ارينە بۇل كاسىپكەرلەر ءۇشىن ۇلكەن قۋانىش ەكەنى ءسوزسىز. ونىڭ ۇستىنە ەلباسى زاڭعا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەردى كاسىپكەرلىكپەن شۇعىلداناتىندارعا جان-جاقتى ءتۇسىندىرۋدى تاپسىردى. ەندىگى ۋاقىتتا كەز كەلگەن كاسىپكەر ەنگىزىلىپ جاتقان وزگەرىستەردەن حاباردار بولۋى ءتيىس.
جاڭادان ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر بويىنشا ايىپپۇلداردىڭ, ۇستەمە پايىزداردىڭ ورنىنا كاسىپكەرلەرگە الدىمەن ەسكەرتۋلەر جاسالادى. بۇل ءبىراز قيىندىقتاردى شەشەتىنى انىق. وسى ماقساتتا ەلىمىزدەگى كاسىپكەرلىك قىزمەتتى رەتتەۋ جۇيەسى قايتا قارالدى. ءسويتىپ 14 كودەكس پەن 109 زاڭعا شامامەن 1000-عا تارتا تۇزەتۋ ەنگىزىلمەك.
مىسالى, بيزنەس ءۇشىن ءالى كۇنگە دەيىن ەڭ وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى كوممەرتسيالىق ماقساتتا جەر الۋ ماسەلەسى بولىپ تابىلادى. بۇل جايىندا كاسىپكەرلەردىڭ وزدەرى كەزدەسۋلەردە نەشە مارتە ايتقان بولاتىن. ەندى جەر ۋچاسكەلەرىن بەرۋ ۇدەرىسىنىڭ اشىقتىعى زاڭنامالىق دەڭگەيدە قامتاماسىز ەتىلەدى. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار جەر تەلىمىنىڭ ورنالاسقان تۇسى, وندا سالىنىپ جاتقان قۇرىلىس وبەكتىسى جانە ساتىپ الۋشى تۋرالى اقپاراتتى وزدەرىنىڭ ينتەرنەت-رەسۋرستارى مەن باق-تاردا جاريالاۋعا مىندەتتى. مۇنداي اقپارات جەردى قانداي ماقساتپەن ساتىپ العانىن بىلۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. شىنىمەن شاعىن نەمەسە ورتا بيزنەس وبەكتىسىن سالۋ ءۇشىن بە؟ الدە قايتا ساتۋ ءۇشىن بە؟ وسى تەكتەس ساۋالداردىڭ باسى اشىلادى. بۇل وزگەرىس وسى سالاداعى كوپتەگەن ماسەلەلەردى شەشەرى ءسوزسىز.
اۋكتسيوندار وتكىزۋ بويىنشا اكىمدىكتەردىڭ مىندەتى زاڭدى تۇردە بەكىتىلدى. شارا مەرزىمىنىڭ قىسقا بولۋى جەمقورلىق تاۋەكەلدەردى بارىنشا ازايتادى. مەنىڭ ويىمشا, بۇل جەر ۋچاسكەسىن الۋدىڭ ءادىل تاسىلدەرىنىڭ ءبىرى.
دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ «Doing Business» رەيتينگىندە قازاقستاننىڭ پوزيتسياسىن جاقسارتۋ دا زاڭعا ەنگىزىلگەن. قابىلدانعان زاڭ كاسىپكەرلىك بەلسەندىلىكتى ارتتىرۋدىڭ قۋاتتى قۇرالى بولاتىنىنا سەنىمدىمىن.
جاڭا زاڭدا ىرىكتەپ تەكسەرۋدى پروفيلاكتيكالىق باقىلاۋعا اۋىستىرۋ, باقىلاۋ فۋنكتسيالارىن 30%-عا قىسقارتۋ باستاماسى قابىلداندى. بۇل بيزنەس قاۋىمداستىق ءۇشىن ماڭىزدى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى بولعانىن ەسكەرسەك, وتە ۇلكەن ماڭىزعا يە. ايتپەسە بىتپەيتىن تەكسەرۋلەر كاسىپكەرلەردىڭ ىعىرىن شىعارىپ جىبەرەدى. ال پروفيلاكتيكالىق باقىلاۋ ولارعا كوپتەگەن ماسەلەلەردىڭ الدىن الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ناتيجەسىندە 114 باقىلاۋدىڭ 20-سى الىنىپ تاستالادى. كاسىپكەرلەردى تەكسەرۋ كەزىندە قويىلاتىن 30 497 تالاپتىڭ 17 654-ءى قىسقارتىلاتىن بولدى. بۇل رەتتە تەك سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق تالاپتار 85%-عا, ءورت قاۋىپسىزدىگى سالاسىنداعى تالاپتار 72%-عا ازايدى.
سونداي-اق كاسىپكەرلىك سۋبەكتىسىنە بارىپ, ارنايى تارتىپپەن جانە كاسىپتىك باقىلاۋ ارقىلى وتكىزىلەتىن تەكسەرۋ ۋاقىتى 30 جۇمىس كۇنىنەن 15 جۇمىس كۇنىنە دەيىن, ال جوسپاردان تىس تەكسەرۋ ۋاقىتى 30-دان 10 جۇمىس كۇنىنە دەيىن قىسقارتىلدى.
جالپى, 2016-2017 جىلدارى بيزنەسكە سالىناتىن اكىمشىلىك جۇكتەمەنى ازايتۋ بويىنشا اۋقىمدى جۇمىس جۇرگىزىلدى. 2017 جىلعى جەلتوقساندا اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسكە وزگەرىستەر ەنگىزىلدى, بيزنەسكە قاتىستى ەرەجەلەردىڭ 78%-ى قايتا قارالدى. بۇل ەلىمىزدە كاسىپكەرلىكتى وركەندەتۋگە جاسالىپ وتىرعان تاماشا مۇمكىندىك.
بولات پالىمبەتوۆ,
قازاقستان كاسىپكەرلەرىنىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جونىندەگى ۋاكىل
