پاڭ ونەردىڭ پاديشاسىنداي ارۋ التىنايدى الىستان ايالاپ, اسقاقتاعان ابىروي-بەدەلىنە سىرتتاي سۇيسىنگەنىمىزبەن, جاقىنىراق تانىسىپ, تىلدەسۋدىڭ ءساتى تۇسپەي-اق قويعان.
اشىق اسپان استىنداعى مۋزەيدەي ءار تاسىندا تاريح تاڭبالانعان سانكت-پەتەربۋرگ قالاسىنداعى اتاقتى ماريا تەاترىنىڭ پريما بالەريناسى اتانىپ قانا قويماي, اننا پاۆلوۆا, گالينا ۋلانوۆا سياقتى اتتارى اڭىزعا اينالعان ساحنا ساڭلاقتارى تۇلەپ ۇشقان ا.ۆاگانوۆا اتىنداعى ورىس بالەت اكادەمياسىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى رەتىندە كوپ ءىس تىندىرعان قانداسىمىز, رەسەيدىڭ حالىق ءارتىسى, رف مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى التىناي اسىلمۇراتوۆا ايدىنىنا قايتا قونعان اققۋداي اتامەكەنىنە ورالعانى ءمالىم. بۇگىندە ول ەل مادەنيەتىنىڭ ەڭسەلى ورداسى ىسپەتتى «استانا وپەرا» تەاترىنىڭ بالەت ترۋپپاسىنا باسشىلىق جاسايدى. اسقان تالانتىمەن ايداي الەمگە تانىلعان قازاقتىڭ قادىرلى قىزىن ەلباسىنىڭ ءوزى ەلەپ-ەسكەرىپ, ەكى رەت اقوردادا قابىلدادى. قازاقستان ونەرىنىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە قوماقتى ۇلەس قوساتىنىنا سەنگەندىكتەن ەلوردا تورىندە ەسىك اشقان قازاق ۇلتتىق حورەوگرافيا اكادەمياسىنىڭ رەكتورى ەتىپ تاعايىندادى.
ءبىز تاياۋدا ەكى تىزگىندى ەركىن ۇستاپ, ەرەكشە قۇلشىنىسپەن ەڭبەك ەتىپ جاتقان ەرەك تۇلعامەن جۇزدەسىپ, ەمەن-جارقىن سۇحبات قۇرعان ەدىك.
– التىناي ابدۋاحيمقىزى, تاريحي وتانىڭىزعا تابان تىرەگەلى دە ءبىراز بولدى. كوڭىل كۇيىڭىز قالاي, العان اسەرلەرىڭىز شە؟
– تۋعان جەرىنە تۋىن تىككەن جاننىڭ جايناڭ قاعىپ جۇرمەسكە قاقىسى جوق. ءوزىمدى وتە جاقسى سەزىنەمىن. استانانىڭ اۋمالى-توكپەلى اۋا رايىنا دا ۇيرەنىپ قالعاندايمىن. العاشىندا ارقىراعان ايازى مەن اقتۇتەك بورانىن كورىپ ازداپ ابىرجىعانىم راس. ۇلىقتاۋعا لايىق ۇلتىمىزدىڭ ۇلاعاتتى قاسيەتتەرىمەن قايتا قاۋىشىپ جاتقانىما قۋانىشتىمىن. مۇنداعى مامىراجاي احۋال, اينالامداعى ادامداردىڭ اقجارقىن مىنەزى ۇنايدى. باسقا جاقتارداعىداي ءبىرىن-ءبىرى باسا-كوكتەۋ كورىنىستەرى بايقالمايدى. كىسىلىكتەرى كىرشىكسىز, پەيىلدەرى كەڭ. وسىنىڭ ءبارى – حالقىمىزدىڭ رۋحى بيىكتىگىنىڭ, تامىرى تەرەڭدىگىنىڭ, سان ىقىلىمدىق سالت-ءداستۇرىن ساقتاي بىلگەندىگىنىڭ ارقاسى. تەگىندە قايىرىمدىلىق, مەيىرىمدىلىك جايلاعان جەرگە جاماندىق جولامايدى.
اسىرەسە وتباسىلىق قۇندىلىقتاردىڭ اسپەتتەلەتىندىگىنە ءتانتىمىن. دەموگرافيالىق ءدۇمپۋ دەڭگەيى جوعارى ەكەن. داعدارىس دەندەپ, دامۋ تەجەلگەن توقسانىنشى جىلدارى رەسەيدە جۇكتى ايەلدەردى كوشەدە سيرەك كورەتىنبىز. سىزدەردە ءبارى باسقاشا. سۇيكىمدى سابيلەرىن اينالىپ-تولعانعان ەرلى-زايىپتىلاردى ەرتەلى-كەش ءجيى كەزدەستىرەسىز.
