بۇعان قوسا دارىگەرگە قارالدىم, ەمدەلدىم دەگەن ادامنىڭ اۋرۋى اسقىنىپ, قيىن جاعدايلارعا تاپ بولىپ جاتاتىنى دا جاسىرىن ەمەس. وسىنىڭ بارلىعىنىڭ باستى سەبەبى نەدە؟ ءبىزدىڭ ويىمىزشا, وسىنىڭ بارلىعى قوعامداعى «بارماق باستى, كوز قىستى» ارەكەتتەر كەسىرىنەن تۋىنداپ وتىرعان ماسەلە.
ارينە باسى اۋىرىپ, بالتىرى سىزداعان ادام بىلىكتى دارىگەردى, وزىق ءبىلىم ىزدەگەن ادام تاجىريبەلى مامانداردى ىزدەيدى. سول سياقتى اسحانا, ءدامحانا, شاشتاراز, بانك, ساۋدا ورتالىعى مەن مادەنيەت ورىندارىنا بارعاندا ادام وزىنە لايىقتى قىزمەت كورسەتىلۋىن كۇتەدى. الايدا بۇل تالاپتار, جوعارىدا ايتقانىمىزداي, كەيدە كوڭىلدەن شىعا بەرمەيدى.
ءيا, كوپشىلىك دارىگەردىڭ, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ جانە باسقا دا تولىپ جاتقان سالالىق قىزمەت كورسەتۋشىلەردىڭ قىزمەتىنە ايتارلىقتاي ريزا بولماي جاتادى. كوبىنىڭ كوڭىلى تولمايدى. سوندا ماسەلەن, كەيبىر دارىگەردىڭ نەمەسە اسپازدىڭ جۇمىسىنا دەگەن مۇنداي سەنىمسىزدىك كوپشىلىكتىڭ كوڭىلىندە قالاي, قايدان پايدا بولدى؟
ارينە قاي كەزدە دە تالاپقا ساي قىزمەت كورسەتىلمەسە كوڭىلدە سەكەم تۋادى. جانە بۇل ءبىر كۇندە پايدا بولا قالعان سەنىمسىزدىك ەمەس. قوعامدىق ورىنداردا, اسحانالاردا تاماقتانعاندا ادام الدىمەن سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق نورمالار تالاپتارىنىڭ, تازالىقتىڭ اسا قاتاڭ ساقتالعانىن قالايدى. ويتكەنى «اس – ادامنىڭ ارقاۋى». ال كەرىسىنشە بولعان جاعدايدا ەڭ باستى بايلىق – دەنساۋلىققا زيان كەلەدى. سول سەكىلدى دارىگەر دەپ بارعان ادام بىلىكسىز مامان بولسا, اۋرۋ ۇستىنە اۋرۋ جامالادى.
ويتكەنى ونىڭ ءبىلىپ, نە بىلمەي قىزمەت ەتىپ تۇرعانىن اجىراتۋ, ارينە مۇمكىن ەمەس. وسىنىڭ سالدارىنان كەيبىر اسحانادا ساپاسىز تاماق ءىشىپ, كەيبىر ەمحانالاردا ناشار دارىگەرلىك ەم الۋىڭىز ابدەن مۇمكىن. سەبەبى جالعان قۇجاتپەن ءتۇرلى جۇمىسقا كانىگى مامان سەكىلدى ورنالاساتىن نەمەسە دەنساۋلىعى تازا, ياعني جۇقتىرعىش اۋرۋى جوق ساۋ كاسىپ يەسى رەتىندە جۇمىس ىستەيتىن نەمەسە ءوز ءىسىن جەتىك بىلەتىن مامان سياقتى قىزمەت كورسەتەتىندەر بار ەكەن. مۇنى تەك ءبىز ەمەس, وسى ماسەلەنى ارنايى زەردەلەپ, زەرتتەگەن, تەكسەرگەن ءتيىستى قۇقىق قورعاۋ وكىلدەرى دە ايتادى. ال سوندا ءسىز بەن ءبىزدىڭ اسحانادان جەگەن اسىمىز, دارىگەردەن العان ەمىمىز, وقۋشىلاردىڭ مەكتەپتە الىپ جاتقان ءبىلىمى تالاپ دەڭگەيىنە كەلمەسە, كىم كىنالى؟ جوعارىدا ايتقانىمىزداي, حيرۋرگكە, نەۆرولوگكە, ياكي پوليتسياعا بارعانمەن ەم قونباي, اۋرۋ اسقىنسا, جازىقسىزدى جازىقتى ەتسە, ولارعا نە دەي الاسىز؟
