بۇگىنگى تاڭدا الەمگە ايگىلى ساراپشىلاردىڭ, ساياساتتانۋشىلاردىڭ, دۇنيە ءجۇزىنىڭ بيزنەس ەليتاسىنىڭ كوپشىلىگىنىڭ وي-پايىمداۋلارىنا سالساق, ادامزات تۇبەگەيلى وزگەرىستەردىڭ تابالدىرىعىندا تۇر. وسىعان دەيىنگى دامۋ بارىسىندا شەشۋشى ءرول اتقارعان بىرقاتار رەسۋرستار سارقىلۋدا, تەحنولوگيانىڭ وتە جەدەل دامۋىنان تۋىندايتىن ماسەلەلەردى بولجاپ ءبىلۋ دە مۇمكىن ەمەس. وزىق تەحنولوگيا ادامزاتتى جاڭا ەتيكالىق نورمالارعا كوشۋگە ماجبۇرلەيدى, تسيفرلى ەكونوميكا ادامداردىڭ تۇرمىس سالتىن, مەملەكەتتەردىڭ ۇستانعان ساياساتىن وزگەرتەدى, كۇن سايىن جاڭا مۇمكىندىكتەر مەن تاۋەكەلدەر پايدا بولادى. دامىعان ەلدەر ءالى دە الەمدىك قوعامداستىقتىڭ دامۋىنىڭ وڭتايلى ستراتەگياسىنا ساي ۋاعدالاستىققا قول جەتكىزە الماۋدا. ال دامۋشى ەلدەرگە وسى عالامدىق وزگەرىستەرگە وراي بەيىمدەلۋ ءۇشىن, ۋاقىتتىڭ جەدەل كوشىنە ىلەسىپ العا جىلجۋ ءۇشىن قازىرگى قولىندا بار رەسۋرستار ازدىق ەتەدى.
ەرتەڭگى كۇننىڭ, ودان ارعى كۇندەردىڭ قالاي بولاتىنى بۇگىن جاسالىپ جاتقان شەشىمدەرگە تاۋەلدى ەكەنى تۇسىنىكتى. بۇل ورايدا الدا تۋىندايتىن ماسەلەلەردى الدىن الا كۇن تارتىبىنە شىعاراتىن جانە ولارعا جاۋاپ ىزدەيتىن, سايكەسىنشە قادام جاسايتىن ەل جاھاندىق تابىسقا جەتۋدە زور مۇمكىندىككە يە بولماق. ال Global Challenges Summmit-2018 ستراتەگيالىق شەشىمدەر قابىلداناتىن الاڭنىڭ قىزمەتىن اتقارادى.
تازا ەنەرگيانىڭ ءتيىمدى تۇستارى
عالىمداردىڭ جىل وتكەن سايىن جەر شارىندا ەنەرگياعا دەگەن سۇرانىس ۇلعايىپ بارا جاتقانىن, ۋاقىت وتە كەلە بۇل سۇرانىستى وتەۋ ءۇشىن ءتۇرلى پروبلەمالار تۋىندايتىنىن ايتىپ دابىل قاعىپ كەلە جاتقانىنا تالاي جىلدىڭ ءجۇزى بولعان. 2040 جىلعا قاراي ەلەكتر ەنەرگياسىنا دەگەن الەمدىك سۇرانىس 70%-عا ارتادى دەپ كۇتىلۋدە. قورشاعان ورتاعا زالالسىز قۋات كوزىن الۋدى دامىتقان ەلدەر وسى كورسەتكىشتى ودان سايىن ارتتىرۋدا. ال ەكونوميكاسى جاڭعىرتىلمايتىن تابيعي رەسۋرستاردى وندىرۋگە نەگىزدەلگەن دامۋشى ەلدەردىڭ تابىسى ۋاقىت وتكەن سايىن كەمي تۇسۋدە.
