مىسالى, شۋ اۋدانى, تولە بي اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى ءۇشىن بۇل كۇندە كوگىلدىر وتىن كىرگىزۋ قولجەتىمدى بولماي تۇر. وسى ۋاقىتقا دەيىن باس باسىلىم بەتىندە ماكەن ۋاقتەگى باستاعان اۋىل ادامدارىنىڭ ءۋاجى دە جاريالانعان بولاتىن. ايتالىق گاز كىرگىزۋ ءۇشىن شۋ اۋدانىنداعى «پاريەۆ» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ ۇيعارىمىمەن ءار تۇرعىنعا 400-500 مىڭ تەڭگەنىڭ كولەمىندە قاراجات كەرەك. الايدا تەك جالاقىعا قاراپ وتىرعان كەيبىر وتباسى ءبىر دەگەندە جارتى ميلليون تەڭگەنى قايدان تاپسىن. سوندىقتان دا اۋىل تۇرعىندارى ۇيلەرىنە كوگىلدىر وتىن كىرگىزە الماي الاڭداپ وتىر. سونىمەن قاتار ت.رىسقۇلوۆ اۋدانىنىڭ يۋبيلەينىي ەلدى مەكەنىندە دە كەزىندە كوگىلدىر وتىن بولعان. «ەلدىڭ ءبارى پەش جاعىپ وتىرعاندا بىزدە گاز بولعان» دەپ ەسكە الادى وتكەن كۇندى اۋىل تۇرعىندارى. قايتا كۇن ساناپ دامۋدىڭ ورنىنا نەگە بۇل اۋىلدا كوگىلدىر وتىننىڭ كۇنى باتتى؟ دەي تۇرعانمەن, تابيعي گازدىڭ توقتاپ قالۋ سەبەبىن كوپشىلىك سان-ساققا جۇگىرتەدى. جامبىل وڭىرىندە ءالى دە 100-دەن استام اۋىلدى گازبەن قامتۋ ماسەلەسى وزەكتى بولىپ تۇر.
جامبىل وبلىستىق ەنەرگەتيكا جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە, ءوڭىر تۇرعىندارى بۇگىندە وزبەكستان مەملەكەتىنىڭ بۇحارا وبلىسىنان جانە جەرگىلىكتى «امانگەلدى» گاز كەشەنى ارقىلى ءوندىرىلىپ جاتقان تابيعي گازدى تۇتىنىپ كەلەدى ەكەن. ال سوڭعى ون جىلدىڭ كولەمىندە وڭىردە 125 ەلدى مەكەن گازداندىرىلىپ, 582 مىڭ 420 تۇرعىن كوگىلدىر وتىندى پايدالانۋدا. اتالعان باسقارمانىڭ باسشىسى نۇرلان الدامجاروۆتىڭ ايتۋىنشا, 2019-2025 جىلدارعا ارنالعان جوسپار بويىنشا جۋالى اۋدانىندا – 19, جامبىل اۋدانىندا – 16, تالاس اۋدانىندا – 9 جانە بايزاق اۋدانىندا 18 ەلدى مەكەنگە گاز قۇبىرى تارتىلىپ, الداعى ۋاقىتتا تۇرعىندار تابيعي گازدىڭ يگىلىگىن كورەتىن بولادى.
«مۇنداي يگىلىككە ت.رىسقۇلوۆ اۋدانىندا – 19, مەركى اۋدانىندا – 7, قورداي اۋدانىندا – 17, شۋ اۋدانىندا – 30, مويىنقۇم اۋدانىندا – 12 جانە سارىسۋ اۋدانىندا 14 ەلدى مەكەن قول جەتكىزەدى. ونىڭ ىشىندە جۋالى, بايزاق اۋداندارىنىڭ تۇرعىندارى ماسەلەسى 2020 جىلى تولىق شەشىمىن تابادى دەپ كۇتىلۋدە», دەيدى باسقارما باسشىسى. بۇل ارينە جاقسى كورسەتكىش بولعانىمەن, ماسەلە تابيعي گازدى كىرگىزۋدىڭ تولەمىندە بولىپ تۇر.
شۋ اۋدانى دەمەكشى, اتالعان اۋداننىڭ تولە بي اۋىلىنداعى ماسەلە وتكەن جىلى كوتەرىلگەن ەدى. راسىندا دا وسى جەردە گاز تارتۋعا قاجەتتى ماتەريالداردىڭ ءوزى قىمبات پا, الدە بۇل مەردىگەر كومپانيالاردىڭ كوتەرمە باعاسىنان تۋىنداعان سالدار ما دەگەن سۇراق تۋادى. تولە بي اۋىلىنداعى «پاريەۆ» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ دە تۇرعىندارعا باعانىڭ قىمباتتاۋىن وسىلاي تۇسىندىرگەنىن تۇرعىندار تالاي رەت ايتتى. «گاز جۇرگىزۋگە قاجەتتى قۇبىرلاردىڭ باعاسىنا كەلەتىن بولساق, الماتى وبلىسى, جامبىل اۋدانىنىڭ ۇڭگىرتاس اۋىلى ماڭىنداعى زاۋىتتا جاسالاتىن پوليەتيلەن قۇبىرلارىنىڭ ءار مەترىنىڭ قۇنى قاراعاندى تەمىر زاۋىتىندا وندىرىلەتىن بولات قۇبىرلاردان ەكى-ءۇش ەسە ارزان جانە ەكى ەسەدەي از كولەمدە عانا شىعىندالاتىن جۇمىستارى دا جەڭىلگە تۇسەدى ەكەن. مەنمەنسىگەن مەردىگەر بولسا كاسىپكەرلەرگە ۇكىمەت تاراپىنان قولداۋ كورسەتىلەتىنىن جەكە مۇددەلەرىنە پايدالانا وتىرىپ ويلارىنا كەلگەنىن ىستەپ باعۋدا», دەيدى شۋ اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى ماكەن ۋاقتەگى.
