىزدى كورگەن بەتتە ون جىلعا قارتايىپ كەتتى» دەگەن ەكەن. ورىندى ازىلگە ەرىكسىز ك ۇلىپ جىبەرگەن ماي قىزمەتكەرى قۇجاتتارىن قايتارىپ بەرىپ, «جۇرە بەرىڭدەر» دەپتى.
* * *
وسىنداي ءبىر جاعداي بالعىنبەك يماشەۆتا دا بولىپتى. تالدىقورعاننان الماتىعا بارا جاتقان ول كولىكتىڭ جىلدامدىعىن اسىرىپ جىبەرىپتى. زاۋلاپ بارا جاتقان باكەڭدى ءبىر بەلەستىڭ استىندا تۇرعان ماي قىزمەتكەرى «كۇتىپ» الىپتى.
قۇجاتتاردىڭ ءبارىن قولىنا العان ماي قىزمەتكەرى: «جولدا 80-نەن اسىرماڭىز دەگەن جازۋ تۇر عوي, كورمەدىڭىز بە؟» دەپتى. سوندا باكەڭ ساسپاستان: «ونى كوردىم عوي, ءسىزدى كورمەي قالدىم» دەگەن ەكەن.
دايىنداعان
ۇلاربەك نۇرعالىم ۇلى
قالت كەتپەگەن قايىناعا
قىزمەت ىستەرى جونىندەگى اگەنتتىكتە ءدوي بولماسام دا, ءبىرلى-جارىمداردى جارىلقاي الاتىن قۇزىرەتتى تىزگىن قولىمدا بولعاندىقتان, قىرىقتان اسسا دا ءبىر مەكەمەدە ءالى كۇنگە قاراپايىم قىزمەت قىلىپ كەلە جاتقان قايىناعاما حابارلاسىپ:
– رەتىن كەلتىرەيىن, ءبولىم باستىعى بولۋعا قالايسىز؟ – دەسەم, بىردەن:
– نيەتىڭە راحمەت... – دەپ الىپ, زاماننىڭ وزگەرگەنىن, تالاپتىڭ قاتايعانىن, تاعى باسقالاردى تىزىمدەپ تاق-تۇق كەتىپ, دالەل كەلتىرىپ, دايەكتەمە تىزبەكتەپ, ءسوز سوڭىن, ءبولىم باستىعىنان گورى قازىرگى قاراپايىم قىزمەتىم كوش ىلگەرى, – دەپ ءبىتىردى.
مۇنىسىن ء«بولىم باستىعىن» ولقى كورگەندىگى دەپ ءتۇسىنىپ, ءوزىمنىڭ دە قىزمەتىم ءوسىپ دەپارتامەنت ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى بولعان كۇنى ۇيگە قۇتتىقتاي كەلگەن قايىناعاما قىزدى-قىزدىمەن:
– مەكەمە باسشىسىنىڭ ورىنباسارى بولۋعا قالايسىز؟ – دەپ قالىپ ەدىم, قولتىقتاپ بالكونعا وڭاشا شىعارىپ, – مۇنىڭا دا راحمەت, – دەپ تەمەكىسىن بۋداقتاتا ءايدا كەپ دۇنيەدە ورىنباسارلىق قىزمەتتەن وتكەن قورلىق جوق ەكەنىن ەجىكتەپ ەجىرەيدى دەيسىڭ... بار جۇمىستى وگىزشە ءوزى اتقاراتىنىن, كەمشىلىك اتاۋلى سونىڭ قاراباسىنان اينالىپ وتپەيتىنىن, قىلت ەتكەنگە قىلبۇراۋ تۇسسە ءبىر ۇشى بۇنىڭ موينىندا ەكەنىن... نە كەرەك, توندىرە ءتۇڭىلتىپ, ەڭ سوراقىسى ەسەپ-قيساپقا قول قوياتىن دا وسى ورىنباسار بولىپ, قازىرگى مىنا زامانداعى ءىستى بولىپ جاتقان ورىنباسارلاردى اتاپ اتويلاپ كەلىپ, وزىمە دە اباي بولۋىمدى ەسكەرتىپ توقتاعان بولدى...