ءسوز جوق, دامىعان ەلدەردىڭ باسىم كوپشىلىگى بالامالى ەنەرگەتيكاعا قاتىستى باعدارلامالار جاساپ, ونى بىرتىندەپ جۇزەگە اسىرىپ جاتىر. جاڭعىرمالى قۋات كوزدەرىنىڭ ارتىقشىلىعى – ونىڭ تاۋسىلمايتىندىعى مەن ەكولوگيالىق تازالىعى جاسىل ەنەرگەتيكانى سەرپىندى دامىتۋعا نەگىز بولىپ وتىر. عالىمدار توبى 2050 جىلعا قاراي جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرىنە تولىق كوشۋگە مۇمكىندىك بار دەپ سانايدى. مۇنداي جاعدايدا ەلەكتر قۋاتىنا دەگەن سۇرانىس تولىق وتەلىپ قانا قويماي, ونىڭ باعاسىن ارزانداتۋعا دا جول اشىلادى.
– كۇن باتارەياسىنان الىناتىن ءبىر ۆاتت ەلەكتر قۋاتى 2015 جىلى 0,3 دوللارعا دەيىن قۇلدىرادى, ول 1977 جىلى 76 دوللاردان قىمبات بولاتىن. ياعني سوڭعى 5 جىلدا كۇن ەنەرگياسىن تۇتىنۋ قۇنى 80%-عا ارزاندادى. الداعى ۋاقىتتا باسقا دا قۋات كوزدەرىنەن الىناتىن ەنەرگيانىڭ باعاسى ارزانداي بەرەدى, – دەگەن قورىتىندى جاسادى عالىمدار.
حالىقارالىق ەنەرگەتيكالىق اگەنتتىك 2040 جىلعا قاراي ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ 60%-ىن جاڭعىرمالى كوزدەردەن, ونىڭ ىشىندە كۇن مەن جەلدەن الىنادى دەگەن بولجام جاساپ وتىر. الەمدىك ەنەرگيالىق بالانستىڭ وسىلاي وزگەرۋى مۇناي-گاز سەكتورىنداعى بىرقاتار كومپانيالاردى بالامالى ەنەرگەتيكاعا ينۆەستيتسيا قۇيۋعا, سونداي-اق كورپوراتيۆتىك ۆەنچۋرلىق قورلار قۇرۋعا يتەرمەلەگەنى وسىعان بايلانىستى.
جالپى, «جاسىل قارجىلاندىرۋ» – بۇل ەكولوگيالىق ورنىقتى دامۋدىڭ كەڭ شەڭبەرىندە ەكولوگيالىق ارتىقشىلىقتى قامتاماسىز ەتەتىن ينۆەستيتسيالار. وعان قورشاعان ورتانى قورعايتىن, تابيعي رەسۋرستاردى ساقتايتىن جانە كليماتتىڭ وزگەرۋىنىڭ الدىن الۋعا نەمەسە ونىڭ وزگەرۋىنە بەيىمدەلۋگە ىقپال ەتەتىن ينۆەستيتسيانىڭ بارلىق تۇرلەرى جاتادى.
بۇگىنگى تاڭدا كاپيتالى تۇراقتى تۇردە ءوسىپ كەلە جاتقان, الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى كۇشتى ينۆەستورلار وسى باعىتتا بەلسەندى جۇمىستار اتقارۋدا. جەكەلەي قالتالى تۇلعالار مەن ۇيىمدار وزدەرىنىڭ قارجىلىق كورسەتكىشتەرىن ينۆەستيتسيا قۇيۋ سالالارىن تاڭداۋ بارىسىندا الەۋمەتتىك جانە ەكولوگيالىق فاكتورلاردى بىرىكتىرۋگە تالپىنىپ وتىر. ولاردىڭ ءابسوليۋتتى باسىم بولىگى ەۋروپا مەن اقش-تا.