بالكىم ءوڭىر تۇرعىندارىن تابيعي گازبەن قامتاماسىز ەتۋدە جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ ءبىر باستاماسى قاجەت بولار. باستاما بولعاندا دا حالىقتىڭ پايداسىنا شەشىلەتىن دۇنيە بولسا, ەل ءۇشىن دە يگىلىكتى بولار ەدى. ولاي دەيتىنىمىز, جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمى اسقار مىرزاحمەتوۆ جۋىردا وتكەن جيىنداردىڭ بىرىندە «شۋ اۋدانىندا تۇرعىنداردىڭ گاز قۇبىرىن كىرگىزۋى نەگە تىم قىمبات؟ ءار ۇيگە 400 مىڭ تەڭگە – وتە جوعارى باعا», دەگەن بولاتىن. اكىم بۇل ماسەلەنى ايتىپ قانا قويماي, وڭىردەگى جاۋاپتى مەكەمە باسشىلارىنان تالاپ ەتتى.
بۇل جەردە مەردىگەر كومپانيالار قاجەتتى ماتەريالداردىڭ باعاسىن تىم جوعارى ەسەپتەگەن. اقىرى وسىنداي جاعداي ورىن الىپ, بۇقارانىڭ باس اۋرۋىنا اينالدى. وبلىستىق ەنەرگەتيكا جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق باسقارماسىنىڭ باسشىسى نۇرلان الدامجاروۆ سوندا «ماسەلەن, كەيبىر كومپانيالار 20 مەترلىك قۇبىردى 206 مىڭ تەڭگەگە باعالاسا, ءبىزدىڭ ەسەپتەۋىمىز بويىنشا وعان 120 مىڭ تەڭگە عانا جۇمسالادى ەكەن. بۇل رەتتە «جامبىل – جىلۋ» مەكەمەسىنىڭ قىزمەتىن پايدالانعالى وتىرمىز» دەپ جاۋاپ بەرگەن. سونىمەن قاتار ناتيجەسىندە گاز ورناتۋ باعاسى ەكى ەسەگە جۋىق ارزاندايدى ەكەن.
دەي تۇرعانمەن, اكىمنىڭ تاراپىنان «جامبىل – جىلۋ» مەكەمەسىنە قاجەتتى قۇجاتتارىن ەرتەرەك ازىرلەپ, جۇمىسقا جەدەلدەتىپ كىرىسۋ كەرەكتىگى جايلى تاپسىرما بەرىلدى. ەگەر اتالعان مەكەمە جۋىق ارادا جۇمىسىنا كىرىسىپ, اكىمدىكتىڭ العا قويعان جوسپارىن ورىندايتىن بولسا, تۇرعىنداردىڭ تابيعي گازدىڭ قىزىعىن كورەتىن كۇنى الىس ەمەس. الايدا جامبىل وڭىرىندە 173 ەلدى مەكەن گازداندىرىلعانمەن, سول اۋىلداردىڭ ىشىندەگى 88 مىڭ تۇرعىن كوگىلدىر وتىنمەن قامتىلماعان. راسىندا دا مۇنداي جاعدايلار ءاربىر اۋىلدا كەزدەسەدى. وعان اۋەلى باعانىڭ قولجەتىمسىزدىگى اسەر ەتۋى مۇمكىن. اسقار مىرزاحمەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, ءبىرىنشى كەزەكتە وسى ولقىلىقتىڭ ورنى تولۋى ءتيىس. «ەلدى مەكەندەردى گازداندىرۋ ماسەلەسىندە سوڭعى مەجە 2025 جىلدى كۇتىپ وتىرماي, جاقىن جىلداردا شەشۋ ماسەلەسىن قاراستىرۋىمىز قاجەت. تابيعي گازدى جەتكىزۋ بارىسىندا قۇرىلىستى جۇرگىزەتىن مەكەمە ماماندارىمەن كەڭەسە وتىرىپ, جۇمىستىڭ ارزان بولاتىن جاعىن ىزدەستىرۋگە ءتيىسپىز», دەگەن ەدى اكىم.
حاميت ەسامان,
«ەگەمەن قازاقستان»
جامبىل وبلىسى
