پاراساتتى پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ ەلى ءۇشىن توككەن ماڭداي تەرىنىڭ جەمىسى. ەلباسىمىز الەمنىڭ الپاۋىت ەلدەرىمەن تەرەزەسى تەڭ, يىق تىرەستىرە دامۋ جولىندا تىنباي ەڭبەكتەنىپ, العا جەتەلەيتىن ۇلكەن ماقساتتار مەن مىندەتتەر قويىپ كەلەدى. سولاردىڭ ءبىرى «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلامالىق ماقالاسى ەل دامۋىنىڭ جارقىن ۇلگىسى مەن ناقتى قادامدارىن كورسەتەتىن كەلەلى وي, ساليقالى پىكىر, باتىل شەشىمدەرگە قۇرىلعان ماڭىزدى قۇجات.
بۇل ماقالادا سانانى جاڭعىرتۋ, ۇلتتىق بولمىس پەن ۇلتتىق كودتان ايىرىلىپ قالماي, ونى الەمدىك قۇندىلىقتارمەن ۇيلەستىرىپ, قازاقستاننىڭ يگىلىگىنە جاراتۋ جولىنداعى ماقسات-مۇددەلەر تۋرالى وزەكتى ماسەلە كوتەرىلەدى. وندا قازاقستان ءۇشىن قايتا تۇلەۋدىڭ ايرىقشا ماڭىزدى ەكى ۇدەرىسى – ساياسي رەفورما مەن ەكونوميكالىق جاڭعىرۋدى قولعا الا وتىرىپ, ءبىرتۇتاس ۇلت بولۋ ءۇشىن بولاشاققا قالاي قادام باساتىنىن جانە بۇقارالىق سانانى قالاي وزگەرتەتىنى جونىندە الىستى بولجايتىن كوزقاراستارىمەن بولىسەدى.
ماقالانى ءمان بەرىپ وقىعان سانالى ازاماتتىڭ كوكەيىندە وزىندىك كوزقاراس قالىپتاساتىنى زاڭدى. ەرتەڭگى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تۇعىرى شايقالماۋى ءارى مەملەكەتىمىزدىڭ ماڭگىلىگى ءۇشىن جاسالىنۋى كەرەكتىڭ بارلىعى ەلباسى قالامىمەن ايشىقتالعان. بەرىلگەن تاپسىرمالار مەن ارتىلعان اۋىر جۇكتىڭ استارىندا ءبىر عانا ۇعىم جاتىر. ول – ۇلتتىق پاتريوتيزم. وسى ءسوزدىڭ ءوزى ماقالا اياسىندا تۋىندايتىن سىني سۇراقتارعا جاۋاپ بولا الادى. «تۋعان جەرگە, ونىڭ مادەنيەتى مەن سالت-داستۇرىنە ايرىقشا ىڭكارلىكپەن اتسالىسۋ – شىنايى ءپاتريوتيزمنىڭ ماڭىزدى كورىنىستەرىنىڭ ءبىرى» دەلىنگەن ماقالادا. جاڭا تاريحي كەزەڭ ءۇشىن الدىمىزعا قويىلعان مىندەت الدىڭعى قاتارلى وتىز ەلدىڭ قاتارىنا كىرۋ بولسا, ۇلتىن سۇيگەن ۇلاندارسىز, ەلىم دەيتىن ەرلەرسىز بۇل ماقساتقا جەتەمىز دەپ ماساتتانۋدىڭ ءوزى قاتە بولار.
