بۇگىندە كوپتەگەن ەتنوس وكىلدەرىن ءبىر ارناعا ۇيىستىرىپ, تاتۋلىق پەن بىرلىكتىڭ ۇلگىسىن كورسەتىپ وتىرعان جامبىل ءوڭىرى قاي كەزدە دە قازاقى ءداستۇردى بەرىك ۇستانعان, بابالار اماناتىنا ادال بولعان ولكەنىڭ ءبىرى. ال وبلىس ورتالىعىنان قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعىنا وراي بوي كوتەرگەن «دوستىق ءۇيى» بۇل كۇندە ءجۇزى بولەك بولسا دا جۇرەگى ءبىر, ءتىلى باسقا بولسا دا تىلەگى ءبىر ازاماتتاردىڭ ورتاق شاڭىراعىنا اينالدى. وتكەن جىلى قىركۇيەك ايىندا جامبىل وبلىسىنا ارنايى جۇمىس ساپارىمەن كەلگەن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تاراز قالاسىنداعى «دوستىق ۇيىندە» بولىپ, وڭىردەگى ەتنومادەني ورتالىقتاردىڭ جەتەكشىلەرى جانە مۇشەلەرىمەن كەزدەسكەن بولاتىن. جامبىلدىق جۇرتشىلىق ءۇشىن تاريحي وقيعا بولعان بۇل كەزدەسۋ شىن مانىندە دوستىق پەن ىنتىماقتىڭ ناعىز كورىنىسى ەدى. كەزدەسۋ كەزىندە اۋليەاتا جەرىندە تۇرىپ جاتقان ءتۇرلى ەتنوس وكىلدەرى ەلباسىنىڭ تاتۋلىق مەن ىنتىماقتى قالىپتاستىرۋ تۇرعىسىنداعى تاعىلىمدى اڭگىمەلەرىن تىڭداپ, پرەزيدەنتكە ەلىمىزدەگى بۇگىنگى بەيبىت زامان ءۇشىن العىستارىن بىلدىرگەن بولاتىن. بۇل وقيعانىڭ ءاربىر ازامات ءۇشىن تاريحي ماڭىزىنىڭ زور بولعانى انىق. جامبىل وبلىسى بويىنشا «وزبەك ۇلتتىق ەتنومادەني ورتالىعىنىڭ» پرەزيدەنتى باحروم مۋمينوۆ بىزبەن اڭگىمەسىندە ەلباسىمەن كەزدەسكەن تاريحي ساتتەرى تۋرالى ايتىپ بەردى.
– مەن ەلباسىمەن العاش رەت 1997 جىلى كەزدەستىم. جامبىل وبلىستىق «وزبەك ەتنومادەني ورتالىعىنىڭ» سول كەزدەگى پرەزيدەنتى گافۋر كاسىموۆ ەكەۋمىز پرەزيدەنتتى اۋەجايدان قارسى العانداردىڭ ىشىندە بولدىق. ودان كەيىن 2006 جىلى استانا قالاسىنداعى بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىندا وتكەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ جيىنىندا ەلباسىنىڭ الدىندا ءسوز سويلەدىم. مەن قازاق جەرىندە تۇرامىن, سوندىقتان دا قازاق ءتىلىن ءبىلۋدى ءوزىمنىڭ ازاماتتىق بورىشىم دەپ ەسەپتەيمىن. سول جيىندا قازاق تىلىندە سويلەگەنىمدى كورگەن نۇرسۇلتان نازارباەۆ «وزبەكتىڭ بالاسى, جارايسىڭ!» دەپ ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. ەلباسىنىڭ وسىناۋ جوعارى باعاسى مەن ءۇشىن ۇمىتىلماس ەستەلىك, – دەيدى ول.
وسى وقيعادان ءبىر اپتا وتكەن سوڭ باحروم مۋمينوۆ بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن امەريكا قۇراما شتاتتارىنىڭ نيۋ-يورك قالاسىندا وتەتىن ەلباسىنىڭ تاۋەلسىزدىك تاعىلىمىن بايانداعان كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمىنىڭ دەلەگاتى بولىپ شاقىرتىلادى. ءسويتىپ ول الىپ مەملەكەتتە وتكەن ەلباسى كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەر ءراسىمىنىڭ سالتاناتىنا قاتىسادى. باحروم مۋمينوۆ بۇل جايدىڭ ءبارى دە كەزدەيسوق ەمەس, ەلباسىنىڭ سارابدال ساياساتىنىڭ ناتيجەسىندە ەلىمىزدە قالىپتاسقان تاتۋلىق پەن بىرلىكتىڭ كورىنىسى دەپ بىلەدى. سونىمەن قاتار سۇحبات بارىسىندا كەيىپكەرىمىز ءاردايىم قازاق ەلىنىڭ وركەندەۋىنە ۇلەس قوسۋعا دايىن ەكەنىن ءارى مۇنى ءوزىنىڭ ازاماتتىق پارىزى دەپ بىلەتىنىن جەتكىزدى.