مەنىڭ دە بىلدەي مەكەمەگە باستىق بولىپ ايىم وڭىمنان تۋعان كۇنى قۇتتىقتاي كەلگەن قايىناعاممەن ارقا-جارقا وتىرىپ:
– ءسىز دە باس باستىق بولساڭىز قايتەدى؟.. – دەپ قالىپ ەدىم:
– وي, بارەكەلدى! مىنە ازامات! دۇرىس ءسوزىڭ ەندى ايتىلدى, – دەپ الىپ, مىنا زاماندا باس باستىق بولۋدان وتكەن عاجاپتىق جوق ەكەنىن ايتىپ كوسىلسىن كەپ... ۇققانىم – باس باستىق بولۋ – باقىت قۇستىڭ قونعانى ەكەن... ءوزىمنىڭ دە كوزىم اشىق, قايىناعا ايتقان اعىل-تەگىل تىلەك تۇلا بويىمدى شىمىرلاتىپ, ءبىر ۋاق كوز الدىم مۇنارتىپ, باقىتتان باسىم اينالعانداي...
...ەرتەسىندە ەتپەتتەپ جاتىپ, كەشەگى قايىناعاما «دەپ قالعانىم» ەسىمە ءتۇسىپ قايتا ەسەڭگىرەپ كەتىپپىن...
ەرسۇلتان ماعجان
تالدىقورعان
اتى مەن زاتى
اۋىلدىڭ اتى – «ۇلگىلى»,
ون ەسە كوپ اۋىلدىڭ,
جاماۋىنان جىرتىعى.
كولدىڭ سۋى ىشكەندەرى,
ارىق-اتىز تۇسكەندەرى.
مەكتەپ, كلۋب, مەدپۋنكت –
سىلاعى ءتۇسىپ كونەرگەن.
اسا الماي ءجۇر اكىمدەر,
جاڭالايمىز دەگەننەن.
جانىپ تۇرعان جارىعى,
جىلت-جىلت ەتىپ وشەدى,
تۇرعىندارى جان-جاققا,
جۇمىس ىزدەپ كوشەدى.
كورگەندەردىڭ سيقىنا,
كەلەدى ەكەن كۇلكىسى,
قاي جەرىندە بولعانى –
ۇلگىلىنىڭ ۇلگىسى.
قۇپيا
– ەل تانيتىن ءانشىسىڭ,
داۋىسىڭ دا تارتىمدى,
انگە بولەپ تەربەتتىڭ,
قادىرمەندى حالقىڭدى.
شاقىرعانعا باراسىڭ,
بۇيىرعانىن الاسىڭ,
ستاۆكاڭىز قانشا؟
– قىمبات ەمەس ونشا,
قۇپيا بوپ قالسا...
– جارايدى كەلىستىك.
كەلەسى سۇراق,
شىن ايتىڭىز بىراق:
– اپتاسىنا نەشە تويعا باراسىڭ,
بىلەيىكشى جوباسىن؟
– ول دا قۇپيا...
– ءزاۋلىم بيىك ءۇيىڭىز,
جامان بولماس كۇيىڭىز.
– قۇپيا عوي بىزدە ءبارى, –
دەپ, ءانشىمىز سىزدانادى,
سەسكەنەمە سىرت كوزدەن,
جاسىرادى,
قۇپيا ساندىق قاي كەزدە
اشىلادى.
جەتكەرگەن ابدىرەي ۇلى
قىزىلوردا وبلىسى
بەلگىلى ساتيريك-اكتەر ميحايل جۆانەتسكي – ءوزى جازادى, ءوزى ونىسىن وقيدى دا, ءوزى ريزا بولىپ كۇلەدى.