تاريحتىڭ بۇل جاڭا كەزەڭى بابالارىمىزدىڭ باسىنان وتكەن اشارشىلىقتان دا اۋىر, سوعىستان دا سالماقتى. تاعدىر مەن تاريحتىڭ تارازىسىندا تۇرعان ادام رەسۋرسى ەمەس, سانا رەسۋرسى. دەمەك بۇل بىلەك ەمەس, ءبىلىم باسەكەسىنىڭ كەزەڭى. ۇلتتىق سانانى تاس قامال تاپتاۋرىنداردان ازات ەتۋ ءبىزدى بارلىق باسەكەگە قابىلەتتى ەتەدى. رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ دا ءمانى وسىندا دەپ ۇعامىز. بولاشاققا باعىت الۋىمىزعا باستاما بولاتىن تىڭ كوزقاراستارعا جول اشۋدى, زامان اعىمىنا ىلەسۋدى ۇلتتىق «مەنتاليتەتىمىزگە ساي ەمەس» دەۋدەن اۋلاق بولعان ءجون. تەرەڭ تاريحىمىزعا كوز جۇگىرتسەك, اتا-بابامىزدىڭ اڭساعان ارمانى ازاتتىق بولعانى بەلگىلى. ولار سول ءۇشىن اتقا قوندى. ولار جاۋدان ۇلتاراقتاي جەرىمىزدى عانا ەمەس, ۇلتتىق سانامىزدى قورعادى. الايدا سول سانامىزعا «سىزات» تۇسكەنىن دە مويىنداعانىمىز ءجون. ال تاۋەلسىز ەلدىڭ ەندىگى مىندەتى ەگەمەندىگىمىزدى ۋىسىمىزدان شىعارىپ الماۋدى بىلاي قويىپ, دامىعان وتىز ەلدىڭ قاتارىنا كىرۋ. دەمەك جاڭا تاريحي كەزەڭنىڭ كۇرەسى بەلگىلى.
ساياسي, ەكونوميكالىق رەفورمالاردا ەگەمەندى ەلىمىز بىرقاتار جاقسى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزگەنى بارشاعا ءمالىم. ول ادامي قۇندىلىقتار, رۋحاني قازىنا, جاستاردى تاربيەلەۋ, ولاردىڭ بويىنا پاتريوتتىق رۋحتى سىڭىرە ءبىلۋ جۇمىسىندا رۋحاني سالاعا باسىمدىق بەرۋدىڭ قاجەتتىلىگىن العا قويىپ وتىر. بۇل دەگەنىمىز – ۇلتىمىزدىڭ سالت-داستۇرلەرىن, ءتىلىمىز بەن ادەبيەتىمىزدى, مادەنيەتىمىزدى, رۋحىمىزدى جاڭعىرتۋ دەگەن اسىل ۇعىمعا كەلىپ سايادى. ەلباسىمىزدىڭ رۋحاني جاڭعىرۋعا, رۋحانياتقا, ءبىلىم, عىلىمعا ماڭىز بەرۋى – ۇلكەن كورەگەندىك پەن ۇلتتىڭ العا ىلگەرىلەۋىن جىلدام قارقىنمەن جىلجىتاتىن قوزعاۋشى كۇش.
رۋحاني جاڭعىرۋ بۇگىن عانا قولعا الىنىپ جاتقان جۇمىس ەمەس. تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزگەن جىلداردان بەرى قىرۋار شارۋالار اتقارىلدى. ماسەلەن, 2004 جىلى «مادەني مۇرا» باعدارلاماسى اياسىندا تاريحي-مادەني ەسكەرتكىشتەر مەن نىساندار جاڭعىرتىلدى. 2013 جىلى «حالىق – تاريح تولقىنىندا» باعدارلاماسى ارقىلى الەمنىڭ ارحيۆتەرىنەن ءتول تاريحىمىزعا قاتىستى قۇجاتتار جۇيەلى تۇردە جينالىپ, زەرتتەلدى.
