بيۋدجەتتىك قاراجات قاتىپ-سەمىپ قالعان نارسە ەمەس. قاجەتتىلىككە قاراي ونىڭ شىعىستارىن جالپى شىعىستار كولەمىنەن بەلگىلى ءبىر مولشەرگە قىسقارتۋ قاجەتتىلىگى تۋىنداسا, بۇعان ەشكىم توسقاۋىل قويا المايدى. الايدا الەۋمەتتىك باعىتتارعا, سونىڭ ىشىندە مەكتەپكە دەيىنگى بالالار مەكەمەلەرى مەن ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىنا ارنالعان بيۋدجەتتىك قاراجاتتاردى قانداي كۇردەلى جاعدايدا دا قىسقارتپاۋ قاجەتتىگى جونىندە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ استانا جانە الماتى قالالارى جانە وبلىس اكىمدەرىنە بەرگەن ارنايى تاپسىرماسى بار ەكەنىن ەكىنىڭ ءبىرى بىلە بەرمەۋى دە مۇمكىن.
بيۋدجەت قاراجاتتارى تەك وسىنداي جاعدايدا عانا وڭتايلى جۇمسالسا بيۋدجەت ساياساتى دا سوعۇرلىم وڭ ناتيجە بەرمەك. ەڭ باستىسى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار ەلباسىنىڭ بۇدان ءۇش جىل بۇرىنعى تاپسىرماسىنا سايكەس مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەرىن ورىنداۋعا باعىتتالعان بيۋدجەت قاراجاتتارىن ءتيىمدى تۇردە جۇمساي بىلسە –بۇدان تەك ۇتارى انىق. ايتسە دە بۇعان دەيىن جۇرگىزىلگەن مەملەكەتتىك اۋديت ناتيجەلەرى مۇعالجار اۋدانىندا بيۋدجەتتى جوسپارلاۋ مەن ورىنداۋ بارىسىندا ورەسكەل زاڭسىزدىقتارعا جول بەرىلگەنىن ايعاقتايدى. بۇل جونىندە گازەت تىلشىسىنە اقتوبە وبلىستىق تەكسەرۋ كوميسسياسىنىڭ مۇشەسى قۋانتقان الەنوۆ ايتىپ بەردى. اتاپ ايتقاندا مۇعالجار اۋدانىنىڭ 2015 جىلعا ارنالعان بيۋدجەتى 2014 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا اۋداندىق ءماسليحاتتىڭ سەسسياسىندا بەكىتىلگەن. الايدا ارادا ساناۋلى اپتالار وتكەن سوڭ, ياعني كەلەسى 2015 جىلدىڭ العاشقى ايلارىنىڭ وزىندە قابىلدانعان بيۋدجەتتى قايتادان وزگەرتىپ, ونى ناقتىلاۋ ماسەلەسى تۋىنداعان. جارايدى, مەيلى سولاي-اق بولسىن. ايتسە دە مۇعالجار اۋدانى اكىمدىگى بيۋدجەتتى قايتا جوسپارلاۋ مەن ناقتىلاۋ كەزىندە ءتيىستى ازىرلىك جۇمىستارىن جۇرگىزبەگەن. سونىڭ سالدارىنان بيۋدجەت قاراجاتتارىن وڭتايلاندىرۋ مەن بيۋدجەت شىعىستارىن ەكشەۋ جانە زەردەلەۋ ءىسى نازاردان تىس قالعان ەدى گازەت تىلشىسىنە مەملەكەتتىك ءاۋديتتتى جۇرگىزۋ ءىسىنىڭ باسى-قاسىندا بولعان مامان ق.مىرزابەك ۇلى.
سونداي-اق ءبىز وسى اتەريالدى گازەت وندىرىسىنە ازىرلەۋ كەزىندە مۇعالجار اۋدانىنىڭ اكىمى مەن ءماسليحات دەپۋتاتتارى باسىمدىعى تايعا تاڭبا باسقانداي ايقىن كورىنىپ تۇرعان شارالاردى قارجىلاندىرۋ ەسەپتەرىن جاساماعانىنا كوز جەتكىزدىك. سونىمەن بىرگە بيۋدجەتتىڭ كىرىس كوزدەرى قايتادان تالداۋدان وتكىزىلمەپتى. سالىقتىق الەۋەتتىڭ جاي-كۇيىن بايىپتاۋ ءىسى دە نازاردان تىس قالعان. ونىڭ مولشەرىن انىقتاۋ مەن تۇسپەي قالۋى مۇمكىن بيۋدجەت تۇسىمدەرىن الدىن-الا مولشەرلەي ماسەلەسى دە بەلدەن باسىلعان.