ءسوزدىڭ شىنى كەرەك, سانكت-پەتەربۋرگتە تۋىپ-وسكەن قىزىم استاناعا باۋىر باسا قويار ما ەكەن دەپ ەپتەپ قوبالجىعان ەدىم. وبالى نەشىك, اناستاسيا جاڭا ورتاعا تەز-اق بەيىمدەلدى.
– ءجا, جيەننىڭ جايى بەلگىلى بولدى. قانشا ايتقانمەن, ناعاشى جۇرتى ەمەس پە, جاتسىنا قويماس. ال ەندى كۇيەۋىڭىز قايتتى؟
– ول دا «بوتەندىگىن» بىلدىرگەن جوق. ءبىزدىڭ تەاتردا رەپەتيتور. جاستارعا ءبيدىڭ قىر-سىرىن ۇيرەتەدى. اتى-ءجونى – كونستانتين زاكلينسكي. رەسەيدىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى. جاقسى جار, سۇيىكتى اكە. ونىڭ قولداۋى بولماسا, مەن وسىنداي دارەجەگە جەتپەس ەدىم.
– كىم بولسا دا ىرگەلى ىسكە كىرىسەر الدىندا بەلگىلى ءبىر جوسپارلار قۇرادى. ەندەشە ايتىڭىزشى, ويعا العان ماقساتىڭىز ورىندالدى ما؟
– ارينە مەن مۇندا قۇرالاقان كەلگەنىم جوق. بالەتتىڭ ۇڭعىل-شۇڭعىلىن ءبىر كىسىدەي بىلەمىن. كادەگە جاراتار كاسىبي تاجىريبەم بار. جۇزەگە اسىرماق جوسپارىم جەتكىلىكتى. سولاردىڭ ەڭ باستىسى – بالەت الەمىنىڭ كەيىنگى ەكى عاسىرداعى ءىلىپ الار ءىنجۋ-مارجاندارىن ىرىكتەپ, كوكىرەگى وياۋ كورەرمەننىڭ ولجاسىنا اينالدىرۋ. كلاسسيكا, نەوكلاسسيكا دەيسىز بە, ءبارىن. الەمنىڭ ايگىلى حورەوگرافتارىن شاقىرىپ, سۇبەلى سپەكتاكلدەر قويساق, تاسىمىزدىڭ ورگە دومالاعانى ەمەي نەمەنە؟! بىراق بۇل تىم قىمباتقا تۇسەتىن ءلاززات.
وسى ويىمدى العاش تەاتر باسشىلارىنا ايتقانىمدا كوڭىلدى ەپتەگەن كۇدىك كۇپتەگەن. ويتكەنى كەز كەلگەن ماسەلەنىڭ شەشىلۋى قاشاندا قارجىعا كەلىپ تىرەلەتىنى امبەگە ايان. ونىڭ ۇستىنە «اناۋ جوق, مىناۋ جەتىسپەيدىنىڭ» زامانى...
ايتەۋىر ازىرگە ايىمىز وڭىنان تۋىپ تۇر. ءبىرسىپىرا جوبانىڭ باسى قايىرىلدى. دۇنيەجۇزىلىك دەڭگەيدەگى ءدۇلدۇل شىعارمالار رەپەرتۋارىمىزدان ويىپ ورىن الۋدا. الدىمەن مينكۋستىڭ «بايادەركاسىن» قويدىق. ساحنا سانىمەن يتاليالىق ستسەنوگرافيا سۇلەيلەرى اينالىستى. «وسكار» سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, كوستيۋمدەر جونىندەگى سۋرەتشى فرانكا سكۋارچاپينو ۇزدىك كيىم ۇلگىلەرىن ۇسىندى. ودان سوڭ وسى ۇردىسپەن «پاريج ءتاڭىراناسىنىڭ سوبورىن», «مانوندى» ساحنالادىق. بۇلاردىڭ پرەمەراسىنا كەزىندە وسى دۇنيەلەردى قويعان ايگىلى كەننەت ماكميللاننىڭ جەسىرى دەبورا حانىم قاتىستى. ول وسىناۋ ورنى بولەك تۋىندىلاردى قويۋعا نيەت تانىتۋشىلاردىڭ بارىنە بىردەي رۇقساتىن بەرە بەرمەيدى. ال ءبىزدىڭ جۇمىسىمىزعا اعىنان جارىلىپ, العىسىن جاۋدىردى. ءتىپتى «مەن ءدال مۇنداي كەرەمەت كوركەمدىكتى ەشقايدان كورمەدىم» دەپ توبەمىزدى كوككە جەتكىزگەنىن قايتەرسىز. ودان ارتىق قانداي باعا كەرەك.
