ءا. بەكتۇرعانوۆ: ءتۋريزمنىڭ ىلگەرىلەۋىنە مۇمكىندىك تۋدى
تۇركىستان – ەر تۇرىكتىڭ بەسىگى سانالاتىن قۇتتى مەكەن. ال تۇركىستان وبلىسىنىڭ قۇرىلۋى رۋحاني جاڭعىرۋداعى باستى, قۇندى شەشىمدەردىڭ ءبىرى بولدى. جالپى, ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك ءوڭىرى قانداستارىمىزدىڭ ۇيىسىپ قونىستانعان كيەلى مەكەنى ەكەندىگىن ەسكەرسەك, تۇركى الەمىندە تۇركىستاننىڭ الاتىن ورنى ەرەكشە. ەندى رۋحاني استانامىز وبلىس ورتالىعىنا اينالىپ, ەكونوميكا مەن الەۋمەتتىك سالانىڭ تامىرىنا قان جۇگىرە تۇسپەك. ونسىز دا ەلىمىزدەگى مادەنيەت, ءبىلىم جانە رۋحاني اعارتۋشىلىق مارتەبەسى جوعارى قالانىڭ ۇلى جىبەك جولىنىڭ بويىنداعى قۇندىلىعى ارتا تۇسەدى.
ءبىز شەت مەملەكەتتەرگە شىققان سايىن شەتەلدىكتەر الدىمەن استانادان كەيىن تۇركىستاندى ەسكە الىپ جاتادى. سوندىقتان ەلباسىنىڭ شەشىمى ەلدىڭ كوكەيىندە جۇرگەن ماسەلەگە ءدوپ ءتيدى. ەجەلدە قازاق حاندىعىنىڭ استاناسى بولعان قالا XII عاسىردا جاڭاشا قارقىنمەن دامۋ جولىنا تۇسكەلى وتىر.
ال دەربەس مارتەبە العان شىمكەنت قالاسىنىڭ ورنى ءبىز ءۇشىن ءتىپتى ەرەكشە. ەندى ەكونوميكانىڭ قارىشتاپ دامىپ, ءتۋريزمنىڭ ىلگەرىلەۋىنە تولىق مۇمكىندىك بار.
جالپىلاي العاندا, ەندى وڭتۇستىكتەگى الەۋەتى جوعارى ەكى قالانىڭ تۇرعىندارى, ولاردىڭ اينالاسىنداعى ەلدى مەكەندەردىڭ حالقى دامۋدىڭ داڭعىل جولىنا تۇسكەلى وتىر. تۇرعىندارىنىڭ سانى ميلليوننان اسقان قالانىڭ دامۋىندا تەجەۋ بولمايدى, ىشكى سۇرانىس پەن ۇسىنىس سايكەس كەلىپ, ىلگەرىلەگەن ۇستىنە ىلگەرىلەي تۇسەدى.
مىنە, ەلباسىنىڭ جارلىعىمەن جۇزەگە اسقان وڭتۇستىك وڭىردەگى قۇرىلىمدىق وزگەرىستەرگە بايلانىستى بارشا قازاقستاندىقتاردىڭ قۋانىشىن سەزىنىپ وتىرمىز. ساليقالى شەشىمنىڭ يگىلىگى مول بولاتىندىعىنا ەش كۇمان جوق.
ءابدىماناپ بەكتۇرعانوۆ, ءماجىلىس دەپۋتاتى
*****
ر. قالمۇرادوۆ: ەل تاريحىنىڭ جاڭا پاراعى
تۇركىستان وبلىسىنىڭ قۇرىلۋى – اتا-بابالاردىڭ مۇرالارى ارقىلى جەتكەن رۋحانيياتتىڭ قازاقستان ءۇشىن ماڭىزدى ەكەندىگىنىڭ بەلگىسى. بۇرىن «تۇركىستان» ءسوزى بۇكىل ورتالىق ازيانى اتاۋ ماقساتىندا قولدانىلعانى ءمالىم. ەندى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن تۇركىستان قالاسى تاريحىنىڭ وبلىس ورتالىعى رەتىندە جاڭا كەزەڭى باستالدى. ەلباسىنىڭ تاريحي شەشىمى ورتالىق ازيا ايماعىنداعى حالىقتاردىڭ جاقىنداسۋىنا سەپتىگىن تيگىزەرى انىق.
