ەستە جوق ەسكى زاماننان بەرى باعامداساق, باتىس قازاقستان ءوڭىرىنىڭ ارۋلارى اراسىندا نەبىر ءدۇلدۇل ەل باستاعان كوسەم, ءسوز باستاعان شەشەن انالارىمىز از بولماعان. قازاق ايەلى قاشاندا ءداستۇرلى مادەنيەتتىڭ تۇتقاسى بولىپ, ايەلدىكتەن دانالىققا, وتباسى, وشاق قاسى تىرلىگىنەن رۋلى ەلدىڭ قامىن ويلايتىن ء«بىر قولىمەن بەسىكتى, ءبىر قولىمەن الەمدى تەربەتكەن» ەل اناسى دەڭگەيىنە كوتەرىلە بىلگەن. ماسەلەن, اتاقتى ابىلقايىر حاننىڭ زايىبى, اقىلدى دا كورەگەن بوپاي حانىم ەلدىڭ باسىن بىرىكتىرۋ, ەل ۇيىتۋ ىسىنە بەلسەنە ارالاسىپ, شەبەر ديپلومات بولۋىمەن ەرەكشەلەنسە, بوكەي حاننىڭ جۇبايى وتان حانىم اكەدەن ەرتە جەتىم قالعان جاڭگىردى ەل باسقارۋ ىسىنە جاستايىنان باۋلىعانى ءمالىم. ال جاڭگىر حاننىڭ جارى فاتيما حانىم ەۋروپاشا ءبىلىم العان, بىرنەشە شىعىس جانە ەۋروپا تىلدەرىن ەركىن مەڭگەرگەن زيالى ايەل حان باستامالارىنا كومەك قولىن سوزىپ, جەكە كەڭەسشىسى بولا بىلگەن.
1857 جىلى ورال قالاسىندا قازاق دالاسىنداعى تۇڭعىش قىزدار گيمنازياسىنىڭ اشىلۋىن, 1883 جىلى وردا قالاسىندا جەرگىلىكتى قىز بالالارعا ارناۋلى ورتا ءبىلىم بەرۋ ماقساتىندا قىزدار ۋچيليششەسى جۇمىس ىستەي باستاعانىن قايدا قويارسىز. وسى وقۋ ورنىنان قوعام قايراتكەرى الما ورازباەۆانىڭ, العاشقى ينجەنەر-مەتاللۋرگ ءمادينا بەگاليەۆانىڭ شىعۋى تەگىن ەمەس...
قازاق ونەرىنە ايرىقشا ۇلەس قوسقان تالانتتى تۇلعالار ساپىندا اقجايىق قىزدارىنىڭ ورنى الا بوتەن. بۇل ءتىزىم اتاقتى «جەتىم قىز» داستانىنىڭ اۆتورى الماجان ازاماتقىزىنان باستاۋ الادى. بۇل ساپتاعى كۇي اناسى دينا نۇرپەيىسوۆانىڭ قازاق مۋزىكا ونەرىندەگى ورنىن ايتىپ جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس. شاشاسىنا شاڭ جۇقپاس ءدۇلدۇل كۇيشى, حالىق كومپوزيتورى دينا انامىز – قازاق مۋزىكاسىنىڭ التىن قورىنا قوسىلعان تاڭعاجايىپ كۇيلەرىمەن, كەرەمەت ورىنداۋشىلىق قابىلەتىمەن دە كۇللى الەم جۇرتىنىڭ تاڭدايىن قاقتىرعان ۇلى فەنومەن. قازاق تەاتر ونەرىنىڭ مايتالماندارى كسرو حالىق ءارتىسى حاديشا بوكەەۆا, كسرو حالىق ءارتىسى, وپەرا ءانشىسى روزا جامانوۆا, قازاق كينوسىنىڭ «قىز جىبەگى» مەرۋەرت وتەكەشوۆالار – ۇلتتىق ونەرىمىزدىڭ دەڭگەيىن الەمدىك بيىك شىڭعا كوتەرگەن بىرەگەي دارىندار.
بۇگىنگى تاڭدا باتىس قازاقستان ايماعى ارۋلارىنىڭ تىنىس-تىرشىلىگى مۇلدەم جاڭاشا جاڭعىرۋدا. ەسەلى ەڭبەگىمەن ەلگە تانىلىپ, حالىق ءىلتيپاتىنا بولەنگەن تاعىلىمى مول كەيۋانا, ارداقتى اجە, اسىل انا, اياۋلى اپالارىمىزدىڭ ەسىمدەرى مەن ونەگەلى ىستەرى ءار بۋىننىڭ جادىندا جاڭعىرۋى قازىرگى ۇرپاقتىڭ رۋحاني تۇلەۋىنە سەپ. وسى جوعارىدا اتالعان قاعيدالار ۇردىسىندە ەل مەرەيىن ەسەلەگەن اقجايىقتىڭ اسىل ارۋلارىنا ارنالعان ارنايى ەنتسيكلوپەديا جارىق كوردى. («اقجايىقتىڭ اسىل ارۋلارى» – «زاسلۋجەننىە جەنششينى پريۋراليا» ەنتسيكلوپەدياسى, ەكىنشى باسىلىم, الماتى, «مەرەكەنىڭ باسپالار ءۇيى» جشس, 2018, 360 بەت, قازاق, ورىس تىلدەرىندە, تارالىمى – 500 دانا).
ەڭبەك بقو اكىمشىلىگى, «قادىر مىرزا ءالى» قوعامدىق قورى, «كاتەك» جشس جوبالاۋ-ينجينيرينگ كومپانياسىنىڭ دەمەۋشىلىگىمەن جارىق كورگەن. تۇلعاتانۋ سالاسىندا كۇللى كوپشىلىككە ۇسىنىلىپ وتىرعان اتالمىش امبەباپ قۇندى ەڭبەك – اقجايىق ارۋلارىنا ارنالعان ىستىق ىقىلاس پەن زور قۇرمەت بەلگىسى.
ابات قىدىرشاەۆ,
م.وتەمىسوۆ اتىنداعى بقمۋ پروفەسسورى