كليماتتىق وبليگاتسيالارعا قۇيىلار ينۆەستيتسيالاردىڭ ەڭ كەڭ تاراعان سالاسى كولىك, ماشينا جاساۋ سالاسى بولسا, ەنەرگەتيكا مەن مۋلتيسەكتورلىق ينۆەستيتسيالار ەكىنشى جانە ءۇشىن ورىندا تۇر.
«جاسىل» ەنەرگەتيكانى قارقىندى دامىتۋشى ەلدەردىڭ ساناتىندا ەنەرگياعا دەگەن سۇرانىستىڭ باسىم بولىگىن جاڭعىرمالى قۋات كوزدەرى ارقىلى وتەپ, ەنەرگيانى ەكسپورتتاۋمەن دە اينالىساتىن دانيانى ەرەكشە اتاپ ءوتۋ كەرەك. ودان كەيىنگى ورىندى گەرمانيا الادى. جاڭعىرمالى ەنەرگيا ءوندىرۋ ەرەكشە قارقىن العان مەزگىلدە بۇل ەلدەردە مۇنداي قۋات كوزدەرى سۇرانىستى 100 پايىز وتەيدى. مۇنداي جاعدايدا جىلۋ, اتوم ەلەكتر ستانسالارى رەزەرۆتىك فۋنكتسيانى اتقارادى, سەبەبى جەك-گەنەراتسيا ءالى دە بولسا تۇراقتى ەمەس.
قازاقستان قالىس قالعان جوق
جاڭعىرمالى قۋات كوزدەرىن دامىتۋ قازاقستاندا دا قارقىندى جۇرگىزىلۋدە. «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا 2050 جىلعا قاراي بالامالى جانە «جاسىل» ەنەرگەتيكالىق تەحنولوگيالار بارلىق تۇتىنىلاتىن ەنەرگيانىڭ 50%-ىن بەرە الاتىنى اتاپ وتىلگەن بولاتىن. قازاقستان وسى باعىتتا بۇۇ عالامدىق كونۆەنتسيالارىنىڭ ( ريو-دە-جانەيرو, 1992), مىڭجىلدىق ءسامميتىنىڭ دەكلاراتسياسىن (نيۋ-يورك, 2000) جانە بۇكىلالەمدىك تۇراقتى دامۋ ءسامميتىنىڭ (يوحاننەسبۋرگ, 2002) ۇستانىمدارىن بىرىكتىرۋ مەن باعدارلامالارىن جۇزەگە اسىرۋ جايلى مىندەتتەمەلەردى موينىنا الدى. 2016 جىلى تامىزدا قازاقستان ۇكىمەتى پاريج كەلىسىمىنە قول قويدى.
ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ۇسىنىسىمەن 2013 جىلى «جاسىل» ەكونوميكاعا ءوتۋ تۇجىرىمداماسى قابىلداندى. اتالعان قۇجاتتا ەكونوميكانىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى, كولىك, جاڭعىرمالى ەنەرگەتيكا سەكىلدى سالالارىن رەفورمالاۋعا باعىتتالعان باسىمدىققا يە ناقتى تاپسىرمالار ءتىزىمى كورىنىس تاپتى. وسى تۇجىرىمداماعا سايكەس ەلىمىزدىڭ ەنەرگەتيكالىق بالانسىنداعى بالامالى ەنەرگيا ۇلەسىن 2020 جىلى قازىرگى 1%-دان 3%-عا, 2030 جىلى 30%-عا جانە 2050 جىلى 50% -عا كوتەرۋ جوسپارلانعان. 2020 جىلى بۇل دەڭگەيگە 22 جەل ەلەكتر ستانساسىن (قۋاتى 957 مۆت) 18 كۇن ەلەكتر ستانساسى (قۋاتى 750 مۆت), 13 سۋ ەلەكتر ستانساسىن (قۋاتى 268 مۆت), باسقا دا 53 نىسان سالۋ ارقىلى جەتۋ كوزدەلگەن.