مۇنىڭ باستى سەبەبى – الگىندەي مامانداردىڭ جۇمىسقا سىبايلاستىقپەن تۇرۋى. ماسەلەن, مەكتەپكە مۇعالىم بولىپ ورنالاسقاندا ول ناقتى شىن قۇجاتتى ۇسىندى ما؟ نەمەسە اسپازدىق جۇمىسقا ورنالاساردا دەنساۋلىق جاعدايى تۋرالى بارلىق اقپاراتتى كورسەتتى مە؟ بەلگىسىز. مۇنى ايتىپ وتىرعانىمىز, قازىرگى كۇندەرى مەديتسينالىق انىقتامانى, دەنساۋلىق كىتاپشاسىن نەمەسە ناۋقاستىق تۋرالى دەمالىس پاراعىن قولدان ساتىپ الۋعا تولىق مۇمكىندىك بار كورىنەدى. ءتىپتى, اتالعان قۇجاتتاردىڭ ساتىلاتىندىعى جونىندە ينتەرنەت جەلىلەرىندە اشىق جاريالانعانىن مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنىڭ استانا قالاسى بويىنشا دەپارتامەنتىنىڭ وكىلى دە جاسىرمايدى. مىنە, وسى دەپارتامەنت جوعارىدا ايتىلعان جالعان مەديتسينالىق قۇجاتتاردى زاماناۋي كومپيۋتەرلىك تەحنولوگيالاردى پايدالانا وتىرىپ دايىندايتىن قىلمىستىق توپتى اشكەرەلەگەن.
ستاتيستيكالىق مالىمەتتەرگە جۇگىنسەك, 2017 جىلى استانا قالاسىنىڭ 11 ەمحاناسى №086 نىسان بويىنشا 29 099 جالعان انىقتاما بەرگەن ەكەن. بۇل كۇنىنە شامامەن 79 انىقتاما بەرىلدى دەگەن ءسوز. ءار انىقتاما قاعازى 7 مىڭ تەڭگە تۇرادى. وسىنىڭ ىشىندە ورتا ەسەپپەن كۇنىنە 10-عا جۋىق, ياعني جىلىنا 3 650 جالعان انىقتاما بەرىلەتىنى انىقتالعان. دەمەك, استانا قالاسىنىڭ ەمحانالارى جىلىنا 25 550 000 تەڭگەدەن استام سومانى دا جوعالتىپ وتىرعان. بۇل تەك ءبىر عانا №086 نىساندىق انىقتاما بويىنشا.
ەندەشە وسى ساندارعا-اق قاراي وتىرىپ, جالعان انىقتامالار العان قانشا ادام حالىققا قىزمەت كورسەتىپ جاتقانىن شامالاي بەرىڭىز. بۇعان باسا ءمان بەرىپ وتىرعانىمىز, اتالعان جاعداي الەۋمەتتىك ماڭىزدى سالالارداعى, ياعني ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, قوعامدىق تاماقتاندىرۋ ورىندارىندا ازاماتتارعا قاۋىپسىز قىزمەت كورسەتىلۋىن قامتاماسىز ەتۋگە كەرى اسەرىن تيگىزەدى. دەمەك, مۇنداي جالعان قۇجات بەرۋ ۇردىسىنە توسقاۋىل قوياتىن ۋاقىت جەتتى. ايتپەسە, بازارداعى ازىق-ت ۇلىك ساتۋشىلاردىڭ, داياشىلاردىڭ, شاشتارازدىڭ دەنساۋلىقتارىنىڭ قانداي كۇيدە ەكەنى ماڭدايلارىندا جازىلىپ تۇرمايدى. دەنساۋلىقتىڭ قادىرىن اۋىرعاندا بىلەرسىڭ دەيدى, بىراق اۋىرماي ونى ساقتاعانعا نە جەتسىن!
الەكساندر تاسبولات,
«ەگەمەن قازاقستان»