جاڭعىرۋدىڭ تاعى ءبىر تارماعى – باسەكەگە قابىلەتتىلىك. باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى ارتتىرۋ ءۇشىن وزگە ەلدەردىڭ ءبىلىم-عىلىم, تەحنولوگيا سەكىلدى سالالاردا جەتكەن جەتىستىكتەرىن تاڭسىق كورمەي, سول جولدارمەن ءجۇرۋ كەرەك. بۇل ارقىلى بىردەن وڭ ناتيجەگە قول جەتكىزبەسەك تە, تۇبىندە جەمىسىن كورەرىمىز انىق. سۇلتانماحمۇتشا ايتقاندا:
«عىلىمنىڭ ورنى باس پەن كوكىرەكتە,
ءبۇيىر شىعىپ, قامپيا تويماس قارىن». ال تاياۋ جىلدارداعى اتقارار مىندەتتەرىمىز لاتىن گرافيكاسىنا كوشۋ مەن گۋمانيتارلىق عىلىم وكىلدەرىنىڭ سانىن ارتتىرۋ. قازاق حالقىنىڭ تاريحىندا لاتىن قارپى 1929 جىلدان 1940 جىلعا دەيىن قولدانىستا بولعان. لاتىنشاعا كوشۋدىڭ تەرەڭ لوگيكاسى بار. مەكتەپ قابىرعاسىندا ۇل-قىزدارىمىز اعىلشىن ءتىلىن وقىپ, لاتىن ارىپتەرىن ۇيرەنىپ كەلەدى. تەحنولوگيا قارىشتاپ, تەوريالار ءىس جۇزىندە شىندىققا اينالعان تۇستا فيلوسوفيا, مادەنيەت, تاريح, فيلولوگيا سياقتى گۋمانيتارلىق عىلىم سالالارىنىڭ مىقتى ماماندارى بىزگە اۋاداي قاجەت. جاستارىمىز قازىردىڭ وزىندە الەمنىڭ بىرقاتار شەت مەملەكەتتەرىنىڭ ماڭدايالدى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الۋدا.
ماقالاداعى «تۋعان جەر» باعدارلاماسىن قولعا الۋ ۇسىنىسى جاس ۇرپاقتى تاربيەلەۋگە ءدال جانە ۋاقىتىندا ايتىلعان ناقتى تاپسىرما دەپ بىلەمىن. ءاربىر ادامنىڭ جۇرەگىندە كىندىك قانى تامعان جەرىنە, وسكەن اۋىلىنا, تۋعان جەرىنە دەگەن سۇيىسپەنشىلىك, قۇرمەت بولمايىنشا, وتان دەگەن ۇلى ۇعىمعا ادال قىزمەت ەتۋ, جان دۇنيەسىمەن بەرىلە ءسۇيۋ ەكىتالاي.
سالت-ءداستۇرى مەن تاريحىنا ەرەكشە ءمان بەرگەن ەلدىڭ تۇعىرى بيىك, ىرگەسى بەرىك بولماق. نەعۇرلىم تۇتاستىققا جەتۋ ءۇشىن ەلدى ايشىقتاپ تۇرعان ۇلتتىڭ تانىمدىق, تاربيەلىك ماڭىزعا باي ادەت-عۇرىپ, سالت-داستۇرلەرى قاجەت. كەز كەلگەن حالىقتى ءوزىنىڭ ءتولتۋما رۋحاني قۇندىلىقتارى مەن ىزگى قاسيەتتەرى عانا بىرىكتىرە الادى. ەلباسى ماقالادا وسى ۇستانىمدى ايقىن كورسەتىپ بەردى.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «پرەزيدەنتتىڭ بەس الەۋمەتتىك باس-
تاماسى» اتتى حالىققا ۇندەۋى دە جوعارى ءبىلىم بەرەتىن وقۋ ورىندارىنا جاڭا تىڭ سەرپىن اكەلەدى دەپ ناقتى ايتا الامىز. وسى ماڭىزدى قۇجاتتا باياندالعان ءۇشىنشى باستاما جوعارى ءبىلىم الۋدىڭ قولجەتىمدىلىگى مەن ساپاسىن ارتتىرىپ, ستۋدەنت جاستاردىڭ جاتاقحاناداعى جاعدايىن جاقسارتۋعا ارنالعان.
ەلباسى ۇسىنعان بۇل بەس الەۋمەتتىك باستامانىڭ قاي-قايسىسى دا ەلدىڭ كوكەيىندە جۇرگەن ماسەلەلەر ەكەنى انىق. مەكتەپ بىتىرگەن تۇلەكتەر ءۇشىن وقۋ گرانتتارىن ۇلعايتۋ, ستۋدەنتتەردىڭ جاتاقحانا ماسەلەسىن شەشۋ, تۇرعىن ءۇي يپوتەكاسىنىڭ قالىڭ كوپشىلىككە جاپپاي قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ, جەڭىلدەتىلگەن شاعىن نەسيە بەرۋدى كوبەيتۋ, ەلدىڭ وڭىرلەرىن گازبەن قامتۋدى جالعاستىرۋ سىندى ماسەلەلەردىڭ بارلىعى دا ايرىقشا ماڭىزدى.
ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العاننان بەرگى جىلداردا ەلباسى العا قويعان مىندەتتەر ءوز كەزەگىمەن مۇلتىكسىز جۇزەگە اسىپ كەلەدى. بۇل جولى دا سولاي بولاتىنىنا سەنىمدىمىز.
ەلباسى ۇندەۋى ءتورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا جاعدايىنداعى جاڭا ەكونوميكادا زور سۇرانىسقا يە بولاتىن سان مىڭ جاڭا ماماندى دايارلاۋعا تاماشا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل دا مەملەكەتىمىزدىڭ جاستارعا جاساپ وتىرعان قامقورلىعىنىڭ ايقىن كورىنىسى. سونىمەن بىرگە وڭىرلەردەگى تەحنيكالىق جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ماماندىقتارىنا بەرىلەتىن گرانتتاردىڭ قۇنىن ۇلتتىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ گرانتتارى دەڭگەيىنە دەيىن كوتەرۋ ماسەلەسى ايماقتىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ مارتەبەسىن ارتتىرۋعا سەپتىگىن تيگىزەرى حاق.
زامان تالابىنا ساي ءومىر ءسۇرۋ كەرەك دەپ جاتامىز عوي, زامانعا ساي جاڭا ماماندىقتار قاجەت. قازىرگى جاس-
تاردان شەتەل ءتىلىن ءبىلۋ, كومپيۋتەردى جوعارى دەڭگەيدە قولدانىپ, ونىڭ ءارتۇرلى باعدارلامالارىن يگەرۋ تالاپ ەتىلىپ وتىر. ياعني يننوۆاتسيالىق وزىق تەحنولوگيالاردى جوعارى دەڭگەيدە مەڭگەرگەن, نانوتەحنولوگيالاردى يگەرگەن, كومپيۋتەرلىك باعدارلامالاردى قۇراستىرۋشى ماماندار – زامان تالابىنا ساي پايدا بولىپ جاتقان ماماندىقتار. ەلىمىزدە نانوتەحنولوگيا سالاسى قولعا الىنىپ جاتىر. بۇل سالا ينفورماتيكا, فيزيكا, حيميا ءتارىزدى عىلىمدى جەتىك مەڭگەرگەن, بىلىكتىلىگى مول مامانداردىڭ بىرلەسە وتىرىپ جۇمىس ىستەۋىن كەرەك ەتەدى. نانوتەحنولوگيا دامىسا, ونىمەن بىرگە حيميالىق بيولوگيا, بيوتەحنولوگيا ءورىس الادى. ويتكەنى ولار ءبىر-بىرىمەن تىعىز بايلانىستى.
ەلباسىنىڭ كوتەرگەن بەس باستاماسى ءىس جۇزىندە جاستاردىڭ ساپالى ءبىلىم الۋىنا, پاراساتتى تۇلعا بولىپ قالىپتاسۋىنا, كاسىبي مامان رەتىندە ومىردەن ءوز ورىندارىن تابۋىنا جاسالىپ جاتقان قامقورلىق, ولاردىڭ بولاشاعىنا دەگەن سەنىمدى باعدار ەكەندىگى داۋسىز. بۇل ەل رۋحىن كوتەرگەن, سەنىمىن نىعايتقان زور سەرپىلىس بولدى.
جاقسى ءومىر قوعامعا تىنىشتىق سىيلاپ, ۇزدىكسىز سەرپىلىستەر تۋىنداتىپ تۇرادى دەپ ويلايمىز. ال جاقسى ءومىر ءسۇرۋ ءۇشىن ەلباسىمىز ادامعا وزگەرۋ كەرەكتىگىن ايتادى. وزگەرىستەر باستى قاعيدامىزعا اينالعان جاڭاشا جاڭعىرۋ ناتيجەلى تۇردە جۇزەگە اسسا, نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى.
نۇرلىبەك سەيىتقۇلوۆ,
پروفەسسور