2012 جىلدان باستاپ قازاقستانداعى جالپى ەلەكتر ەنەرگياسى وندىرىسىندەگى «جاسىل» ەنەرگەتيكانىڭ ۇلەسى 2 ەسەدەن استام ءوسىپ, وتكەن 2017 جىلى 1%-عا جەتكەن بولاتىن. جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرى سوڭعى جىلدارى قازاقستاندا ەنەرگەتيكالىق كەشەننىڭ دامۋ ۆەكتورىنىڭ ءبىرى رەتىندە كورسەتىلۋدە. ساراپشىلاردىڭ باعالاۋى بويىنشا قازاقستاننىڭ جەك الەۋەتى وتە جوعارى.
قازىرگى تاڭدا باستى تاقىرىبى «بولاشاق ەنەرگياسى» اتالعان ەكسپو-2017 مۇراسى رەتىندە «جاسىل» تەحنولوگيانى دامىتاتىن حالىقارالىق ورتالىق قۇرۋ جونىندە جۇمىستار ءجۇرىپ جاتىر. بۇل ورتالىق ۇلكەن تاجىريبەلەر الاڭىنا اينالىپ كەلەدى, بولاشاقتا ورتالىق ازيا ەلدەرىمەن, قىتايمەن, كورەيامەن, ەۋرووداق ەلدەرىمەن, باسقا دا مەملەكەتتەرمەن ارادا ارىپتەستىكتى دامىتادى دەگەن ءۇمىت ارتىلىپ وتىر.
دامۋ كىلتى ادامي كاپيتالدىڭ قولىندا
بولاشاق الەمى وزىق تەحنولوگيالارعا ارقا سۇيەيدى, ادام مەن ماشينا اراسىنداعى شەكارا مۇلدەم ازايا تۇسەدى. بۇل فۋتۋريست عالىمدار ونداعان جىل بۇرىن بولجاعان, ال بۇگىندە شىندىققا اينالا باستاعان اكسيوما. جەر-جەردە جاساندى ينتەللەكتىنى پايدالانۋ, ۆيرتۋالدى الەمدەگى ءومىر ادامزاتتىڭ الدىنا جاڭا ساۋالدار قويىپ وتىر. ادام قانداي قۇندىلىقتاردى باسشىلىققا الۋعا ءتيىس؟ ءومىرىمىز قانداي ەتيكالىق نورمالارعا باعىنۋى كەرەك؟
بۇگىنگى تاڭدا قوراشاعان ورتا, ءبىلىم جانە مادەنيەت ادامنىڭ دامۋىنىڭ ماڭىزدى فاكتورلارى بولىپ تابىلادى. حح عاسىردا دامىعان ەلدەردىڭ ءبىلىم بەرۋ سەكتورىندا ۇلكەن وزگەرىستەر ورىن الدى. ءبىلىم بەرۋ جالپىعا قولجەتىمدى جانە مىندەتتى بولدى, ال الەۋمەتتىك قۇقىقتار ءبىرىنشى ورىنعا شىقتى. تولەرانتتىلىق, نازىك جاندىلاردىڭ قۇقىقتارى حح عاسىردىڭ ادامى بەينەسىن قالىپتاستىردى. ادام 21-ءشى الەم قالىپتاسقان ءبىلىم كەڭىستىگىن كۇردەلى وزگەرتۋى مۇمكىن, سەبەبى قازىردە يننوۆاتسيالاردىڭ جاڭا تولقىنىنىڭ بوساعاسىندا تۇرمىز. قوعام جاڭا الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق اقيقاتتارعا سايكەس ءداستۇرلى ءبىلىم مودەلدەرىنىڭ ترانسفورماتسيالانۋىن, باسەكەلەستىكتىڭ قارقىن الۋىن باستان كەشۋدە.
سوڭعى جىلدارى تەحنولوگيالار ءبىلىم جۇيەسىن وزگەرتۋدە – ءبىلىم الۋ جەڭىلىرەك بولىپ كەلەدى.