ياعني بۇل حالىقارالىق تۇرعىدا كورشى مەملەكەتتەرمەن ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋدا الار ورنى ەرەكشە وزگەرىس. اكىمشىلىك ورتالىقتىڭ كوشىرىلۋى جاڭا جۇمىس ورىندارىن شوعىرلاندىرىپ, ەڭبەككە جارامدى حالىقتىڭ باسىم كوپشىلىگىن جۇمىس ورىندارىمەن قامتۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى. جاڭا الەۋمەتتىك, تۇرعىن ءۇي جانە باسقا دا جوبالار قارقىندى تۇردە جۇزەگە اسىرىلادى. جالپى تۇركىستان قالاسىنىڭ ايماق ورتالىعى رەتىندە انىقتالۋى – ەل تاريحىنىڭ جاڭا پاراعى اشىلعاندىعىنىڭ بەلگىسى.
تۇركىستان وبلىسىندا ءتۋريزمدى, اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ بارلىق باعىتتارىن, ونەركاسىپ سالاسىن دامىتۋ ءۇشىن تىڭ قادامدار ىسكە اسىرىلاتىنى انىق. ياعني بۇل قادام وڭىردەگى ەكونوميكانىڭ, بيزنەستىڭ, ينفراقۇرىلىم مەن جولدىڭ دامۋىنا سەرپىن بەرە وتىرىپ, تۇركىستاننىڭ تەك كيەلى مەكەن ەمەس, ۇلكەن مادەنيەت ورتالىعى, ەكونوميكالىق وشاعى رەتىندە دامۋىنا جاقسى مۇمكىندىك تۋعىزاتىنىنا سەنىم مول.
روزاقۇل قالمۇرادوۆ,
تۇركىستان قالاسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى
*****
و. اسانعازى: اقيقاتقا اينالعان ارمان
التى الاشتىڭ ارداعى مارعاسقا ماعجان اقىن جىرلاعانداي, «ەكى دۇنيە ەسىگى» ءھام «ەر تۇرىكتىڭ بەسىگى» بولعان اياۋلى تۇركىستاننىڭ قازاقتىق قايماعى بۇزىلماعان قاسيەتتى وڭتۇستىكتىڭ ورتالىق اتانۋى, شىرايلى شىمكەنتتىڭ رەسپۋبليكامىزداعى دەربەس داميتىن مەگاپوليستەر قاتارىنا قوسىلىپ, ءوز الدىنا شاڭىراق كوتەرۋى بوركىمىزدى اسپانعا اتاتىنداي اسا زور قۋانىش ەكەنى تالاس تۋدىرماسا كەرەك. بۇل سوڭىنان ەرگەن ەل-جۇرتىن وركەنيەت ورىنە سۇيرەگەن پاراساتتى پرەزيدەنتىمىزدىڭ تاعىلىمعا تولى تاريحي شەشىمى.
كيەلى تۇركىستاندى كۇللى تۇركىنىڭ كىندىك قالاسى ەتۋ اتا-بابالارىمىزدىڭ عاسىرلار بويعى ارمانى ەدى. ەندى, مىنە, ۇلتىمىزدىڭ تۇلپار ءمىنىپ تۋ ۇستاعان ۇلى پەرزەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ سول اسىل اڭسار-مۇراتتى اقيقاتقا اينالدىردى. ويداعى ءىسىمىز ورىندالعان وسىنداي اقجارىلقاپ تاڭنىڭ اتقانىنا شۇكىرشىلىك ەتكەنىمىز ابزال. كەزىندە ەرىكسىز ەرميتاجعا كەتكەن قاسيەتتى تايقازان ەگەمەندىكتىڭ ەلەڭ-الاڭىندا تۇركىستانعا قايتا ورالعاندا, مۇنى ىرىس-نەسىبەمىزدىڭ مولايۋىنا, بەرەكە-بىرلىگىمىزدىڭ ارتۋىنا بالاپ, بارشا مۇراتىمىزعا جەتكەندەي باراقات كۇي كەشكەنىمىز, ءسىرا ۇمىتىلار ما؟!
