بۇگىنگى بۋىننىڭ سوزدىك قورىنىڭ سانىنە اينالعان hyip-ءتىڭ ءتۇپ-توركىنىنە ۇڭىلسەك, نەگىزىنەن قوس ۇعىمدى بىلدىرەدى. الدىمەن بۇل ءتىپتى تولىق ماندەگى ءسوز دە ەمەس, قىسقارتىلعان ءسوز. High Yield Investment Program اببرەۆياتۋراسى كىرىسى مەن تاۋەكەلى جوعارى ينۆەستيتسيالىق جوبا دەگەنگە كەلەدى. ەكىنشىدەن, شۋى كوپ, داۋرىقپا, دۇرلىكپە, ايقايشىل نەمەسە الدامشى جارناما دەگەننىڭ اينالاسىندا. سوندىقتان مۇنىڭ ءاۋ باستاعى سوقپاعى جارنامادان باستالعان سياقتى. وكىنىشكە قاراي, سول سوقپاقتى داڭعىلعا اينالدىرعانداردىڭ ءدۇر بەينەسى ەلىمىزدە ەركىن «حايپانۋت» ەتە باستادى. ويتكەنى حايپ ءسوزى قوعامعا تەز تاراپ, تانىمالدىلىققا يە بولىپ وتىر.
جالپى, ءوز اتىن شاقىراتىن كوكەك قۇساعان ءوزىمشىل جارنامانى قازاق ەجەلدەن جاقتىرماعان. ايتالىق, «اتىڭ شىقپاسا, جەر ورتە» دەگەن ماتەل وسى ماسەلەنىڭ ءمانىن اشا تۇسەدى. ات شىعارۋدا ارلانبايتىن بولدىق قازىر. «بەتتىڭ ارىن بەلگە تۇيگەنىڭىز» نە, بەلدەن دە تومەندەپ, تىزە مەن توبىقتىڭ ورتاسىنا جەتىپ قالعانىنا كۋا بولىپ ءجۇرمىز. ىلكىدە شەتەلدە بولىپ جاتاتىن پاپاراتسيلەر ءومىردىڭ ءوزى, تەك قوعامنان جاسىرىنعان شىن بەينەسى سياقتى ەدى. ال حايپ سول ءپاپاراتسيدى ستسەناري بويىنشا سانالى تۇردە ءوزى تۋدىرادى. بۇل ەڭ الدىمەن شوۋ-بيزنەس وكىلدەرىنە قاتىستى بايبالامداردىڭ قولدان جاسالۋى دەر ەدىك. قازىر «ار-ۇيات», «ادەپ» دەگەن ادەمى تاربيەمەن ادىپتەلەتىن مىنەز-ق ۇلىقتى وسى ءبىر بەلەڭ العان بەتسىزدىك جەرگە قاراتقانىڭىز بىلاي تۇرسىن, قايتىپ تۇرا الماستاي قىلىپ مەرتىكتىرگەندەي اسەر قالدىرادى. ويتكەنى وزدەرى «حالقىم» دەپ سويلەۋگە ارلانبايتىن ولاردىڭ قاراسى قالىڭداپ كەلەدى. وسى ارادا ولاردىڭ اراسىندا دا باسەكە تۋادى. قىزىق, بەتسىزدىكتىڭ دە باسەكەسى بولادى ەكەن-اۋ... ياعني «حالقىنىڭ» الدىندا ءجۇرۋ, نازارىنان تىس قالماۋ ءۇشىن ءار ساتتە ءبىر «جاڭالىق» بولىپ تۇرۋى ءتيىس. وعاش جاڭالىق ويدان شىعارىلادى. ونىڭ قاتىسۋشىلارى دا ويىنشى بولۋى مۇمكىن. نەمەسە قاتىسۋشى وقيعانىڭ باس رەجيسسەردىڭ ويىنى ەكەنىن بىلمەۋى دە كادىك. قالاي بولعاندا دا كامەرا الدىندا ەرىكتى تۇردە بوقتاۋعا ەرىك بەرۋ, بەيتانىسپەن شەكىسۋ, جالعان مالىمدەمە جاساۋ, وتىرىك ايتۋ, ءوزى ساتىپ العان «سىي-سىياپاتتاردى» وزىنە الدەبىرەۋلەردىڭ اتىنان ۇيىمداستىرۋ دا وسى حايپشىلاردىڭ تىرلىگى. بىلاي قاراساڭىز بىلگەنگە, تۇسىنگەنگە يت-تىرلىك... بىراق سولاي ەكەن-اۋ دەپ باس تارتقان تاعى ەشكىمدى كورمەيسىز. قايتا كۇننەن كۇنگە ءورىس الىپ كەلەدى. حايپتىڭ قايىرسىزدىعى – قازىر قاراپايىم تىڭدارمان, كورەرمەن مەن وقىرمان جاڭالىقتىڭ راس-وتىرىگىن, وڭ-سولىن ايىرۋدان قالدى. البەتتە الەۋمەتتىك جەلىنىڭ قۋاتى دا بۇل شوقتى ۇرلەۋگە تاماشا قۇرال بولىپ وتىر. حايپشىلار ءوز وتىرىكتەرىنە وزدەرى سەنىپ, تىم جۇگەنسىز كەتكەندە عانا بەتپەردەسى وڭاي سىپىرىلادى. سوندىقتان مۇنى اقپاراتتىق الاياقتىق دەۋگە دە بولار, بالكىم.
