تاۋەلسىزدىككە دەيىن قازاقستاننىڭ نامىسىن قورعاعان بالۋانداردىڭ جەتەۋى عانا كسرو چەمپيونى دەگەن مارتەبەلى اتاققا قول جەتكىزدى. ولار – امانكەلدى عابساتتاروۆ (1962 جىل), ابىلسەيىت ايقانوۆ (1963 جىل), پەتر سۋريكوۆ (1971 جىل), امانجول بۇعىباەۆ (1973 جىل), فەدور باۋمباح (1974 جىل), الەكساندر يۆانوۆ (1974 جانە 1976 جىلدارى) جانە مۇسان ابدۋل-ءمۇسىلىموۆ (1979 جىلى). تاعى 20-دان اسا جەرلەسىمىز ايتۋلى جارىستا جۇلدەگەرلەر ساناتىنا قوسىلدى. ەگەر 1945-1991 جىلدار ارالىعىندا وداق بىرىنشىلىگىنىڭ جالاۋى 47 مارتە جەلبىرەگەنىن ەسكەرسەك, بۇل كورسەتكىش كوڭىلىمىزدى مارقايتتى دەپ ەش ايتا المايمىز. جارايدى, ول تۇستا كەڭەس وداعى باپكەرلەرىنىڭ ىشتارلىعى مەن سولاقاي ساياساتىنىڭ سالدارىنان ەلىمىزدىڭ ەركىن كۇرەس شەبەرلەرىنىڭ باسىم بولىگىنىڭ جولى بوگەلدى دەيىك. وسى ورايدا ماسكەۋلىك ماماندار تاراپىنان قازاقتارعا كوپ قيانات جاسالعانىن دا جوققا شىعارمايمىز. ول كەزدە زامان سولاي بولدى دەپ اقتالساق تا, ەشكىم ايىپقا بۇيىرماس.
كسرو قۇردىمعا كەتىپ, قازاقستان تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن بارلىق سپورت تۇرلەرىنەن ءوز قالاۋىمىز بويىنشا دەربەس كوماندا جاساقتاۋعا جول اشىلدى. ەركىن كۇرەستىڭ دە ەڭسەسىن كوتەرۋگە تاماشا مۇمكىندىك تۋدى. ءسوز جوق, قازىر ەلىمىزدە وليمپيا ويىندارى مەن الەم چەمپيوناتتارىنىڭ جۇلدەگەرلەرى, ازيا چەمپيوندارى, باسقا دا ءىرى حالىقارالىق جارىستاردىڭ جەڭىمپازدارى شىعىپ جاتىر. ارينە, وعان قۋانامىز. بىراق «اتتەگەن-اي!» دەيتىن دە جاعداي جوق ەمەس. ەڭ وكىنىشتىسى, ءبىزدىڭ مامانداردىڭ دەنى ءوز ورەندەرىمىزدى تاربيەلەۋدىڭ ورنىنا لەگيونەرلەردىڭ كومەگىنە جۇگىنۋدى قۇپ كورەدى. ءسوزىمىز دالەلدى بولۋ ءۇشىن تومەندەگى دەرەكتەردى العا تارتايىق.
قازاقستاننىڭ ەركىن كۇرەس شەبەرلەرى 1996-2016 جىلدار ارالىعىندا 6 رەت وليمپيا ويىندارىنا قاتىسىپ, 5 جۇلدە (2 كۇمىس+3 قولا) ولجالادى. تارقاتىپ ايتساق, 2000 جىلى يسلام بايرامۋكوۆ پەن 2004 جىلى گەننادي لاليەۆ كۇمىس السا, 1996 جىلى ماۋلەن مامىروۆ, 2008 جىلى ماريد مۋتاليموۆ جانە 2012 جىلى اقجۇرەك تاڭاتاروۆ قولا مەدالدى قاناعات تۇتتى. وسى بەس جىگىتتىڭ ۇشەۋى ءوز ورەندەرىمىز. ولار – ماۋلەن, يسلام جانە اقجۇرەك. ال گەننادي مەن ماريد قاپ تاۋى بوكتەرىنەن كەلگەن. سونداي-اق 2008 جىلى بەيجىڭدە تايمۇراز تيگيەۆ ەكىنشى ورىندى يەلەنگەن بولاتىن. الايدا ۋاقىت وزا «دوپينگ قولدانعان» دەگەن ايىپپەن ول وليمپيادا جۇلدەسىنەن قاعىلىپ, ۇلكەن سپورتتان شەتتەتىلدى.
1993-2016 جىلدار ارالىعىندا قازاقستاننىڭ ۇلتتىق قۇراما كومانداسى 20 رەت الەم چەمپيوناتىندا كۇش سىناستى. سول جارىستاردىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 10 جۇلدەنى (2 كۇمىس+8 قولا) ەنشىلەدى. ەلمادي جابىرايىلوۆ (1995 جىلى) پەن نۇرلان بەكجانوۆ (2016) فينالدا عانا جەڭىلسە, ماۋلەن مامىروۆ (1997), گەننادي لاليەۆ (2003), ماگومەد كرۋگليەۆ (2005), لەونيد سپيريدونوۆ (2009), ابىلحاكىم شاپيەۆ (2010), داۋلەت نيازبەكوۆ پەن داۋرەن جۇماعازيەۆ (2011) جانە اقجۇرەك تاڭاتاروۆ (2017) ءۇشىنشى تۇعىرعا تابان تىرەدى. وسى 10 سپورتشىنىڭ تەڭ جارتىسى سىرتتان كەلگەن. ماسەلەن, جابىرايىلوۆ – چەشەن, لاليەۆ – وسەتين, كرۋگليەۆ – لەزگين, سپيريدونوۆ – ياكۋت جانە ابىلحاكىم شاپيەۆ – اۆار.