الداعى ۋاقىتتا القالاعان الەۋمەتكە «جيزەل» مەن «كورساردى» ۇسىنباقپىز. قازىر سوعان قىزۋ دايىندىق ۇستىندەمىز. ىلە-شالا نەمىس مامانىنىڭ جەتەكشىلىگىمەن زاماناۋي حورەوگرافيا كەشىن وتكىزۋدىڭ ازىرلىگىنە كىرىسەمىز. ۇلتتىق ناقىشتاعى بالەت جاساۋعا تالاپ قىلماقپىز. قاسيەتتى قازاق توپىراعىندا كورەرمەن كوڭىلىن كونشىتەر مۋزىكا جازاتىن كومپوزيتور جەتكىلىكتى ەكەندىگىنە كۇمانىم جوق. رەجيسسەرلەر دە تابىلاتىنىنا سەنىمدىمىن. ءارتۇرلى ستيلدەگى بالەتتەردى مەڭگەرۋگە مەيلىنشە دەن قويماقپىز. ناتيجەسىن ۋاقىت كورسەتەدى.
– ءتفا, ءتفا, ءتىل-كوزىمىز تاسقا. شاڭىراق كوتەرگەنىنە كوپ ۋاقىت بولماعانىمەن, «استانا وپەرا» جالپاق جاھانعا تانىلىپ ۇلگەرگەنىنە تاڭدانباسقا شارامىز جوق.
– بۇل رەتتە قازاقستاندىق ونەرسۇيەر قاۋىمنان ءسۇيىنشى سۇرارلىق جاعىمدى جاڭالىقتارىمىز از ەمەس. جالپى, ءبىزدىڭ مىندەتىمىز ءتول مادەنيەتىمىزدى تورگە سۇيرەۋ عوي. ەندەشە مەرەيلى ميسسيامىزدى مەجەلى جەرىنە جەتكىزۋدەن نەگە ايانايىق. بارىمىزدى سالىپ باقتىق. توگىلگەن تەردىڭ تولەۋى قايتتى. شەتەلدىك گاسترولدەرگە شىعىپ, رەپەرتۋارىمىزداعى سۇبەلى شىعارمالاردى تالعامى بيىك جۇرتشىلىققا تارتۋ ەتتىك. بىلتىر قىتاي, يتاليا, ومانداعى ساپارلارىمىز ءساتتى اياقتالدى. تالاي شەدەۆردى تاماشالاپ, تاڭداي تاقىلداتقان تاقۋا كورەرمەننىڭ جوعارى باعاسىن الدىق. ماقتاۋ ەستىگەندى كىم جەك كورسىن. كادىمگىدەي قاناتتانىپ قايتتىق. ءوز قازانىمىزدا قايناي بەرمەي, وزگەلەردىڭ تەزىنە دە ءتۇسىپ تۇرعان ءجون. ونسىز ورەمىز ءوسىپ, ءورىسىمىز كەڭەيمەيدى.
جەكەلەگەن ارتىستەرىمىز دە دارىن, قابىلەتىمەن دارالانىپ تالانتتاردى جازباي تانيتىن بىلىكتى بالەت ماماندارىنىڭ ىستىق ىقىلاسىنا بولەندى. ماسەلەن, بيىل بولاشاعىنان ۇلكەن ءۇمىت كۇتتىرەتىن جەتەكشى سوليستەرىمىز باقتيار ادامجان مەن ءمادينا باسپاەۆا ماسكەۋدەگى كىل جۇلدىزدار جينالاتىن كرەمل گالاسىنا شاقىرىلدى. العاشقى اياق الىسىنان-اق «بولار بالانىڭ» بولمىسىن بايقاتقان باقتيارىمىز كۇنى كەشە عانا سانكت-پەتەربۋرگتە توپ جارىپ, مارتەبەلى «Dance open بالەت» سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى بولىپ ورالدى. سونداي-اق سەرىك ناقىسبەكوۆ پەرمدەگى «ارابەسك-2018» بايقاۋىنىڭ جەڭىمپازدارى قاتارىنان كورىندى.
ارتىستەرىمىزدىڭ ءاربىر جەتىستىگى مەرەيىمىزدى ءوسىرىپ, مارتەبەمىزدى كوتەرەدى. ولار ارقىلى جان-جاققا «استانا وپەرا» تەاترىنىڭ جاقسى اتى جايىلادى. ماڭدايىمىزعا باسقان ماقتانىشتارىمىزدىڭ حالىقارالىق ارەنادا مويىندالۋى ابىرويىمىزدى اسقاقتاتادى. قىز-جىگىتتەرىمىز شاقىرعان جەرلەرگە بارسىن, باقتارىن سىناپ بايقاسىن. تەك مۇنداعى نەگىزگى جۇمىسىنا زيانى تيمەسە بولعانى.
– تەاتر سىنشىلارىنىڭ وزدەرىڭىز تۋرالى جازعاندارىن وقىپ, ايتقان وي-پىكىرلەرىنە قۇلاق اساسىز با؟
– قالاي تۇسىنسەڭىز دە ەركىڭىز ءبىلسىن. ادەتتە بەلگىلى ءبىر پرەمەرادان كەيىن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا جاريالاناتىن رەتسەنزيالاردى وقۋعا اۋەستىگىم شامالى. ورىندى سىن-ەسكەرتپەلەردى ارينە ويدا ۇستايمىن. ودان ءتيىستى قورىتىندى شىعارۋعا تىرىسامىن. بىلە بىلسەك, ەڭ ءادىل سىنشى – كورەرمەن. ويتكەنى ولاردىڭ ىقىلاسىن ساتىپ الا المايسىڭ. كورسەتكەنىڭدى ۇناتقان-ۇناتپاعانى جۇزدەرىندە تۇرادى.
– ءجون. ەندى ءوزىڭىز باسقاراتىن جاڭا وقۋ ورداسىنىڭ جاي-جاپسارىنا توقتالساڭىز. ءبىر جاعىنان – تەاتر, ءبىر جاعىنان – اكادەميا. ەكىگە جارىلىپ, ەسىڭىز شىعىپ جۇرگەن جوق پا؟
– قالاي بولعاندا دا ارتىلعان سەنىمدى اقتاۋعا ءتيىسپىن. بالەت ماعان قارشادايىمنان تارتىپكە باعىنۋعا, جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنۋگە ۇيرەتتى. ءبىر ءىستى باستاسام, اياعىنا جەتكىزبەي جانىم جاي تاپپايدى. كەيدە تاۋلىكتە 24 ساعات قانا بارىنا وكىنەمىن. ءوزىڭىز ايتقانداي, امالسىز ەكىگە جارىلعاندا كەيدە ۋاقىت قۇرعىر جەتپەي جاتادى. دەگەنمەن دە بويىمداعى قاجىر-قايراتىمدى يگى يدەيالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ءتيىمدى جۇمساۋعا تىرىسامىن. جاس اكادەميامىز اياعىن اپىل-تاپىل باسىپ, ايدىك ونەر الەمىنە بەتتەپ بارادى. شارۋا شاش ەتەكتەن. ءبىزدىڭ اكادەميا – ورتالىق ازياداعى بالەت كادرلارىن دايارلايتىن جالعىز جوعارى وقۋ ورنى. سىرتىمىزدان قىزىعا قاراۋشىلار كوپ. شاكىرتتەرىمىزگە دوس ءسۇيىنىپ, دۇشپان كۇيىنەردەي كەرەمەت جاعداي جاسالعان. بۇل ءۇشىن پرەزيدەنتىمىزگە العىسىمىز شەكسىز. ءسوز رەتى كەلىپ تۇرعاندا ايتا كەتەيىن, قازاقستاندا حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ, رۋحاني جاڭعىرۋ, باقۋاتتى تىرلىك كەشۋ باعىتىنداعى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ەڭبەگى ۇشان-تەڭىز. اسىرەسە مادەنيەتتىڭ وركەنيەت تالاپتارىنا ساي دامۋىنا داڭعىل جول اشىلعان. ولاي بولسا, ونداي قامقورلىقتى باعالاي بىلگەنىمىز دۇرىس. ءبىز استانانىڭ 20 جىلدىعىنا بايلانىستى شارالار لەگىن باستاپ جىبەردىك. كاسىبي بالەت مەكتەپتەرى اراسىندا فەستيۆال ۇيىمداستىرماقشىمىز. وعان جان-جاقتان تانىمال تارلانداردى تارتپاقپىز. سولاردىڭ قاتىسۋىمەن شەبەرلىك ساباقتارىن وتكىزسەك بالالارعا ۇلگى-ونەگە بولارى داۋسىز. قادىرلى قوناقتار دا ەلىمىزدىڭ ەڭسەسى قالاي كوتەرىلگەنىن كورسىن.
ەڭ سۇيسىنەرلىگى سول, اكادەميامىزعا كەلۋشىلەر تاڭدانىستان تامسانىپ, باستارىن شايقايدى. سونداي ساتتەردە كەۋدەمىزدى ماقتانىش كەرنەيدى. اينالدىرعان ەكى جىل ىشىندە ورەندەرىمىز بەيجىڭگە, ۋفاعا, باكۋگە بارىپ, ونەرلەرىن كورسەتىپ قايتتى.
ەندى عانا ەگىلگەن اعاش ەرتەگىلەردەگىدەي ەدەل-جەدەل جەمىس بەرەتىندەي جاعدايعا جەتكىزەتىن سيقىرلى تاياقشا جوق. ەڭبەكتىڭ ونبەگىن كورمەككە ۋاقىت كەرەك. بۇيىرسا, ول كۇندەرگە دە جەتەرمىز. قازاقستان بالەتى الەمدىك رىنوكتان لايىقتى ورنىن الۋ ءۇشىن قولدان كەلگەندى جاساۋعا ۇمتىلىپ جاتىرمىز. مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن بەس قۇرلىقتىڭ بەدەلدى پەداگوگتەرىن الدىرتامىز. تاياۋدا رەسەيدەن ۋليانا لوپاتكينا, يرەك مۇحامەدوۆ سىندى ساڭلاقتار كەلىپ, وقۋشىلارمەن كەزدەسپەك.
– انەۋبىر كەزدە اڭگىمەلەسكەنىمىزدە, كىندىك قانىڭىز تامعان الماتىنى ارمانسىز ارالاعىڭىز كەلەتىنىن ايتقانىڭىز ەسىمدە قالىپ قويىپتى.
– ارادا جىلدار اينالعاندا اسقار الاتاۋمەن امانداسۋدىڭ ءساتى ءتۇستى-اۋ اقىرى. كوپتەن جولىم تۇسپەي ساعىنىپ ءجۇرۋشى ەدىم. العان اسەرىمدى ايتىپ جەتكىزە الماسپىن. الماتى تىپتەن اجارلانا ءتۇسىپتى. ساۋلەتتى قۇرىلىستار ءسان-سالتاناتى جانار اربايدى. عاجاپ! اسپانعا مويىن سوزعان ءزاۋلىم عيماراتتاردىڭ اراسىنان ءوزىمنىڭ ەكى قاباتتى ەسكى ءۇيىمدى ىزدەدىم. الىپ-ۇشىپ تولەباەۆ پەن كيروۆ كوشەلەرىنىڭ قيىلىسىنا جەتتىم. قۇداي-اۋ, قۇيتاقانداي عانا بولىپ ءۇيىمىز ورنىندا تۇر ەكەن! بۇزىلماپتى. كوزىمنەن جاس شىعىپ كەتتى. بالا كەزىمىزدە اسىر سالىپ ويناعان اشىق الاڭقاي مۇلدەم تارىلىپ كەتىپتى. ونەبويىمدى وزگەشە سەزىم بيلەپ, وتكەن-كەتكەن ەسىمە ءتۇستى.
ال اكە-شەشەمنىڭ ءىزى قالعان اباي اتىنداعى وپەرا جانە بالەت تەاترىنا كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپتى. سوعان قاراماستان وزىمە كىشكەنتاي كەزىمنەن تانىس بولمەلەردى قينالماي تاپتىم. تەاتر ىرگەسىندەگى گۇلزارلاردا ءۇي-ىشىمىزبەن ۇنەمى قىدىراتىنبىز. جولدىڭ قارسى بەتىندەگى «الماتى» قوناقۇيى دە كوزىمە وتتاي باسىلدى.
بىلەسىز بە, مەن ءوزىمدى باقىتتىمىن دەپ ەسەپتەيمىن. وتباسىمىز تاتۋ-ءتاتتى تىرلىك كەشتى. اتا-انام مەنى الاقاندارىنا سالىپ ايالاپ ءوسىردى. اكەم ءابدۋاحيم لەنينگرادتاعى حورەوگرافيا ۋچيليششەسىن بىتىرگەن, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى بولاتىن. 1958 جىلى ماسكەۋدە وتكەن قازاقستان مادەنيەتىنىڭ ونكۇندىگىنە قاتىسىپ, «حالىقتار دوستىعى» وردەنىمەن ماراپاتتالعان. قولىنان كىتاپ تۇسپەيتىن. بىلمەيتىنى كەمدە-كەم. كەز كەلگەن تاقىرىپتا كەڭىنەن كوسىلىپ سويلەيتىن. ورىسشا ولەڭ جازاتىن. مەن ونى مەكتەپتەگى سىنىپتاستارىما وقىپ بەرەتىنمىن. ال انام گالينا نيكولاەۆنا نەۆا جاعالاۋىنىڭ قىزى. ناعاشى اتام نيكولاي سيدوروۆ تا بالەت مامانى بولاتىن. تاعدىردىڭ بۇرالاڭ جولدارىمەن تالاي جەردىڭ ءدامىن تاتىپ, اقىرى الماتىعا تۇراقتاعان. جالعىز قىزىنىڭ قامىن جەپ, جانىنان ەكى ەلى قالماپتى. بالا جاسىنان بالەتپەن «اۋىرىپتى». الايدا اتا-اناسى ۇلدارىنىڭ ۇشىپ-قونىپ بيلەپ جۇرگەنىن قالاماپتى. ولاردىڭ ويىنشا, بۇل ەركەكتىڭ اينالىساتىن كاسىبى ەمەس. سودان تاۋى شاعىلسا دا تالابى قايتپاعان ءورشىل ورەن پەتەربۋرگتەگى ۇيىنەن قاشىپ, ارمانىنا اپارار جولدى ماسكەۋدەن ىزدەيدى. اقىرى اڭساعان ماقساتىنا جەتىپ تىنادى. قازاقستان مادەنيەتىنىڭ وركەندەۋىنە اجەپتاۋىر ەڭبەك ءسىڭىردى. داستارقان باسىنداعى اڭگىمەلەردە ىلعي بالەت جايلى, سەمەنوۆا مەن ۋلانوۆا جانە باسقا جايساڭدار جايىندا شەجىرە شەرتەتىن.
– كوزكورگەندەردىڭ ءبارى اكەڭىزدىڭ جىگىتتىڭ سۇلتانى, شەشەڭىزدىڭ ايەل بىتكەننىڭ ادەمىسى بولعانىن ايتىپ, اۋىزدارىنىڭ سۋى قۇريدى...
– ءيا, ەكەۋى تىم جاراسىمدى جۇپ ەدى. ونەردىڭ ەگىز ورىمىندەي ساحنادا قاتار سامعادى. اتتەڭ, جالعاننىڭ جارىعىمەن ەرتەرەك قوشتاستى. جازمىش سولاي بولعان سوڭ, شاراڭ قايسى؟!.
قوس عاشىقتىڭ وتاۋ قۇرۋىن اۋەلىدە اجەم قۇپ كورمەپتى. مەن ول كىسىنى تۇسىنەمىن. قاناتتىعا قاقتىرماي, تۇمسىقتىعا شوقتىرماي وسىرگەن ۇلى كۇيەۋىمەن اجىراسقان, ونىڭ ۇستىنە ءبىر بالاسى بار ورىستىڭ كەلىنشەگىنە ۇيلەنگەلى جاتسا قايدان جاقتىرتسىن. قاباعىنان قار جاۋىپ, ءتۇسىن بەرمەي تۇكسيىپ, قاتتى قاپالانىپتى. تەك مەن تۋعاندا ادەيىلەپ پەرزەنتحاناعا بارىپ, نەمەرەمدى اكەلىڭدەر دەپ الەك سالىپتى. سودان قىزىل شاقا مەنى يىسكەپ, قاتقان كوڭىلىنىڭ كوڭىن جىبىتكەن كورىنەدى. كەيىن ءتىل تابىسىپ كەتتى. جارىقتىق, اۋرۋى ابدەن اسقىنىپ, جاقىن-جۋىقتارىمەن باقۇلداسقانىندا كەلىنىنىڭ باسىنان سيپاپ, باياعى مىنەزى ءۇشىن كەشىرىم سۇراپتى. بيكەن «اپاشكام» ءبىر اۋىز ورىسشا بىلمەيدى, مەن بولسام قازاقشا قاقپايمىن. سوعان قاراماستان ەكەۋىمىز ءۇنسىز ۇعىنىساتىنبىز. اجارلى بەينەسى ارادا قانشا ۋاقىت وتسە دە ءالى كوز الدىمدا تۇر.
– ءوزىڭىزدىڭ اسىلدىڭ سىنىعى, التىننىڭ ۇزدىگى ەكەنىڭىزدى بىلەتىن شىعارسىز؟
– ەلدەن ەرتەرەك كەتىپ, ءومىرىمنىڭ باسىم بولىگى رەسەيدە وتكەندىكتەن اعايىننان اجىراپ قالعانىما قامىعامىن. سوندىقتان كوپ نارسەنى بىلىڭكىرەمەيمىن. دەگەنمەن تەگىن جەردىڭ قىزى ەمەستىگىمدى الدەبىر ىشكى تۇيسىكپەن سەزەتىنمىن.
– ەندەشە تىڭداڭىز, ءسىزدىڭ جەزقازعان جاقتاعى اعايىن-تۋىستارىڭىزدان ەستىپ-بىلگەندەرىمدى بايانداپ بەرەيىن. اتامەكەنىڭىز – قاراعاندى وبلىسىنداعى اقتوعاي ءوڭىرى. ارعى اتالارىڭىزدان باتىر دا, باعلان دا, بي دە شىققان. باباڭىز اسىلمۇرات مىڭعىرعان باي بولىپتى. كەڭەستىك كامپەسكەگە ۇشىراپ, ارتىنان قىزىل وكىمەت قارقارالىدا اتىپ تاستاپتى. ال ونىڭ نەمەرە باۋىرى نارمانبەت ورمانبەت ۇلى – الاشقا اتى ءماشھۇر اقىن. ورىس وتارشىلدىعىنا قارسى وتتى جىرلار جازعان. ءسىرا, كەيىنگى ءۇرىم-بۇتاعىنان ءسىز سەكىلدى اسا تانىمال ونەرپاز شىعىپ, رەسەيدىڭ داڭقىن دۇرىلدەتەتىنىن بولجاي الماسا كەرەك. ال اتاڭىز ابىلبەك داۋلەسكەر دومبىراشىلار ساپىندا قۇرمانعازى اتىنداعى ۇلت اسپاپتار وركەسترىندە ويناعان. وكىنىشكە قاراي 1942 جىلى سوعىستا وپات بولعان.