– ەلباسىمەن ءاربىر كەزدەسۋ مەن ءۇشىن ماقتانىش. وتكەن جىلى قىركۇيەك ايىندا پرەزيدەنت جامبىل وڭىرىنە جۇمىس ساپارىمەن كەلىپ, تاراز قالاسىنداعى «دوستىق ءۇيى» عيماراتىندا وڭىردەگى ەتنومادەني ورتالىقتاردىڭ جەتەكشىلەرىمەن كەزدەستى. ونىڭ ىشىندە مەن دە بولدىم. سوندا ەلباسى حالىقتىڭ بىرلىگى مەن تاتۋلىعى جونىندە تاعىلىمدى اڭگىمە ءوربىتتى. نەگىزى ءبىز ول كىسىنىڭ جادىنىڭ بەرىكتىگىن, ءبىر كورگەن ادامىن ەكىنشى كورگەندە جازباي تانيتىنىن كوپ ەستۋشى ەدىك. وسى جولى ءوزىمنىڭ باسىمنان ەرەكشە جاعداي ءوتتى. بارىمىزبەن جىلى امانداسىپ, تاتۋلىق تۋراسىنداعى ءتالىمدى اڭگىمەسىنەن سوڭ ەلباسى ماعان بۇرىلىپ «باحروم, سەن سويلە» دەدى جىلى جۇزبەن. سول ساتتەگى قۋانىشىمدى سوزبەن ايتىپ جەتكىزە المايمىن. ءارى ول كىسىنىڭ مەنى تانىپ تۇرعانىنا تاڭعالدىم. مەن ەلباسىنىڭ الەم الدىنداعى بيىك بەدەلىن, مەملەكەتىمىزدىڭ الەم مەملەكەتتەرى اراسىنداعى ايرىقشا ىنتىماعىن جانە قازاق ەلىندەگى تاتۋلىق پەن بىرلىكتى قالىپتاستىرۋداعى ەلەۋلى ەڭبەگى ءۇشىن العىسىمدى ايتتىم. پرەزيدەنت سوندا كەلەسى جىلى وزبەكستاننىڭ قازاقستاندا جىلى جاريالاناتىنىن ايتقان ەدى. مىنە بيىل قازاقستان مەن وزبەكستان مەملەكەتتەرى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ كورىنىسىندەي بولىپ, وزبەكستاننىڭ قازاقستانداعى جىلى جاريالاندى. ەلىمىزدىڭ ابىرويى جىل ساناپ ارتىپ كەلەدى, – دەيدى ءوز سوزىندە كەيىپكەرىمىز.
باحروم مۋمينوۆ شيرەك عاسىر بويى جامبىل جەرىندە از قامتىلعان وتباسىلارعا كومەك كورسەتىپ كەلە جاتقان كاسىپكەر. جىل سايىن الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن وتباسىلارعا كومەكتەسۋ ونىڭ ۇستانىمىنا اينالعان. ءارى قازاق ەلىنىڭ دارحاندىعى مەن كەڭدىگىن, پاراساتى مەن پايىمىن بويىنا جيناعان ازامات ءۇشىن بۇل بۇلجىماس قاعيدا. وتكەن جىلى ول قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ «قايىرىمدىلىق كەرۋەنى» جالپىۇلتتىق اكتسياسى اياسىندا تۇڭعىش رەت تاپسىرىلعان «جومارت جان» العىس حاتىن يەلەنگەن. سونىمەن قاتار بىلتىر مەملەكەت باسشىسىنىڭ جارلىعىمەن «قۇرمەت» وردەنىمەن ماراپاتتالعان. ەلباسىنىڭ قاتىسۋىمەن استانا قالاسىندا وتەتىن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ وتىرىسىنا باحروم مۋمينوۆ ءاردايىم جامبىل وبلىسىنان دەلەگات بولىپ قاتىسادى. «ەلباسىنىڭ جامبىلدىق دەلەگاتتارعا دەگەن قۇرمەتى بولەك. جىلى شىراي تانىتىپ, ارقايسىمىزبەن امانداسىپ شىعادى. قازاق حالقىنىڭ كىسىلىك قاسيەتى, ادامگەرشىلىك ىزگىلىگى ەلباسىنىڭ بويىنان قاشاندا كورىنىپ تۇرادى», دەيدى ول. ارينە جامبىل وڭىرىندە بىرلىك پەن ىنتىماقتى قالىپتاستىرۋدا ەڭبەك ەتىپ كەلە جاتقان ازاماتتار بارشىلىق. ءبارى دە بەيبىت زاماندا باياندى بولاشاق ءۇشىن ايانباي ەڭبەك ەتۋگە نيەتتى.
حاميت ەسامان,
«ەگەمەن قازاقستان»
جامبىل وبلىسى
