بۇل حات قالاي, قايدان تابىلىپ ءجۇر؟ بۇل سۇراققا جاۋاپ بەرەتىن ادام سەمەيلىك تاريحشى امانتاي يسين. ويتكەنى بۇل جادىگەردى تاپقان, حات ءماتىنىن قازاقشالاعان, الاش بالاسىنا العاش جاريا ەتكەن وسى كىسى.
وقيعا جەلىسىن ارىدەن باستاساق, 1997 جىلى اباي مۋزەيىنىڭ ديرەكتورى مارقۇم توكەن يبراگيموۆ بىردە امانتايدى شاقىرىپ الىپ, قولىنا ءبىر بۋما ەسكى قولجازبانى ۇستاتىپ, «بۇلاردى ءسۇزىپ شىقشى, ىشىندە نە بار ەكەن» دەيدى. امانتاي قاعازداردى ءسۇزىپ كەلە جاتىپ, ابايدىڭ حاتىن تاۋىپ العان. دەر كەزىندە قۇندى دۇنيە تابىلعانى جايلى الاش بالاسىنا سۇيىنشىلەپ «سەمەي تاڭى» گازەتىنە (1997 جىل, 20 قىركۇيەك) « ۇلى ابايدىڭ حاتى تابىلدى» دەگەن تاقىرىپپەن ماقالا جاريالاپ, حاتتىڭ قازاقشالانعان نۇسقاسىن دا جارىققا شىعارعان ەكەن. حاتتىڭ قازاقشا ءماتىنى:
«دۇعاي سالەم
(عيزا)تلۋ ۋا ءھام ءحۇرماتلۋ ماعاشقا جەتىپ ماعلۇم بولسىن-كي. ءۇي (ىشىنە) مەنەن دۇعاي سالەم. الگى مالدى باكەڭنەن ايداتىپ جىبەر. (...) اقىلباي بىرگە كەلسىن. مۇنداعى ىستەر جاقسى ءجۇرىپ (جاتى)ر.
شاھكارىمگە 1) ءھام سالەم ايتىڭدار, ول دا كەلسىن.
وي جۇگىرتىپ قاراشى
ماعاش بالا,
سان دەگەنىڭ توعىز-اق;
بىردەن سانا.
ءنولدى ەرتپەسە بۇلار دا
قىسىرايدى,
ەدينيتسا سىفات دەپ ءبىل
تەك قانا.
كوپ بىلگەنگە كوپ نادان
بولادى قاس,
ماۋجۋد پەنەن مانسۋحتى
ول ايىرماس,
بايتەرەك تە كۇندەيدى
كولەڭكەسىن,
بايقاپ تۇرساڭ وسى جۇرت
سوعان ۇقساس.
ءۇشبۋ ءسوزدى زەيىن قويىپ وقى ءھام سولاي ىستە, شىراعىم.
اماندىقتا اعاڭىز اباي.
سەمەي
1896 جىلدىڭ...».
وسى ورايدا وقىرمان كوكەيىنە «جوعارىداعى ءبىر بۋما قولجازبا قايدان ءجۇر؟» دەگەن زاڭدى سۇراقتىڭ دا تۋارى حاق. وعان جاۋاپتى جوعارىدا اتاپ وتىلگەن گازەت پەن «اباي» جۋرنالىنىڭ 1997 جىلعى 4-ءشى سانىندا جاريالانعان ماقالادان تابامىز. وسىندا ايتىلعانداي بۇل دۇنيەلەردى مۇساحان بالتاقاي ۇلى دەگەن ادام ساقتاپ كەلگەن. مۇساكەڭ 1929 جىلى قىتاي اسىپ كەتىپ, 1956 جىلى قايتا ورالعان. بىراق قولجازبانى جوعالتپاعان. كەيىن جازبالاردى مۋزەيگە ەرتۋعان كەڭەسباي ۇلى تاپسىرعان. امانتاي اقتارعانعا دەيىن كونە قاعازدار اراسىندا اباي حاتى بارىن ەشكىم بىلمەگەن.
بۇل جادىگەردى «حات» دەگەننەن گورى ۇلى اقىنىڭ «ولەڭى» تابىلدى دەسە دە بولاتىن سياقتى. ويتكەنى جازباداعى ەكى شۋماق جىردا تەك اباي عۇلاماعا ءتان ويشىلدىق سارىن جاتقان سياقتى.
بەكەن قايرات ۇلى,
سۋرەتتى تۇسىرگەن ورىنباي بالمۇرات,
«ەگەمەن قازاقستان»
