بىرەۋلەر تاماقتى از ءىشۋ كەرەك دەسە, ەندى بىرەۋلەر بۇيىرعان دامنەن باس تارتپا, تەك تىم شەكتەن شىعىپ كەتپەسەڭ بولدى دەپ بىلگىشسيدى. ەندى بىرەۋلەر اراق-شاراپ ءىشۋ مەن تەمەكى شەگۋدەن باس تارتىپ, سپورتپەن اينالىسساڭ ۇزاق جاسايسىڭ دەپ اقىل ايتادى. بىراق قانشا تالپىنعانمەن وسى كۇنگە دەيىن بىردە-ءبىر وقىمىستى ۇزاق جاساۋدىڭ نەگىزگى سەبەبىن انىقتاي العان جوق. ەگەر ومىردەن الىنعان كەيبىر دەرەكتەرگە جۇگىنەر بولساق, بۇل ورايدا شىندىقتىڭ تۇبىنە جەتۋ تىپتەن دە مۇمكىن ەمەس سياقتى.
سونىمەن دەرەكتەر نە دەيدى؟
«مەنىڭ ۇزاق جاساۋىمنىڭ قۇپياسى ءوزىمدى ەركەكتەردەن الىس ۇستاۋىمدا. ولاردان پايدادان گورى زيان كوبىرەك», دەپتى 109 جىل ءومىر سۇرگەن شوتلانديانىڭ ەڭ كارى تۇرعىنى دجەسسي گاللان 2015 جىلى. ءوزى كەدەي وتباسىندا دۇنيەگە كەلىپ, 13 جاسىنان باستاپ جۇمىس ىستەگەن. ەشقاشان تۇرمىسقا شىقپاعان, سوندىقتان ارينە, بالالارى دا بولماعان.
بيىلعى جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا 106 جاسقا تولۋىن اتاپ وتكەن بريتاندىق مەدەلاين داي دا وسىنداي كوزقاراستا كورىنەدى. «ەشقاشان ەركەكتەرگە قاراعان ەمەسپىن, سول سەبەپتى دە وسى جاسقا جەتىپ وتىرمىن», دەپ ازىلدەيدى ەكەن ءوزى. ول دا ءومىر بويى دەنە ەڭبەگىمەن اينالىسقان.
الەمدەگى ەڭ كارى ايەل سانالاتىن 117 جاستاعى يتاليالىق ايەل ەمما مورانو دا جالعىزباستىلىقتىڭ پايداسى كوپ دەپ ەسەپتەيتىندەردىڭ قاتارىندا. دەگەنمەن, تۋعان-تۋىستارىنىڭ كۇشتەۋىمەن ەمماعا 26 جاسىندا تۇرمىسقا شىعۋعا تۋرا كەلگەن. بىراق ارادا ونشاقتى جىل وتكەندە ونىڭ بالاسى قايتىس بولادى, وسى وقيعادان سوڭ ءبىر جىلدان كەيىن ول كۇيەۋىن ۇيدەن قۋىپ شىعادى. سودان قايتىپ تۇرمىسقا شىقپاعان. ءبىر قىزىعى, ەمما مورانو كۇن سايىن ءۇش دانا شيكى جۇمىرتقا ءىشىپ وتىرعان. سويتسە, انەمياعا پايدالى دەپ دارىگەر سونداي كەڭەس بەرىپتى. وسىلايشا ول بۇكىل ومىرىندە ءجۇز مىڭ دانادان استام جۇمىرتقا ىشكەن ەكەن.
ۇزاق جاساعانداردىڭ تاماق ىشۋلەرى, ياعني ديەتا ساقتاۋلارى دا ارقالاي بولعان. ماسەلەن, 117 جاستاعى يامايكالىق ۆايولەت موسس براۋن شوشقا ەتى مەن قۇس ەتىن ەشقاشان جەمەگەنىن, ءجۇز جاسار امەريكالىق ايەل فلورەنس بەارس پىسىرىلگەن شۇجىقتى مۇلدە ۇناتپاعانىن, فرانتسياداعى ەڭ كارى ايەل, 2017 جىلى ءجۇز جىلدىعىن اتاپ وتكەن ماري-لۋ ۆيرت دارۋمەندەردى جەك كورگەنىن ايتقان. ەشقاشان جەمىس-جيدەك جەمەگەنىن, ءسۇت پەن يوگۋرتتى پايدالانباعانىن, نەگىزىنەن سۋ ءىشىپ, سونىمەن بىرگە «اششى سۋدان» ازداپ تاتىپ تۇرعانىن ايتقان دا ءدال وسى ايەل.
كەرىسىنشە, 116 جاسقا كەلىپ 2013 جىلى دۇنيەدەن وتكەن جاپونيالىق دزيروەمون كيمۋرا تاعامنىڭ كەز كەلگەن تۇرىنەن, سونىڭ ىشىندە شوشقا ەتى مەن شۇجىقتان دا باس تارتپاعانىن, بىراق تاماقتى شامادان ارتىق جەمەگەنىن ايتقان.