بولاشاقتىڭ ادامى پلانشەتكە «جاساندى اقىل-پاراساتى بار مۇعالىمدى» جۇكتەپ, ءوزىنىڭ جەكە ۇستازىنان ايىرىلماي جۇرە الادى. 10 جىلدان كەيىن جوعارى ءبىلىم الۋ ەرەكشەلىك بولۋىن توقتاتىپ, وقي ءبىلۋ سياقتى قالىپتى قۇبىلىسقا اينالۋى مۇمكىن. تەحنولوگيانىڭ جاڭا اينالىمى كىتاپتار, كينەماتوگراف, كارتينالار ومىردەن ماڭگىلىككە جوعالادى دەگەن ۇرەي تۋدىرادى. الايدا اقيقات بۇدان باسقاشالاۋ. مۇنداي قۇندىلىقتاردىڭ بارلىعى بولاشاقتا دا كەرەك. دەگەنمەن تەحنولوگيالىق پروگرەسس ونەردىڭ دامۋىنا اسەر ەتپەي قويمايدى. مى-سالى, بەينەكورىنىس جازبالارى تەحنولوگيالارىنىڭ پايدا بولۋى وتكەن عاسىردىڭ 60-جىلدارى مەديا-ارت, بەينە-ينستاللياتسيالار سياقتى باعىتتىڭ پايدا بولۋىنا اكەلگەن. ونەردىڭ جاڭا تۇرلەرى بولاشاقتا پايدا بولادى, دەيدى حالىقارالىق عالىمدار توبى.
الەم دامۋدىڭ پوستيندۋستريالىق داۋىرىنە ەنگەن كەزەڭدە ستراتەگيالىق رەسۋرس ناق وسى ادام كاپيتالى بولىپ وتىر. قازاقستانداعى ەكونوميكالىق ءوسۋ كوپ جاعىنان ەڭبەك رەسۋرستارى سانىنىڭ ەسەبىنەن قامتاماسىز ەتىلگەن.
بۇگىندە ەل حالقىنىڭ 11%-ى عانا بىلىمدەر ەكونوميكاسى سالاسىندا جۇمىس ىستەيدى, ول جوعارى بىلىكتى زياتكەرلىك ەڭبەكتى, شىعارماشىلىق قابىلەتتى كورسەتەدى. بۇگىنگى تاڭدا ورتا ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا جاڭارتىلعان مازمۇنعا ءوتۋ جالعاسۋدا. 2017-2018 وقۋ جىلىنىڭ باسىنان باستاپ 15 مەكتەپتە بىرقاتار پاندەردى اعىلشىن تىلىندە وقىتۋ بويىنشا قاناتقاقتى جوبا باستالدى. كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا ونىڭ ساپاسىن, قولجەتىمدىلىگىن جانە بەدەلدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن جاڭا تاسىلدەر ازىرلەندى. 2017 جىلدىڭ 1 قىركۇيەگىنەن باستاپ 141 بىلىكتىلىك بويىنشا جاڭا مودۋلدىك باعدارلامالار ىسكە قوسىلعان, وندا 3 بىلىكتىلىككە دەيىن الۋ قاراستىرىلعان. 10 ماماندىق بويىنشا اعىلشىن تىلىندە وقىتۋ جۇرگىزىلەدى.
ەلباسىنىڭ تاپسىرۋىمەن 2017 جىلدان باستاپ 583 كوللەدجدە «تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ» جوباسى ىسكە اسىرىلۋدا. ءۇش تىلدە وقىتۋدى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن وقۋ پاندەرىنىڭ 50%-ى وقىتۋ تىلىندە بەرىلەدى, 20%-ى – ەكىنشى تىلدە, 30%-ى اعىلشىن تىلىندە جۇرگىزىلەدى. ەلىمىزدەگى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ كوپشىلىگىندە 2,5 مىڭ ارنايى توپ قۇرىلىپ, وندا 30 مىڭ ادام ءۇش تىلدە ءبىلىم الاتىنىن ايتا كەتەيىك.
دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ ساراپشىلارى GlobalRisksReport-2017 بايانداماسىندا 30 جاھاندىق سىن-تەگەۋرىندى انىقتادى. ولار 5 ساناتقا ءبولىنىپ قاراستىرىلادى: ەكونوميكالىق, ەكولوگيالىق, گەوساياسي, الەۋمەتتىك جانە تەحنولوگيالىق. دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋم وسى سىن-تەگەۋرىندەردى كۇشەيتەتىن جانە ولاردىڭ اراسىنداعى اراقاتىناستى وزگەرتۋى مۇمكىن پروتسەستەردى دە انىقتادى. ولار: حالىقتىڭ قارتايۋى, حالىقارالىق قۇرىلىمدار ءرولىنىڭ وزگەرۋى, كليماتتىڭ وزگەرۋى جانە قورشاعان ورتانىڭ بۇزىلۋى, سوزىلمالى اۋرۋلاردان زارداپ شەگەتىن ادامدار سانىنىڭ ءوسۋى, تسيفرلى تەحنولوگيالارعا تاۋەلدىلىكتىڭ ارتۋى, كەدەيلەر مەن بايلار اراسىنداعى تابىستار ايىرماسىنىڭ ۇلعايۋى, كۇش ورتالىقتارىنىڭ جىلجۋى, سونداي-اق ۋرباندالۋدىڭ كۇشەيۋى, تاعى باسقالار. وسىنداي جاھاندىق ماسەلەلەر تۋىنداعان تۇستا استانا ەكونوميكالىق فورۋمى سىندى القالى جيىننىڭ دا باعاسى ارتا تۇسەدى. بۇل فورۋمنىڭ ماقساتى – دۇنيەجۇزىلىك ساراپشىلار قوعامداستىعىنا, تەحنولوگيالىق ەليتاعا, مەملەكەتتىك باسقارۋ وكىلدەرىنە, ءىرى كورپوراتسيالاردىڭ ۆيزيونەرلەرى مەن كوشباسشىلارىنا ماعىنالى جاۋاپتار مەن جاھاندىق اۋقىمداعى شەشىمدەردى ىزدەستىرۋ الاڭىن ۇسىنۋ.
ادەتتەگىدەي استانا ەكونوميكالىق فورۋمىنىڭ بازاسىنداعى Global Challenges Summit-2018 ەۋرازيالىق كونگرەسىنە قاتىساتىن حالىقارالىق جانە وتاندىق سپيكەرلەر تۋرالى وقىرمانعا از-كەم اقپارات ۇسىنىپ وتىرمىز.
تسزين ليتسيۋن, ازيا ينفراقۇرىلىمدىق ينۆەستيتسيالار بانكىنىڭ ديرەكتورى
بەيجىڭ شەتەلدىك زەرتتەۋلەر ۋنيۆەرسيتەتىن بىتىرگەن. قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى قارجى مينيسترلىگىنىڭ دەپارتامەنت باستىعى, قارجى ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى, ازيا دامۋ بانكىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى, قىتاي ينۆەستيتسيالىق كورپوراتسياسى باقىلاۋشى كەڭەسىنىڭ توراعاسى, ازيا ينفراقۇرىلىمدىق بانكىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى, ازيا ينفراقۇرىلىمدىق بانكىنىڭ پرەزيدەنتى بولىپ قىزمەت اتقارعان.
ازيا دامۋ بانكىندە ۆيتسە-پرەزيدەنت قىزمەتىن اتقارا ءجۇرىپ وڭتۇستىك, ورتالىق جانە باتىس ازيانىڭ جەكە سەكتورداعى وپەراتسيالارى جونىندەگى باعدارلامالارىنا جاۋاپتى بولعان.
مارتينا داليچ, حورۆاتيا پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى, ەكونوميكا ءمينيسترى
زاگرەب ۋنيۆەرسيتەتىن, سپليت ۋنيۆەرسيتەتىن بىتىرگەن, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى.
