قاراما-قارسى كەلىپ ارمانسىز نايزا سالىساتىن ۋاقىتتىڭ وتكەندىگىن, وقۋ-ءبىلىمنىڭ ارتىقتىعىن ۇققانىمەن, قولى قىسقا ەدى. سوندىقتان دا اتالارىمىز بىلىمگە قۇشتار بولدى, بالا-شاعاسىن وقىتۋعا بارىن سالدى. ال بۇگىندە باتىرلىعىندا قاپى جوق, ارمانى ءىشىن ورتەگەن حالىقتىڭ ۇرپاعى الەمنىڭ جەتەكشى ەلدەرىندە ءبىلىم الىپ, اتا-بابا وسيەتىن ورىنداپ جاتىر. قىزىلوردا وبلىسى دا بۇل ماسەلەنى وتە جاقسىعا شەشىپ كەلەدى.
ايتايىق, 500-گە جۋىق قىزىلوردالىق ستۋدەنت ماسكەۋ مەن سانكت-پەتەربۋرگتىڭ جەتەكشى تەحنيكالىق جوعارى وقۋ ورىندارىندا رەسەي فەدەراتسياسى ۇكىمەتىنىڭ قاراجاتى ەسەبىنەن ءبىلىم الىپ جاتىر. العاشقى 75 ءبىتىرۋشى تۇلەك شىلدە ايىندا ديپلوم الىپ, ەلگە قايتىپ كەلەدى. ال جاقىندا رەسەي ۋنيۆەرسيتەتتەرى تۇلەكتەرىن جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا جيىن وتكىزگەن وبلىس اكىمى قىرىمبەك كوشەرباەۆ ايماقتا سۇرانىسقا يە مامانداردى دايارلاۋ بويىنشا جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستار جايىندا ايتتى.
– قىزىلوردا وبلىسى – جىل سايىن رەسەي ۇكىمەتىنىڭ گرانتتارى ەسەبىنەن جەتەكشى تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتتەردە تۇلەكتەرىن وقىتاتىن بىردەن-ءبىر ايماق. 2014 جىلدان باستاپ ماسكەۋ مەن سانكت-پەتەربۋرگتىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنا وبلىسىمىزدىڭ 452 مەكتەپ ءبىتىرۋشىسى وقۋعا ءتۇستى. بيىل ولاردىڭ العاشقى لەگى وقۋىن اياقتايدى. 62 ستۋدەنت ديپلوم الىپ, قىزىلورداعا قايتىپ كەلەدى. ال 13-ءى ماگيستراتۋراعا ءتۇسىپ, وقۋىن جالعاستىرماق. 62 تۇلەكتى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ ماسەلەسى دە پىسىقتالۋدا. بۇل بالالارعا ۇلكەن ءۇمىت ارتىپ وتىرمىز. ويتكەنى, ولار قازىرگى زاماننىڭ تالابىنا ساي باسەكەگە قابىلەتتى مامان بولادى, – دەدى وبلىس اكىمى.
قىزىلوردالىق ستۋدەنتتەر «ماسكەۋ بولات جانە قورىتپالار ينستيتۋتى» ۇزتۋ, سانكت-پەتەربۋرگ وسىمدىك پوليمەرلەرى مەملەكەتتىك تەحنولوگيالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ «نانوتەحنولوگيا جانە ميكروجۇيەلى تەحنيكا», «تەحنولوگيالىق پروتسەستەر مەن وندىرىستەردى اۆتوماتتاندىرۋ», «ماتەريالتانۋ جانە ماتەريالدار تەحنولوگياسى», «ەلەكترونيكا جانە نانوەلەكترونيكا», «مەتاللۋرگيا», «ستاندارتتاۋ جانە مەترولوگيا», «تەحنولوگيالىق ماشينالار مەن قۇرال-جابدىقتار», «جىلۋ ەنەرگەتيكاسى مەن جىلۋ تەحنيكاسى» سياقتى ماماندىقتار بويىنشا ءبىلىم الىپ جاتىر.
جيىندا جاستار ساياساتى ماسەلەلەرى بويىنشا باسقارما باسشىسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى ابىلايحان سابانباەۆ پەن يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى رينات سۇلتانگەرەەۆ تۇلەكتەردى جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەسى بويىنشا ءسوز سويلەدى. قازىرگى تاڭدا ستۋدەنتتەردىڭ ءتۇرلى ماسەلەسىن شەشۋ ءۇشىن رەسەيدە وقيتىن قىزىلوردالىق ستۋدەنتتەردىڭ «وردا» قاۋىمداستىعى قۇرىلىپ, مەسسەندجەردە ارنايى چات اشىلعان. جاستار ءۇشىن وبلىس كاسىپورىندارىنا ەكسكۋرسيالار جانە جۇمىس بەرۋشىلەرمەن بەيرەسمي كەزدەسۋلەر ۇيىمداستىرىلىپ كەلەدى.
ءوڭىردىڭ بىرقاتار كاسىپورنى تۇلەكتەردى جۇمىسقا قابىلداۋعا دايىن. ماسەلەن, «قازاتومونەركاسىپ» ۇلتتىق كومپانياسى 11 جاس ماماندى جۇمىسقا قابىلداماق. ال «گەجۋبا شيەلى تسەمەنت» 8 ادام الۋعا نيەت ءبىلدىردى. سونداي-اق, «سكز - U» جشس, قىزىلوردا از توننالىق مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى, «كريستالل مەنەدجمەنت» جشس, «ابزال جانە ك» تس, «قىزىلوردا جارىعى» حولدينگى جانە وزگە دە كومپانيالار جاس ماماندارعا قىزىعۋشىلىق ءبىلدىرىپ وتىر.
بۇدان بولەك, جىل سوڭىنا دەيىن ايماقتا بىرنەشە ءىرى كاسىپورىن (شىنى, موليبدەن زاۋىتتارى, 2 تسەمەنت زاۋىتى مەن بالىق وڭدەۋ تسەحى) ىسكە قوسىلادى. رينات سۇلتانگەرەەۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل كاسىپورىندارعا جەرگىلىكتى كوللەدجدەردىڭ «حيميا», «ەنەرگەتيكا», «ستاندارتتاۋ», «ماتەريالتانۋ», «اۆتوماتتاندىرۋ» ماماندىقتارى بويىنشا 650 جۋىق تۇلەگى جۇمىسقا تارتىلاتىن بولادى. ماسەلەن, تسەمەنت زاۋىتىندا 200 ادام, ونىڭ ىشىندە قازىرگى تاڭدا قىتايدا وقىپ جاتقان شيەلى يندۋستريالىق-اگرارلىق كوللەدجىنىڭ 46 تۇلەگى جۇمىس ىستەيتىن بولادى.
ءماجىلىستى قورىتىندىلاعان وبلىس اكىمى قىرىمبەك كوشەرباەۆ جاۋاپتى مەملەكەتتىك ورگاندارعا ستۋدەنتتەردى ءوڭىردىڭ وندىرىستىك كومپانيالارداعى بوس جۇمىس ورىندارى تۋرالى ۋاقتىلى حاباردار ەتۋدى تاپسىرىپ, جاستاردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ بويىنشا جەكە جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلەتىنىن ەسكەرتتى. ەكىجاقتى كەلىسىمگە سايكەس, 2014 جىلدان باستاپ ماسكەۋ بولات جانە قورىتپالار ينستيتۋتى, سانكت-پەتەربۋرگ وسىمدىك پوليمەرلەرى مەملەكەتتىك تەحنولوگيالىق ۋنيۆەرسيتەتى, ك.ا.تيميريازەۆ اتىنداعى رەسەي مەملەكەتتىك اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتى مەن ي.م.گۋبكين اتىنداعى رەسەي مەملەكەتتىك مۇناي جانە گاز ۋنيۆەرسيتەتى قىزىلوردالىق تۇلەكتەردى ايماققا قاجەتتى ماماندىقتار بويىنشا وقىتۋ ءۇشىن گرانتتار ءبولىپ كەلەدى.
ودان بولەك, قازان قالاسىنداعى «يننوپوليس» ۋنيۆەرسيتەتىندە وقىتۋ تۋرالى كەلىسىم جاسالعان. «سكولكوۆو» يننوۆاتسيالىق ورتالىعىمەن ارىپتەستىك ورناتۋ جۇيەگە قويىلدى. سونىمەن قاتار بيىلدان باستاپ قىزىلوردالىق جاستار ءۇشىن «كيبەرقاۋىپسىزدىك» جانە «ماتەماتيكالىق پروتسەستەردى مودەلدەۋ» ماماندىقتارى بويىنشا م.ۆ.لومونوسوۆ اتىنداعى ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ماگيستراتۋراسىنا 20 گرانت بولىنەتىن بولادى. سونداي-اق جىل سايىن وبلىس اكىمىنىڭ گرانتتارى ەسەبىنەن 100-گە جۋىق اۋىلدىق جەردەگى از قامتىلعان وتباسىلاردان ابيتۋريەنتتەر ءبىلىم الىپ جاتىر. قازىرگى تاڭدا گرانت يەلەرىنىڭ سانى 700 شاماسىندا. بيىلعى جىلى گرانت سانى 200-گە جەتكىزىلىپ, ونىڭ 70 پايىزى اقپاراتتىق تەحنولوگيالار سالاسىنداعى ماماندىقتارعا باعىتتالاتىن بولادى.
ەلباسى ءبىر سوزىندە بۇگىندە ۇلكەن قولدانىستاعى ءبىراز ماماندىقتىڭ بولاشاقتا كەرەكسىز بولىپ قالاتىندىعىن ايتقانى بار. ول قانداي ماماندىقتار دەپ ەجىكتەپ جاتپاي-اق قويالىق, بىراق قولىندا ەكى كۇرەكتەي ديپلوم بولعانىمەن جۇمىس تاپپاي بازار جاعالاپ كەتكەندەردىڭ كوبەيگەندىگى راس. ويتكەنى ولاردىڭ العان ماماندىعى نارىقتا قاجەتتەگىدەن اسا كوپ. وسىنداي جاعدايدا قىزىلوردا وبلىسى اكىمدىگىنىڭ ەلىمىزدەگى قات ماماندىقتارعا تاڭداۋ جاساعانىن سۇيىنىشپەن اتاۋعا بولادى.
ماسەلەن, قىزىلوردالىق قازاق جاستارى وقىپ جاتقان «ماسكەۋ بولات جانە قورىتپالار ينستيتۋتى» ۇلتتىق زەرتتەۋ تەحنولوگيالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ («مبجقي» ۇزتۋ) تاريحى 1918 جىلدان باستالادى. 1918 جىلى ماسكەۋ تاۋ-كەن اكادەمياسىندا مەتاللۋرگيالىق بولىمشە اشىلىپ, ونىڭ نەگىزىندە ماسكەۋ بولات ينستيتۋتى قۇرىلدى. 2014 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ۋنيۆەرسيتەت بريكس ەلدەرىنىڭ ۇزدىك 100 ۋنيۆەرسيتەتى تىزىمىنە جانە QS نەگىزگى ءبىلىم بەرۋ رەيتينگىسى بويىنشا الەمنىڭ 1000 جەتەكشى تەحنيكالىق جوعارى وقۋ ورنىنىڭ تىزىمىنە ەنگىزىلدى. ۋنيۆەرسيتەت «5-100» رەسەي جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ حالىقارالىق باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ باعدارلاماسىنىڭ 15 قاتىسۋشىسىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى.
بۇگىندە قازاق جاستارى اراسىندا زاڭ جانە ەكونوميكا ماماندىعىن تاڭداعاندار كوپ. ءوزى تۇراتىن ايماقتا پەداگوگيكالىق ينستيتۋت بار بولعان سوڭ اۋىل ماڭىن شىرعالاپ بارلىق فاكۋلتەتىن تولتىرىپ جاتىر. ال مىڭداپ ءبىتىرىپ جاتقان تۇلەككە مەكتەپتەن ورىن تابىلا بەرمەيدى. تانىس پەن سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ دا تامىر جاياتىن كەزى وسى.
ماسكەۋ بولات جانە قورىتپا ينستيتۋتى سياقتى الەمدىك ماڭىزى بار ينستيتۋتتاردى ەلىمىزدە قۇرۋعا ەڭ اۋەلى بىلىكتى ماماندار تاپشى. ەرتەرەكتە پروفەسسور, قازاق جۋرناليستيكاسىنىڭ ارداگەرى ساعىمباي قوزىباەۆتىڭ ۋنيۆەرسيتەتتى شالالاۋ بىتىرگەن ءبىر شاكىرتىنىڭ ءبىر وبلىستا جۋرناليستيكا اكادەمياسىن اشىپ العانىن كۇيىنىشپەن ايتقانى ەسىمىزدە ەدى. بۇگىندە جەكەمەنشىك جوعارى وقۋ ورىندارى كودەدەي كوپ. ولار وزگە وڭىردەن جالعا العان بىرەر پروفەسسوردى مالدانىپ, ينستيتۋت ۇستاپ وتىر. بۇل دا وتەر. كوپكە توپىراق شاشۋدان اۋلاقپىز, بىراق وسىنداي جاعدايلاردىڭ ورىن الىپ جاتقانىن ەشكىم جوققا شىعارا المايدى. وسىنداي جاعدايدا قىزىلوردا وبلىسى اكىمدىگىنىڭ تالپىنىسىن جاقسىعا باعالاۋعا بولادى.