وتاندىق ەركىن كۇرەس شەبەرلەرى ازيا چەمپيوناتىندا 15 مارتە باس جۇلدەنى ولجالادى. اتاپ ايتساق, بۇل بەلەستى ماريد مۋتاليموۆ (2005, 2006, 2010) پەن داۋلەت نيازبەكوۆ (2015, 2016, 2017) ءۇش مارتە باعىندىردى. ەلمادي جابىرايىلوۆ (1995), ماۋلەن مامىروۆ (1999), يسلام بايرامۋكوۆ (2000), لەونيد سپيريدونوۆ (2006), نۇرجان قاتاەۆ (2006), داۋرەن جۇماعازيەۆ (2011), راسۋل قاليەۆ (2014), اقجۇرەك تاڭاتاروۆ (2017) جانە نۇريسلام ساناەۆ (2018) سىندى ساڭلاقتار ءبىر-ءبىر رەتتەن توپ جاردى. سول التىنداردىڭ التاۋى لەگيونەرلەردىڭ ەنشىسىندە.
وسىلاي تىزبەكتەي بەرسەك, تاۋەلسىزدىك العالى بەرى ەركىن كۇرەس شەبەرلەرىنىڭ بايراقتى باسەكەلەردە ولجالاعان جۇلدەلەرىنىڭ جارتىسىنا جۋىعىن سىرتتان كەلگەن سپورتشىلار اكەلگەنىن اڭعارۋ قيىن ەمەس. ارينە, ەگەر ولار ماڭىزى زور, مارتەبەسى بيىك جارىستاردا قازاقستاننىڭ تۋىن ۇنەمى بيىكتە جەلبىرەتىپ جاتسا, ءبىز قۋانامىز. بىراق ۇنەمى لەگيونەرلەرگە ارقا سۇيەپ, جايباراقات وتىرا بەرۋگە بولمايدى عوي. ارزان ابىرويعا كەنەلۋ ماقساتىندا جەڭىل جولمەن كەلگەن ونداي تابىستىڭ قازاق جانكۇيەرلەرى ءۇشىن قۇنى كوك تيىن. جاسىراتىنى جوق, وسى ءبىر جامان ءۇردىستىڭ جالعاسا بەرگەنىن جانىمىز قالامايدى. ءبىزدىڭ ماماندار ءوز ورەندەرىمىزدى تاربيەلەپ, سولاردى بيىككە جەتەلەۋى قاجەت. تەك سوندا عانا الەمدىك قوعامداستىق الدىندا ەلىمىزدىڭ ەلدىگى مەن ۇلتىمىزدىڭ تەكتىلىگىن پاش ەتىپ, بالۋاندىق ونەردە باي ءداستۇرىمىزدىڭ بار ەكەنىن مويىنداتا الامىز.
وسى كۇنگە دەيىن قازاقستاننىڭ ەركىن كۇرەس شەبەرلەرى اراسىنان نە وليمپيا ويىندارىنىڭ جەڭىمپازى, نە الەم چەمپيونى شىقپاعانى جايىندا ءبىز جوعارىدا ايتتىق. بۇل وسى سالانى باسقاراتىن ازاماتتار مەن كۇرەس فەدەراتسياسىنىڭ باسشىلارىنان باستاپ, مايتالمان ماماندار مەن قاتارداعى قاراپايىم باپكەرلەرگە دەيىن وي سالۋعا ءتيىس. بايىپتاپ قاراساڭىزدار, ەلىمىزدە وسى سپورت ءتۇرىنىڭ دامۋىنا بارىنشا جاعداي جاسالىپ, مەملەكەت مول كولەمدە قارجى ءبولىپ, ۇلتتىق كومپانيالار دەمەۋشىلىك كومەگىن كورسەتىپ جاتىر. رەسپۋبليكامىزدىڭ ءار اۋدانى تۇرماق, اۋىلدى جەرلەردىڭ وزىندە كۇرەس ۇيىرمەلەرى بار. سوعان قاراماستان ناتيجە ءماز ەمەس. جاسوسپىرىمدەر مەن جاستار بۋىنى اراسىنداعى جارىستاردا جاسىنداي جارقىراعان بالعىن بالۋانداردىڭ ەرەسەكتەر دۋىنا قوسىلعاندا قۇمعا سىڭگەن سۋداي جوق بولىپ كەتەتىنى قىنجىلتادى.
وليمپيادا مەن الەم چەمپيوناتى دەيمىز-اۋ, ازيا ويىندارىنىڭ وزىندە وتاندىق بالۋاندار ءبىر مارتە عانا باس جۇلدەنى ولجالاعانى جانعا باتادى. سوناۋ 1994 جىلى حيروسيمادا قازاق ەلىنىڭ ءانۇرانى شىرقالعانىن ەستىگەنبىز. سودان بەرى شيرەك عاسىرعا جۋىق ۋاقىت وتسە دە, التىن اسىقتاي ۇلىمىز ماۋلەن مامىروۆتىڭ ەرلىگىن قايتالاۋعا بىردە-ءبىر ورەنىمىزدىڭ قارىم-قابىلەتى جەتەتىن ەمەس...
عالىم سۇلەيمەن,
«ەگەمەن قازاقستان»