2005-2012 جىلدارى حورۆاتيانىڭ ەۋروپالىق وداققا قوسىلۋ جونىندەگى كەلىسسوز جۇرگىزۋشى توبىنىڭ قۇرامىندا بولدى. حورۆاتيا قارجى مينيسترلىگىندە ءمينيستردىڭ حاتشىسى, ءمينيستردىڭ كومەكشىسى, مينيسترلىكتىڭ ماكروەكونوميكالىق بولجامدار ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, قارجى ءمينيسترى قىزمەتىن اتقاردى. ەكونوميكا, ەڭبەك جانە كاسىپكەرلىك ءمينيسترى, پرەمەر-ءمينيستردىڭ كومەكشىسى قىزمەتىن اتقاردى.
تووماس يلۆەس, ەستونيانىڭ بۇرىنعى پرەزيدەنتى
ەستونيالىق ساياساتكەر, ديپلومات, جۋرناليست. كولۋمبيا ۋنيۆەرسيتەتىن, پەنسيلۆانيا ۋنيۆەرسيتەتىن بىتىرگەن. «ازات ەۋروپا» راديوسىنىڭ ميۋنحەندەگى زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ساراپشىسى, «ازات ەۋروپا» راديوسىنىڭ ەستونياداعى رەداكتسياسىنىڭ ءبولىم مەڭگەرۋشىسى, ەستونيا سوتسيال-دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ جەتەكشىسى, ەۋروپالىق پارلامەنتتىڭ مۇشەسى, ەستونيانىڭ اقش, كانادا, مەكسيكا ەلدەرىندەگى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى بولعان. ەستونيانىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى, ەستونيا پرەزيدەنتى قىزمەتتەرىن اتقارعان.
اندرەي شارونوۆ, «سكولكوۆو» ماسكەۋ باسقارۋ مەكتەبىنىڭ پرەزيدەنتى
ۋفا اۆياتسيا ينستيتۋتىن, رف پرەزيدەنتى جانىنداعى رەسەي مەملەكەتتىك قىزمەت اكادەمياسىن بىتىرگەن, الەۋمەتتانۋ عىلىمدارىنىڭ كانديداتى.
رەسەي فەدەراتسياسى جاستار ءىسى جونىندەگى كوميتەتىنىڭ توراعاسى, ەكونوميكالىق دامۋ جانە ساۋدا مينيسترلىگىندە دەپارتامەنت باستىعى, ءمينيستردىڭ ورىنباسارى, «ترويكا ديالوگ» ينۆەستيتسيالىق كومپانياسىنىڭ باسقارۋشى ديرەكتورى, وسى كومپانيانىڭ ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى بولعان. 2010-2013 جىلدارى ماسكەۋ ۇكىمەتى مەرىنىڭ ەكونوميكالىق ساياسات بويىنشا ورىنباسارى لاۋازىمىن, 2013-2016 جىلدارى «سكولكوۆو» ماسكەۋ باسقارۋ مەكتەبىنىڭ رەكتورى قىزمەتىن اتقاردى.
جيىرمادان استام عىلىمي ەڭبەك پەن ماقالانىڭ اۆتورى.
الينا الدامبەرگەن, KASE باسقارماسىنىڭ توراعاسى
1995 جىلى قازاق مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسىن ۇزدىك بىتىرگەن, 2007 جىلى روچەرستەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ە.سايمون ۋيليام اتىنداعى ىسكەرلىك اكىمشىلەندىرۋ مەكتەبىن اياقتاعان.
بۇعان دەيىن ا.ءو. الدامبەرگەن «بايتەرەك» ۇلتتىق باسقارۋشى حولدينگى» اق باسقارماسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, «سامۇرىق-قازىنا فينانس» جشس باس ديرەكتورى, قارجىلىق نارىق جانە قارجى ۇيىمدارىن رەتتەۋ جانە قاداعالاۋ اگەنتتىگى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, الماتى قالاسى وڭىرلىك قارجى ورتالىعىنىڭ قىزمەتىن رەتتەۋ اگەنتتىگى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى بولعان, «ABN AMRO بانك كازاحستان» اق-تا جانە باسقا دا ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردە باسشىلىق قىزمەتتەر اتقارعان.