2017 جىلدىڭ قاراشا ايىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ رەسەي فەدەراتسياسىنداعى ەلشىلىگىندە قىزىلوردا وبلىسىنىڭ اكىمدىگى مەن ماسكەۋ جانە سانكت-پەتەربۋرگ قالالارىنىڭ جەتەكشى جوعارى وقۋ ورىندارى اراسىندا ارىپتەستىك جونىندەگى مەموراندۋمعا قول قويىلدى. مەموراندۋمعا قول قويۋ راسىمىنە قازاقستاننىڭ رەسەيدەگى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى يمانعالي تاسماعامبەتوۆ پەن م.ۆ.لومونوسوۆ اتىنداعى ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ, «مبجقي» ۇلتتىق زەرتتەۋ تەحنولوگيالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ, ي.م.گۋبكين اتىنداعى رەسەي مەملەكەتتىك مۇناي جانە گاز ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ, ك.ا.تيميريازەۆ اتىنداعى ماسكەۋ اگرارلىق اكادەمياسى مەن سانكت-پەتەربۋرگ مەملەكەتتىك وندىرىستىك تەحنولوگيالار جانە ديزاين ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورلارى قاتىستى. ەندى وسى مەموراندۋمنىڭ قىزىعىن كورەر ءسات جاقىندادى.
جۇمىس بەرۋشىلەرمەن كەزدەسۋدە وبلىس باسشىسى قىرىمبەك كوشەرباەۆ بيىلعى ينستيتۋت بىتىرەتىن 75 تۇلەكتى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ مەن ولاردى پاتەر, جاتاقحانامەن قامتۋدى تىكەلەي ءوز باقىلاۋىنا الاتىنىن قاداپ ايتتى.
– ولار ءبىزدىڭ التىن قورىمىز, – دەدى اكىم. – ەلباسى ايتقانداي, ەلدىڭ بولاشاعى كۇنى ەرتەڭ قازاقستاندى وركەندەتەتىن, جاڭا تەحنولوگيالاردى وندىرىسكە ەنگىزەتىن سول جاستاردىڭ قولىندا. سول تالانتتى جاستاردىڭ تالابى قايتپاۋ ءۇشىن ءبارىمىز جاردەمدەسۋىمىز كەرەك. بىلە بىلسەڭىزدەر, اكىمدىك – ولاردىڭ تۋعان اكەسى. جۇمىس بەرۋشىلەر, مەيلى مەملەكەتتىك مەكەمە, مەيلى جەكەمەنشىك سەرىكتەستىك بولسىن, ولاردىڭ جۇمىس ىستەۋىنە, ىرگەلى يدەيالارىن ىسكە اسىرۋىنا كەدەرگى جاسايتىن بولسا, جاۋاپ بەرەدى.
ءسوز ىڭعايىندا ايماق باسشىسى جاس كەزىندە ماسكەۋدە وقىپ, ءبىلىم الۋ ارمانى بولعاندىعىن ايتقان. ال بۇگىندە اۋىلداعى ورتا شارۋا, قولى قىسقا وتباسىلاردىڭ تالانتتى بالالارى وبلىس اكىمىنىڭ قولى جەتپەگەن ينستيتۋتتا جوعارى ءبىلىم الىپ جاتىر. بۇل – مەملەكەتىمىزدىڭ, ەلباسىنىڭ سىندارلى ساياساتىنىڭ جەمىسى.
ءبىر كەزدەرى سوعىستان قالجىراعان جاپونيانى ەل قارجىسىنا شەتەلدەگى ىرگەلى وقۋ ورىندارىن تامامداعان جاستار كوتەرىپ ەدى. ەلىمىز تسيفرلاندىرۋ جۇيەسىنە ءوتىپ جاتىر. قازاقستاندا تالاپتى ءارى تالانتتى جاستاردىڭ زارۋلىگى سەزىلۋدە. ەندەشە الەمنىڭ جەتەكشى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم العان تۇلەكتەر وسى ولقىلىقتى تولتىرادى دەگەن ءۇمىت زور. جيىن بارىسىندا ءسوز بولعان ماسەلەلەردەن وسى جاعدايدى تاعى دا ۇعىندىق.
باقتيار تايجان,
«ەگەمەن قازاقستان»
قىزىلوردا وبلىسى