شايحانادا ءبىر پەندە سمارتفونسىز, نوۋتبۋكسىز, نە قالتا تەلەفونسىز تەك شاي عانا ءىشىپ وتىر... ءوزى اۋرۋ ەمەس پە ەكەن-ءا؟!
بىرەۋ دوسىنا بولعان جايدى بايانداپ جاتىر:
– كەشە كەشكىسىن ۇيگە كەلسەم, ۇرى تۇسكەن ەكەن. ساعان وتىرىك, ماعان شىن, ەشتەڭە الماپتى. ۇستەلگە 10 دوللاردى قويىپ, «بۇلاي ءومىر سۇرۋگە بولمايدى» دەپ حات جازىپ كەتىپتى.
سىزگە قاراي كىرپىش ۇشىپ كەلە جاتىر دەپ ەلەستەتىڭىز. ونى كورۋ – قابىلداۋ سەزىمى, تيگەندە اۋىرتاتىنىن ءتۇسىنۋ – دانالىق, ۇشۋ باعىتى مەن تيۋ نۇكتەسىن ەسەپتەۋ – ءبىلىم, جالتارىپ ۇلگەرۋ – ەپتىلىك, لاقتىرعان ادامدى سىباۋ – ەرىك-جىگەر. ال ماڭدايىڭىزعا سارت ەتە قالسا, وندا ول – تاعدىر.
ءبىر ءورت ءسوندىرۋ مەكەمەسىنىڭ قىزمەتكەرى قىزىل جالىنعا ورانىپ ورتەنىپ جاتقان بانككە كىرىپ كەتىپ, ءتونىپ تۇرعان ءتىلسىز جاۋدان تايىنباستان ودان موشەك تولى ميلليون دوللاردى الىپ شىققانى بار... سودان سول قىزمەتكەر ءىزىم-قايىم جوعالىپ ءالى تاپتىرار ەمەس.
قالجىڭ قالتا
فۋتبول دەسە ىشكەن اسىن جەرگە قوياتىن ءبىر جانكۇيەر فۋتبولدان الەم كۋبوگى جارىسىندا ءبىر بيلەتتى قىزمەتتەسىنەن جالىنىپ جاتىپ ۇستەمە باعاعا ساتىپ الادى. ءسويتىپ ستاديونعا كەلسە وتىراتىن ورنى ەڭ ارتقى قاتاردىڭ شەت قۋىسى بولىپ شىعادى. سالدەن كەيىن دۇربىمەن قاراسا الدىڭعى قاتاردا ءبىر ورىن بوس, ويىننىڭ باستالۋىنا از-اق ۋاقىت قالعان... بۇل نەدە بولسا دەپ زىمىراعان كۇيى الگى ورىنعا تاقاپ وندا وتىرعان جىگىتتەن «بوس پا ەكەن؟» دەپ كىبىرتىكتەي سۇراسا, اناۋ بىردەن «بوس» دەگەنى...
كوڭىلى جايلانىپ, ءبىر تىنشىعان ساتتە كورشىسىنە:
– ويپىر-اي-ءا! مىنانداي الەم كۋبوگىنىڭ كەزدەسۋىنە بيلەت الىپ... وعان كەلمەي قالعان كىم بولدى ەكەن؟! – دەپ قالادى.
– بۇل ورىن ايەلىمدىكى ەدى... ە, ول قايتىس بولىپ كەتتى... مەنىڭ ونسىز الەم كۋبوگىنا جالعىز كەلىپ وتىرعانىم ءبىرىنشى رەت, – دەيدى كورشىسى.
– ارتىنىڭ قايىرىن بەرسىن... ال بۇگىنگى ويىنعا بيلەتىن بەرە سالاتىن دوس-تۋىستارىڭىز بولمادى ما؟
– بولمادى... ويتكەنى ولاردىڭ ءبارى ايەلىمدى جەرلەۋ راسىمىندە ءجۇر...