باسىنا باق قونعان سول تۇركىستان تاۋەلسىزدىك تۇسىندا قايتا تۇلەدى. ءتۇبى ءبىر تۋىستارىمىزعا قازاقستاننىڭ قاراشاڭىراق ەكەنىن ەسكە سالاتىنداي تالاي حالىقارالىق ءىرى جيىندار ءوتتى ەجەلگى وردامىزدىڭ تورىندە. بىلتىر كۇللى تۇركى الەمىنىڭ مادەني استاناسى مارتەبەسىن يەلەنگەن كونە شاھاردا ىرگەلى ءىس-شارالار ۇيىمداستىرىلعانى دا امبەگە ايان.
ەلباسىنىڭ باعالى باستاماسى – «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىلعانى كوپ جايتتى اڭعارتارى انىق. سونىڭ ارقاسىندا وشكەنىمىز جانىپ, ولگەنىمىز ءتىرىلىپ جاتىر. حالقىمىزدىڭ جادىمەن بىرگە جۇلقار رۋحى دا جاڭعىرۋدا. مىناۋ ايتۋلى وقيعا سونىڭ ايعاعى. ەندەشە, الدىمىزدان تۋار اق كۇننىڭ شاپاعات نۇرى شارتاراپقا جىلۋىن شاشىپ, قازاق بالاسىنىڭ ابىروي-بەدەلىن اسقاقتاتا بەرگەي!
قايتا تۇلەگەن تۇركىستاننىڭ جۇلدىزى ماڭگىلىك جوعارىدان جارقىراۋىنا تىلەكتەستىگىمىزدى بىلدىرەيىك, اعايىن!
ءۇش ميلليون حالقى بار وركەندەگەن ءوڭىردىڭ ۇكىلەگەن ۇمىتىندەي تۇركىستاننىڭ تۋى بيىكتەن جەلبىرەگەي!
ورازگۇل اسانعازى,
قوعام قايراتكەرى
*****
ق. جانتورەەۆا: حالقىمىزدى قۋانىشقا بولەدى
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ ورتالىعىن شىمكەنتتەن تۇركىستانعا كوشىرىلۋ جونىندەگى شەشىمىن جاريالاۋى تەك ءوڭىر جۇرتشىلىعىن عانا ەمەس, تۇتاس حالقىمىزدى قۋانىشقا بولەدى. مۇنى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنان دا, الەۋمەتتىك جەلىلەردەن دە كورىپ, كۋا بولىپ وتىرمىز.
ۇلىق ءدىنىمىزدىڭ تارالۋىنا, ورنىعۋىنا ولشەۋسىز ەڭبەك سىڭىرگەن رۋحاني ۇستاز احمەت ياساۋي ەڭبەكتەرى دۇنيەگە كەلگەن كيەلى تۇركىستانعا كوشۋ – «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىن ورىنداۋ بارىسىنداعى ۇلكەن تاريحي وتكەل. قوجا احمەت ياساۋي ىلىمدەرىنىڭ تاربيەلىك ءمانى شىنشىل, تازا ادامدى قالىپتاستىرۋ. «حاققا قىزمەت ەتۋ حالىققا قىزمەت ەتۋدەن باستالادى» دەپ ايتىلعان عۇلامانىڭ «ديۋاني حيكمەتى» حالقىمىزعا عانا ەمەس, يسلام الەمىنە ورتاق باعا جەتپەس رۋحاني قۇندىلىق رەتىندە عاسىرلاردان-عاسىرعا جەتىپ وتىر. وسىنداي تاريحي تۇلعالار مەن كيەلى ورىندارعا باي مەكەننىڭ ءوڭىر ورتالىعى بولۋى بۇل ايماقتا ءتۋريزمنىڭ دامۋىنا, مادەني-رۋحاني سەرپىلىس باستاۋ الۋىنا ءارى ەكونوميكالىق دامۋ قارقىن الۋىنا ىقپال ەتەرى ءسوزسىز.
ۇلى جىبەك جولى بويىندا ورنالاسقان تۇركىستان – ەجەلدەن ساۋدا-ساتتىقتىڭ ورتاسى, ىنتىماقتىڭ ورداسى. سوندىقتان, تۇركىستاندى وبلىس ورتالىعىنا اينالدىرۋ – ءسوزسىز ەلباسىنىڭ ەڭ ءبىر ۇتقىر شەشىمى.
قالىيما جانتورەەۆا,
«نۇر وتان» پارتياسى وقو فيليالى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى
