مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستان حالقىنا ارناعان ء«تورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا جاعدايىنداعى دامۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى» اتتى بيىلعى جولداۋىندا وڭىرلەردىڭ باسشىلارىنا شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىن كەڭىنەن تارتا وتىرىپ, تۇرمىستىق قاتتى قالدىقتاردى زامان تالابىنا ساي ۋتيليزاتسيالاۋ جانە قايتا وڭدەۋ شارالارىن قابىلداۋدى مىندەتتەدى.
ەلىمىزدە تۇرمىستىق قاتتى قالدىقتار كولەمى كۇن وتكەن سايىن ارتىپ كەلەدى. ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە, قازاقستاندا جىل سايىن 5 ميلليون توننادان استام تۇرمىستىق قالدىق پايدا بولىپ, ونىڭ 9 پايىزى عانا قايتا وڭدەلەدى ەكەن. بۇل ەلىمىزدەگى تۇرمىستىق قاتتى قالدىقتاردىڭ قورشاعان ورتاعا كەرى اسەرىن تيگىزىپ, ەكولوگيالىق احۋالعا ايتارلىقتاي نۇقسان كەلتىرىپ جاتقانىن كورسەتەدى.
ارينە كەيبىر بيزنەس قۇرىلىمدارى تۇرمىستىق قاتتى قالدىقتاردى قايتا وڭدەپ, يگىلىككە جاراتۋ جوبالارىن جۇزەگە اسىرۋدا. وسى باعىتتاعى شەتەل تاجىريبەسىن زەردەلەپ, وزىق تەحنولوگيا ۇلگىلەرىن ەنگىزگەن كاسىپكەرلەر دە بار. الايدا ساۋساقپەن سانارلىق ولاردىڭ الەۋەتىنىڭ ازدىعى مەن تۇرمىستىق قاتتى قالدىقتار كولەمىنىڭ شەكتەن تىس ۇلعايۋى الاڭداتارلىق احۋال. بۇل جونىندە «ەگەمەن قازاقستان» گازەتى بىرقاتار ماتەريالدار لەگىن جاريالادى. سونىڭ ءبىرى باس باسىلىمدا بيىل 20 ناۋرىزدا جارىق كورگەن ء«بىز قاشان تازارامىز؟» اتتى شاعىن ماقالادا دا وتە وزەكتى ماسەلە كوتەرىلدى. اتالعان ماقالادا وتانداستارىمىزدىڭ ەكولوگيالىق مادەنيەتى, قالالار مەن ەلدى مەكەندەردىڭ سانيتارلىق جاي-كۇيى باياندالعان.
جاھانعا زەر سالساق, اقش, ەۋروپا جانە وڭتۇستىك-شىعىس ازيانىڭ دامىعان ەلدەرىندە قوقىستى جاعۋ ارقىلى ەنەرگيا قۋاتىن الادى. بۇعان حالىقتىڭ تىعىزدىعى مەن قۋاتتى لوگيستيكا دا مۇمكىندىك بەرەدى. ماسەلەن, شۆەتسيادا تۇرمىستىق قالدىقتاردىڭ 99 پايىزى كادەگە جاراتىلادى ەكەن.