ال, وڭتۇستىكافريكالىق فرەدي بليۋم بولسا الكاگولدى ىشىمدىك ءىشىپ, سونىمەن بىرگە تەمەكى شەگۋدە دە وزىنە ەشقانداي شەكتەۋ قويماعان. كەيىن كەلە ءىشۋدى توقتاتقانىمەن, شىلىم تارتۋدى قويا الماعان كورىنەدى. بليۋمنىڭ جاسى بۇگىندە 115-تە, ۇلگىرسەم تەمەكىنى ءالى دە بولسا قوياتىن شىعارمىن دەپ ازىلدەيدى ەكەن ءوزى.
112 جاستاعى امەريكالىق ريچارد وۆەرتون ءاربىر اتقان تاڭدى ءتورت ستاقان ۆيسكيمەن باستايدى ەكەن. ول از دەسەڭىز, كۇنى بويى شىلىم تارتىپ, بۋربون قوسىلعان كوفە ىشەدى دە, كەشكە قاراي ءوزى ۇناتاتىن بالمۇزداققا اۋىز سالاتىن داعدىسى بولعان.
نيۋ-دجەرسي شتاتىنىڭ ەڭ كارى تۇرعىنى بولىپ ەسەپتەلگەن اگنەس فەنتون ءوزىنىڭ ۇزاق جاساۋىنىڭ سىرى ءسپيرتتى ىشىمدىك ىشۋدە دەپ بىلگەن. ءوزىنىڭ ايتۋىنشا, ول 40 جاسىنان باستاپ كۇن سايىن ءۇش ستاقان سىرا مەن ءبىر ستاقان اراق ءىشىپ وتىرعان. ونىڭ سىرتىندا ول ۇيقىنى جانە قۇدايعا قۇلشىلىق ەتۋدى جاقسى كورگەن. ءتىپتى ابدەن قارتايعان شاعىندا دا ونىڭ دەنساۋلىعى ەش سىر بەرمەپتى.
تاريحتاعى ەڭ كارى ايەل, 1997 جىلى 122 جاسىندا قايتىس بولعان فرانتسيالىق جاننا كەلمان اپتا سايىن ءبىر كيلو شوكولاد جەپ وتىرعان. ال 2017 جىلى ءجۇز جىلدىعىن تويلاعان دوروتي فلەتچەر كۇن سايىن فاستفۋدپەن تاماقتانعان. ونىڭ پايىمداۋىنشا, ۇزاق ءومىر ءسۇرۋدىڭ سىرى چيسبۋرگەردە كورىنەدى.
بۇگىندە 112 جاسقا كەلگەن نەپال تۇرعىنى باتۋلي لامياحانە تەمەكى شەگۋدى 17 جاسىندا باستاعان. سويتە تۇرا ءوزى ءالى كۇنگە دەيىن شىلىمدى پاروۆوزشا بۇرقىراتادى. ديەتا مەن تەمەكىنىڭ ۇزاق ءومىر سۇرۋگە ەش قاتىسى جوق. ەڭ باستىسى, دۇرىس كوڭىل-كۇيدە ءجۇرىپ, سترەستىڭ پايدا بولۋىنان ساقتانۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيدى ول. ونىڭ ايتۋىنشا, ادام ەشتەڭەگە الاڭداماي, بەلسەندى جانە باقىتتى ءومىر سۇرۋگە تىرىسۋى قاجەت. سوندا ءومىر جاسىڭ دا ۇزاق بولادى.
ارينە بۇل ايتىلعاندارعا قاراپ ۇزاق جاساۋ ءۇشىن اراق ءىشىپ, تەمەكى شەگۋ كەرەك دەگەن قاتە تۇسىنىك تۋماۋى ءتيىس. سول سياقتى تاماقتى تالعاپ ءىشۋ دە دەنساۋلىققا ونشا اسەر ەتە قويمايدى دەگەن پىكىر بار. ءبىزدىڭ ويىمىزشا, ەڭ باستىسى, ءار نارسەنىڭ شەگىن ءبىلىپ, زياندى داعدىلارعا سالىنباي, دۇرىس ءومىر سۇرە ءبىلۋ قاجەت.
قازاقستاندا دا حالىقتىڭ ورتاشا ءومىر ءسۇرۋ جاسىن ۇزارتۋ باعىتىندا ناقتى شارالار قولعا الىنۋدا. وسى ورايدا ارنايى «دەنساۋلىق» باعدارلاماسى دا قابىلداندى. ولاي بولسا, ءبىز كەلتىرگەن مىسالدار ەل ازاماتتارىنىڭ ۇزاق ءومىر سۇرۋلەرىنە سەپتىگىن تيگىزىپ جاتسا نۇر ۇستىنە نۇر...
سەيفوللا شايىنعازى,
«ەگەمەن قازاقستان»