قانداي ءىستىڭ دە بەلگىلى ءبىر نۇكتەسى مەن ءتۇيىنى, قورىتىندىسى مەن جيىنىعى بولاتىنى تابيعي ء جايت. بەلگىلەنگەن ءتارتىپ بويىنشا وسىنداي قورىتىندى ماتەريالدار اۋدان اكىمدىگىندە تياناقتالىپ, ءتيىستى ورنىن تابۋ قاجەتتىلىگى دە ايان. بۇلاي بولماعان. ونى ايتاسىز, مۇنداي قورىتىندى ماتەريالدار مەن قاىرعالى قۇجاتتار اۋداندىق ءماسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ نازارى مەن تالقىسىنا ۇسىنىلماپتى. كەرىسىنشە بيۋدجەت قاراجاتىن وڭتايلاندىرۋ جۇمىسى وبلىستىق بيۋدجەتتى جوسپارلاۋ باسقارماسى تاراپىنان جىبەرىلگەن حاتتامالىق تاپسىرىس نەگىزىندە عانا ورىندالعان.
وسىنداي ۇستىرتتىكتەر مەن كەلەڭسىزدىكتەردىڭ تيگىزگەن سالدارى دا از بولماي شىقتى. ايتالىق 2015 جىلدىڭ 10-ناۋرىزىندا اۋداندىق ءماسليحاتتىڭ سەسسياسى نەگىزسىز وتكىزىلىپ, مۇندا مۇعالجار اۋداندىق بيۋدجەتىنىڭ كىرىسى مەن شىعىسى ءبىر ميلليارد ەلۋ ميلليون تەڭگەگە قىسقارتىلعانى الدىڭعى پىكىرىمىزدىڭ باستى دالەلى بولماق. وسى ارادا جوعارىدا اتالعان اقتوبە وبلىستىق بيۋدجەتتى جوسپارلاۋ باسقارماسى تاراپىنان جىبەرىلگەن حاتتامالىق تاپسىرىس مۇلدەم نەگىزسىز بەرىلگەنىن ايتۋ پارىز. بۇل ءۇستىرت شارۋا قر-نىڭ بيۋدجەتتىك كودەكسىنىڭ قاعيداتتارى مەن زاڭدىلىقتارىنا مۇلدەم قايشى كەلگەنى وزگە بىراڭگىمەنىڭ ەنشىسى. ءبىر سوزبەن ايتقادا مۇعالجار اۋدانىندا قىسقارتىلعان الەۋمەتتىك بيۋدجەت شىعىستارى ەلباسىنىڭ قويعان تاپسىرماسى مەن ۇيلەسىم تاپپاعان.ەگەر وسى ارادا ناقتى دەرەكتەرگە سۇيەنسەك اتالعان وڭىردە باستاۋىش سىنىپتا وقيتىن وقۋشىلار مەن بالالارعا ىستىق تاماق بەرۋگە قارالعان 150 ميلليون تەڭگەنىڭ شىعىستارى ورىنسىز ءارى نەگىزسىز قىسقارتىلعانى قىنجىلتپاي قويمايدى. مۇندا ەڭ از دەگەن وزگە الەۋمەتتىك قىسقارتىلعان شىعىندار 21,9 ميلليون تەڭگە كولەمىندە بولىپ وتىر.
تاعى دا جعارىدا ايتىلعانداي اقتوبە وبلىسى بويىنشا تەكسەرۋ كوميسسياسى جۇرگىزگەن اۋديتتىك ءىس-شارالاردىڭ تاعى ءبىر تارماعىنا نازار اۋدارساق, سول كەزدە اقتوبە ولبلىستىق اكىمدىگى ەلباسىنىڭ حاتتامالىق تاپسىرماسىنا وراي: الەۋمەتتىك –قارجىلىق شىعىستار بويىنشا مىندەتتەمەلەر تولىق كولەمىندە ساقتالىندى دەگەن نەگىزسىز جالعان اقپاراتپەن ەسەپ بەرگەنىنە كوز جەتكىزەمىز. بۇعان نە دەۋگە بولادى؟ ەگەر شىنىندا دا وسىلاي بولسا, بۇگىنگى اڭگىمەمىزدىڭ باستى ارقاۋى - مۇعالجار اۋدانىندا ورىن العان كەلەڭسىزدىكتەردى قايدا قويامىز.
رەسپۋبليكاداعى وبلىس جانە اۋدان اكىمدەرىنىڭ قاتاڭ بيۋدجەت ساياساتى بويىنشا جۇمىس جۇرگىزۋى قاجەتتىگى بۇدان ءۇش جىل بۇرىن رەسپۋبليكا پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆ قويعان باستى تالاپتاردىڭ ءبىرى. ەندەشە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان جەتەكشىلەرى بيۋدجەتتىڭ ءار تەڭگەسىن ۇقىپتى ءارى ءتيىمدى تۇردە جۇمساۋعا داعدىلانسا ەلىمىزدىڭ الدىندا تۇرعان الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەردىڭ شوقتىعى دا وعۇرلىم بيىك بولا تۇسەرى حاق. بيۋدجەت سايااتى بۇرمالاۋدى كوتەرمەيدى. بۇل بۇگىنگى كۇننىڭ باستى اقيقاتىنىڭ ءبىرى دەپ بىلەمىز.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان»
اقتوبە وبلىسى,
مۇعالجار اۋدانى