– سولاي دەڭىز... راحمەت! جاسىرىپ قايتەيىن, جاس كەزىمىزدە ەشتەڭەنىڭ قادىرىن بىلمەدىك. ال قازىر التىن باستاۋلارىمدى اڭسايمىن. ءسىز ماعان اتا-تەگىمنىڭ شەجىرەسىن تاۋىپ بەرسەڭىز تاماشا بولار ەدى.
– حوش. قانىنا تارتقان قارىنداستىڭ اق نيەتىنەن اينالدىق. بايقاۋىمىزشا, ەكى جۇرتىڭىز دا ونەرگە تالاسى بار اۋلەتتەر ەكەن. ەندەشە ءارتىس بولماسقا امالىڭىز قالماعان سياقتى عوي ءوزى.
– كوزىمدى اشقاننان كورگەنىم – تەاتر. ەس بىلگەننەن ەستىگەنىم – بالەت جايىنداعى اڭگىمەلەر. وتباسىمىزدىڭ دوستارى دا – سول سالانىڭ وكىلدەرى. ءتىپتى بالەتتەن باسقا الەم بارىنان بەيحابار بولعانمىن-اۋ, وسى. جالپى, بالەت – قارشادايىمنان قانىما سىڭگەن ونەر.
بىراق ۇيدەگىلەر بالەت ۇيىرمەسىنە بارۋىمدى قوشتاي قويمادى. ءسىرا, قىزىعىنان قيىندىعى باسىم بيشىلىك تاعدىردىڭ وزىنە ءتان ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرگەندىكتەن پەرىشتەگە بالاعان پەرزەنتتەرىن الداعى شىعارماشىلىق ازاپتارعا قيماعان ءتارىزدى. قولىمنان جەتەكتەپ اپارىپ مۋزىكا مەكتەبىنىڭ پيانينو كلاسىنا كىرگىزىپ جىبەرسە دە, ءبارىبىر بالەتكە اڭسارىم اۋا بەردى.
العان بەتىمنەن قايتپايتىنىمدى اڭداعان اتا-انام ارى-بەرى اقىلداسىپ مەنى لەنينگرادتاعى حورەوگرافيا مەكتەبىنە اپاراتىن بولىپ شەشتى. تامىز ايىندا ارتىنىپ-تارتىنىپ اق تۇندەر قالاسىنىڭ قاقپاسىن قاقتىق. كەلسەك قابىلداۋ ەمتيحاندارى ءبىتىپتى. سوڭىنان بىلگەنىمدەي مامام ادەيى سولاي ىستەپتى. امالدىڭ جوقتىعىن العا تارتىپ, الماتىعا الىپ قايتپاقشى بولعان عوي. قۇجاتتارىمىزدى قۇشاقتاپ سىرتقا قاراي بەتتەگەنىمىزدە قارسى الدىمىزدان جىلى ءجۇزدى ءبىر تاتەي جولىعىپ, ءجونىمىزدى سۇرادى. ماسەلەنىڭ ءمانىسىن ۇققان سوڭ ءبىزدى بىردەن مەكتەپ ديرەكتورىنا ەرتىپ اپاردى. ارعى جاعى ايتسا نانعىسىز وقيعا. قىسقاسى, سول كۇنى وقۋعا قابىلداندىم. باقىتىما قاراي, پەشەنەمە بالەرينالىق ء«تاتتى تامۇق» بۇيىرىپتى.