سوندىقتان ەلباسى تاپسىرماسىنا سايكەس, قازاقستاندا دا تۇرمىستىق قالدىقتارعا بەي-جاي قاراماي, ونى ەل ەكونوميكاسىنا پايدالانۋ جاعىن ويلاستىرعان ابزال. ويتكەنى وكىلەتتى ورگانداردا قورشاعان ورتانى قورعاۋ سالاسىنداعى زاڭناما تالاپتارىنىڭ ورىندالۋىن قاداعالاۋ, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردا تۇرمىستىق قاتتى قالدىقتاردى جيناۋ, تاسىمالداۋ, قايتا وڭدەۋ جانە جويۋ قۇزىرىنىڭ بولعانىنا قاراماستان, بۇل ماسەلە وتكىر كۇيىندە قالىپ وتىر. قوقىستى شىعارۋ جەكە ۇيىمدارعا بەرىلگەنىمەن, ولار قىزمەت قۇنىنىڭ تومەندىگىنە بايلانىستى ونى قايتا وڭدەۋ مەن ۋتيليزاتسيالاۋ ورىندارىنا جەتكىزە بەرمەيدى. بۇل ءوز كەزەگىندە رۇقسات ەتىلمەگەن قوقىس ۇيىندىلەرىنىڭ پايدا بولۋىنا الىپ كەلۋدە. ەلىمىزدە قوقىستى جەكەلەپ جيناۋ, سۇرىپتاۋ مەن قايتا وڭدەۋ ينفراقۇرىلىمى دامىماي وتىر. جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ قوقىس شىعارۋ قىزمەتىنە تولەم جاساۋ جاۋاپكەرشىلىگىنىڭ تومەندىگى دە بۇل سالاداعى ماسەلەلەردىڭ قوردالانا تۇسكەندىگىن بايقاتادى. جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەردەن قورشاعان ورتانى قورعاۋ شارالارىنا جەتكىلىكتى قاراجاتتىڭ بولىنبەۋى, اتالعان سالاعا ينۆەستيتسيا كوزدەرىنىڭ تارتىلماۋى قوعامدا تۇرمىستىق قالدىقتارعا وڭ كوزقاراس قالىپتاسپاي وتىرعانىن اڭداتادى.
بۇل رەتتە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسىندا ايتىلعان بابالارىمىزدىڭ تابيعاتپەن ەتەنە ءومىر ءسۇرۋ سالتىندا بولعان شىنايى پراگماتيزمدى زامانعا ساي قايتا جاڭعىرتۋدىڭ ماڭىزى وتە جوعارى. ماسەلەن, ۇلتتىق مەرەكەلەردە بۇقارالىق ءىس-شارالاردان كەيىن الاڭداردا قاپتاعان قوقىس قالادى. بۇل ەكولوگيالىق تاربيەنىڭ مۇلدەم تومەندەپ كەتكەنىن كورسەتەدى. ياعني ەڭ الدىمەن سانانى تاربيەلەمەي قانداي دا ءبىر جەتىستىككە جەتۋ كۇردەلى كۇيىندە قالا بەرمەك.
جوعارىدا اتالعان جايتتاردى ەسكەرە وتىرىپ, مىناداي باستى ماسەلەلەرگە نازار اۋدارعىم كەلەدى.
بىرىنشىدەن, ەلدى مەكەندەردىڭ سانيتارلىق جاعدايى مەن اينالاسىنداعى قوقىس ۇيىندىلەرىنە مەملەكەتتىك ورگاندار ەرەكشە كوڭىل اۋدارۋى, ءتيىمدى شارالار قابىلداۋى ءتيىس. ەكىنشىدەن, تۇرمىستىق قالدىقتار ورنالاسقان ورىنداردى باقىلاۋعا الىپ, ونىڭ قورشاعان ورتاعا اسەرىنە مونيتورينگ جۇرگىزگەن ءجون. ۇشىنشىدەن, تۇرمىستىق قاتتى قالدىقتاردى قايتا وڭدەۋ جانە كادەگە جاراتۋمەن اينالىساتىن كاسىپكەرلىك قىزمەتتى دامىتۋعا قولداۋ كورسەتۋ كەرەك. تورتىنشىدەن, حالىقتىڭ ەكولوگيالىق ساۋاتىن جەتىلدىرۋ شارالارىن بەلسەندى جۇرگىزۋ جولدارىن قاراستىرعان ابزال.
وسى ورايدا ۇكىمەت ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىمەن بىرلەسە وتىرىپ, كەشەندى شارالاردى بەلسەندى تۇردە ىسكە اسىرۋى, قاجەت بولعان جاعدايدا ارنايى باعدارلاما قابىلداۋ ماسەلەسى قارالىپ, ءتيىستى زاڭنامالىق اكتىلەرگە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ جونىندە ۇسىنىس جاساۋى كەرەك دەپ ويلايمىز. بۇل پرەزيدەنت جارلىعىمەن بەكىتىلگەن جاسىل ەكونوميكاعا كوشۋ تۇجىرىمداماسىن جۇزەگە اسىرۋعا دا بەلگىلى العىشارت بولار ەدى.
دۇيسەنعازى مۋسين,
سەنات دەپۋتاتى