قانات بوزىمباەۆ, ەنەرگەتيكا ءمينيسترى
قازاق مەملەكەتتىك باسقارۋ اكادەمياسىن بىتىرگەن. «ەدەم لتد» جشس ەكونوميسى, الماتى قالاسى اكىمىنىڭ كومەكشىسى, ەكونوميكا جانە ساۋدا مينيسترلىگى وڭىرلىك ساياسات ءبولىمىنىڭ باستىعى, «قازترانسويل» ۇلتتىق كومپانياسى» اق قارجى دەپارتامەنتىنىڭ باستىعى, ەكونوميكالىق ماسەلەلەر بويىنشا ۆيتسە-پرەزيدەنتى, ەنەرگەتيكا, يندۋستريا جانە ساۋدا مينيسترلىگىنىڭ مۇناي مەن گاز دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى, ەنەرگەتيكا, يندۋستريا جانە ساۋدا ۆيتسە-ءمينيسترى, «KEGOK» اق ءبىرىنشى ۆيتسە-پرەزيدەنتى, «KEGOK» اق پرەزيدەنتى, قازاقستان ەلەكتر ەنەرگەتيكالىق قاۋىمداستىعى ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى, «AirAstana» اق ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى, «قازاقستان تەمىر جولى» ۇك» اق ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى, «قازمۇنايگاز» ۇك» اق ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى, «سامۇرىق» حولدينگى» اق باسقارما توراعاسى, «KEGOK» اق باسقارما توراعاسى, جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمى, پاۆلودار وبلىسىنىڭ اكىمى بولىپ قىزمەت اتقارعان.
«قۇرمەت» وردەنىمەن ماراپاتتالعان, تمد-نىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ەنەرگەتيگى.
الماس باتانوۆ, يدم يندۋستريالىق دامۋ جانە ونەركاسىپتىك قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ توراعاسى
قازاق مەملەكەتتىك اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتىن ەكونوميكا ماماندىعى بويىنشا, الماتىداعى تەحنولوگيا جانە بيزنەس ۋنيۆەرسيتەتىن وندىرىستىك ستاندارتتاۋ جانە سەرتيفيكاتتاۋ ينجەنەرى ماماندىعى بويىنشا تامامداعان. «بولاشاق» حالىقارالىق باعدارلاماسى بويىنشا نوتتينگەم ۋنيۆەرسيتەتىندە اقپاراتتىق تەحنولوگيالار مەنەدجمەنتى ماگيسترى ماماندىعى بويىنشا ءبىلىم العان.
بۇعان دەيىن «مەترولوگيا» رمم الماتى قالالىق فيليالىنىڭ جەتەكشىسى, «قازمەترين» رمم وڭتۇستىك قازاقستانداعى فيليالىنىڭ باس مامانى, ءبولىم باسشىسى, باسقارما باسشىسى, فيليال باسشىسىنىڭ ورىنباسارى, ەكونوميكالىق زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ باس ساراپشىسى, پرەزيدەنت اكىمشىلىگى ستراتەگيالىق زەرتتەۋ جانە تالداۋ ورتالىعىنىڭ ساراپشىسى, كونسۋلتانتى, رەفەرەنتى, وڭىرلىك دامۋ مينيسترلىگى وڭىرلىك مونيتورينگ جانە باعالاۋ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى, پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارىنىڭ كەڭەسشىسى, ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى ستاتيستيكا كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, پرەمەر-مينيستر كەڭسەسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى بولىپ قىزمەت اتقاردى.
ارنۇر اسقار,
«ەگەمەن قازاقستان»