– حورەوگرافيا ۋچيليششەسىن بىتىرە سالا س.كيروۆ اتىنداعى وپەرا جانە بالەت تەاترىنا قابىلداندىڭىز. ونداعىلار قالاي قارسى الدى؟
– باعىم جانىپ, ءوڭىم تۇگىل تۇسىمە كىرمەگەن كيەلى شاڭىراقتىڭ بوساعاسىن اتتاعانىمدا باقىتتان باسىم اينالعانداي كەرەمەت كۇي كەشتىم. بىرىنەن ءبىرى وتەتىن كولپاكوۆا, كوملەۆاداي كوريفەيلەردىڭ تۇعىردان تۇسپەگەن كەزى. سونداي-اق تەرەحوۆا, كۋناكوۆا, چەنچيكوۆا, مەزەنتسەۆالاردىڭ داۋىرلەگەن تۇسى. سولارداي مىقتى سوليستەر تۇرعاندا جەتەكشى پارتيالاردان دامەتۋ قۇلاشىڭ جەتپەستى قۇشاقتاۋعا ۇمتىلعانمەن بىردەي-ءتىن. كوپتىڭ ءبىرى بولىپ كوردەبالەتتە جۇرگەن جەرىمنەن بەلگىلى پەداگوگ ولگا مويسەەۆانىڭ نازارىنا ىلىكسەم كەرەك, باۋىرىنا تارتىپ, باۋلي باستادى. جانكەشتى جاتتىعۋلاردىڭ جەمىسى كوپ كۇتتىرمەدى. ەسىمىمدى ەلگە تانىتقان تۇڭعىش ءرولىم – «اققۋ كولىندەگى» ودەتتا مەن وديلليا. ەڭ قىزىعى مەن ونى ءبىرىنشى رەت پاريج تورىندە وينادىم. ساتتىلىكتى قويساڭشى بۇل, ترۋپپامىزداعى تىسقاققان ءارتىس اياق استىنان اۋىرىپ قالىپ, ستسەناعا سارىاۋىز بالاپانداي مەنىڭ شىعۋىما تۋرا كەلگەنىن اركەز ەسكە الامىن. تۇساۋىمدى كەسىپ, تۇعىرىمدى بيىكتەتكەن مارينكادا قويىلعان كلاسسيكالىق تۋىندىلارداعى باستى بەينەلەردىڭ بارلىعىنا جۋىعىن سومداعانىمدى ماقتان تۇتامىن.
– ارىپتەسىڭىز فارۋح رۋزيماتوۆ ەكەۋىڭىز كەڭەستىك بالەت بيشىلەرى ىشىنەن كەلىسىمشارت بويىنشا شەتەلگە بارىپ ونەر كورسەتكەن العاشقى قارلىعاشتار ەكەندىكتەرىڭىزدەن حاباردارمىز.
– قايتا قۇرۋ تۇسىندا قوعامدى تۇمشالاعان «تەمىر شىمىلدىق» تۇرىلگەنىن پايدالانىپ, مۇحيت اسقانىمىز سول ۋاقىت ءۇشىن شىنىمەن ايدى اسپانعا ءبىر-اق شىعارعانداي ۇلكەن جاڭالىق-تۇعىن. كسرو-دان «قاشىپ» كەتكەن ميحايل بارىشنيكوۆ باسقاراتىن نيۋ-يوركتىڭ ەي-بي-تي ترۋپپاسىنا قابىلدانعانىمىزدى, لوندوننىڭ كورولدىك «كوۆەنت-گاردەن» جانە مارسەلدەگى رولان پەتي تەاترلارىندا كەلىسىمشارت بويىنشا جۇمىس ىستەگەنىمدى مارتەبە سانايمىن. اتاق-داڭقتارى اسپانداعان رولان پەتي, كەننەت ماكميللان, موريس بەجار, ناتاليا ماكاروۆا, رۋدولف نۋرەەۆتەي مايتالمانداردىڭ الدىن كورىپ, تاربيەسىن العانىم بۇكىل ومىرىمە باعىت سىلتەر تەمىرقازىق بولعانى تالاس تۋدىرمايدى.
– ونەردەگى, ومىردەگى ۇستاناتىن قاعيداڭىزدى بىلسەك...
– ونى ءبىر اۋىز سوزبەن تۇيىندەۋ قيىنداۋ. اسىلىندا, ونەر اتاۋلىمەن ىڭكار جۇرەكپەن, ىزگى نيەتپەن, كىرشىكسىز اپپاق ار-ۇياتپەن اينالىسقان ابزال. سەبەبى ول اقشا تابۋدىڭ, مانساپ قۋدىڭ قۇرالى ەمەس. ونىڭ باستى تالابى – ادالدىق. سەن ونەردى سۇيەسىڭ بە, الدە ونەردەگى ءوزىڭدى سۇيەسىڭ بە؟ الدىمەن وسىنى ايقىنداپ الۋىڭ كەرەك. ەكەۋى ەكى ءتۇرلى دۇنيە. ونەرسۇيەر قاۋىمعا رۋحاني ءلاززات سىيلاۋعا مىندەتتىسىڭ. ۇنەمى ىزدەنىس ۇستىندە بولماساڭ, توقىراۋعا تۇسەسىڭ. بولدىم-تولدىم دەگەن كۇنى زەينەتكەرلىك دەمالىسقا كەتكەنىڭ ءجون. مەن ءوزىمنىڭ ءىزباسارلارىما وسى ويدى قايتالاۋدان ەشقاشان جالىققان ەمەسپىن.
اڭگىمەلەسكەن
تالعات باتىرحان,
«ەگەمەن قازاقستان»
استانا