اقپارات دەمەكشى, بۇل سالادا دا حايپقا بەيىم باعدارلاما مەن سۇحبات پلاتفورمالارىنىڭ جارىققا كوپتەپ شىعا باستاۋى الاڭداتادى. بۇعان دەيىن دۇرىس سويلەپ جۇرگەن جۇرگىزۋشىنىڭ اياقاستى بۇرىس سويلەپ, دورەكى, كەسپىر ساۋالعا ەرىك بەرۋىن ەشكىم تۇسىنە الماي الەك. وكىنىشتىسى, مۇنى اعىنعا قارسى ءجۇزۋ دەپ باعالاۋشىلار تابىلادى. ءتىپتى دە ولاي ەمەس. بۇل – جوعارىدا ايتقانىمىزداي ايعاي-شۋ توڭىرەگىندە اۋديتوريا جيناۋعا تاۋەكەل ەتەتىن كوممەرتسيالىق جوبا. تىلىڭىزگە, دىلىڭىزگە, دىنىڭىزگە تۇكىرگەنى بار. سوندىقتان باستاپقى اۋديتوريا ءۇشىن قاراپايىم قۇندىلىقتاردى قۇرباندىققا شالاتىن حايپشىلاردىڭ قايىرى جوق. ءتىپتى حايپتىڭ اسقىنعان ءتۇرىنىڭ ماقساتى – اۋديتوريانى ەسىرىككە نەمەسە ۇرەيگە جەتكىزۋ. ونى كوبىنەسە مۇددەلى توپتار, ساياسي تەحنولوگتار قولدانادى. بۇل تۇسىنىكسىز وقيعا بولۋى دا مۇمكىن, بىراق حايپ. سول سياقتى بۇل ۆيرۋستى ماركەتينگ, اسىرە جارناما, بەلسەندى پيار بولۋى دا عاجاپ ەمەس. ونىڭ نەگىزى قوعام نازارىنان تۇسپەۋ ارقىلى تابىس تابۋعا قۇرىلادى. بىراق «شولمەك مىڭ كۇندە سىنبايدى, ءبىر كۇندە سىنادى» دەگەندەي, ونىڭ قاتىسۋشىلارىنىڭ تاقىرعا وتىرۋى ءاپ-ساتتە بولماق. ويتكەنى جوعارى تابىس تابۋعا ارنالعان ينۆەستيتسيا دەپ تۇسىندىرىلگەنىمەن, وعان ەش ينۆەستيتسيا قۇيىلمايدى. ال تابىستى بەلگىلى ءبىر ادامدار شوعىرى عانا يەلەنۋى مۇمكىن. قالعانى جەر ءسۇزىپ قالادى. بۇل 1920 جىلدارى «پونتسي سىزباسى» اتتى قارجى پيراميداسىن قۇرعان چارلز ءپونتسيدىڭ جۇيەسى ىسپەتتى. ياعني مەكەمە قۇرىپ العان سوڭ جوعارى پروتسەنتپەن تابىس تابۋ توڭىرەگىندەگى دۇربەلەڭگە دۇربەلەڭ قوسىپ, ەلدى دۇرلىكتىرە ءتۇسۋ, حايپ جاساۋ قاجەت. العاشقى سالىمشىلارعا كەيىنگىلەردىڭ ەسەبىنەن پروتسەنت بەرەدى. بىراق ءار دۇنيەنىڭ ولشەمى مەن شەگى بار. بۇل حح عاسىردىڭ «حايپى» بولسا, قازىرگى ونلاين-داۋىردە دە جەلىلەردى «جارىپ», جارعا جىققىسى كەلەتىندەر جەتەرلىك. سوندىقتان حايپتان ساقتانۋ ءۇشىن جوعارى پروتسەنتتەر مەن كولەڭكەلى جوبالاردان, اسىرە جارنامالاردان اۋلاق بولعان ابزال. ارينە بۇل رەتتە ازاماتتىق قوعامنىڭ قالىپتاسۋىنا اكەلەتىن الەۋمەتتىك حايپتار دا بار. جالپى, حايپتىڭ ازاماتتىق سەكتوردا بەلسەندى بولعانى الدەقايدا ءتيىمدى. ايتالىق, مەملەكەتتىك ءتىلدى تالاپ ەتكەن شەتەلدىك ازاماتتىڭ حايپىنان سوڭ ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر سەرۆيس ساياساتىن قايتا قاراۋعا ءماجبۇر بولعانى بەلگىلى. ياعني تۇتىنۋ نارىعىنا دا تالعام تارازىسى كەرەك-اق.
دۋمان اناش,
«ەگەمەن قازاقستان»
