تالعات تەمەنوۆتىڭ «وتەللوعا» دەيىنگى شىعارماشىلىق جۇمىستارىمەن تانىس كورەرمەن, ءسوزسىز, رەجيسسەردىڭ ايگىلى تراگەدياعا بارىنشا جان-جاقتى ىزدەنىسپەن كەلگەنىن بىردەن اڭعارادى. سەبەبى تالعات مىرزانىڭ ءبىر عانا قاللەكي تەاترى ساحناسىندا بۇعان دەيىن قويىلعان قويىلىمدارىنا الماتى تەاترلارى ارقىلى قانىق كوپشىلىك كورەرمەن قاتتى تاڭىرقاسا قويماعان. ايتسە دە بۇل «وتەللونىڭ» جولى دا, ءجونى دە بولەك. رەجيسسەردىڭ ىزدەنىسى ساحنادا سايراپ جاتىر.
سپەكتاكلدىڭ ەڭ اۋەلگى ۇتقان تۇسى – فورمالىق ءھام سيمۆولدىق ويناتۋلارعا باتىل بارۋى. مۇنى ستسەنوگراف-سۋرەتشى قانات ماقسۇتوۆ تا جاقسى تۇسىنگەن. ماقساتى ءبىر ارنادا توعىسقان شىعارماشىلىق تاندەمنىڭ ساپالى جۇمىسى بىردەن نازارىن وزىنە بۇرعىزادى. شىمىلدىق اشىلدى. كوزىڭىز ساحنادا ءسان تۇزەگەن وزگە رەكۆيزيتكە ەمەس, ورتادا تۇرعان الىپ توسەككە تۇسەدى. وسى ارقىلى رەجيسسەر وقيعانىڭ نەگىزىنەن ماحاببات, قىزعانىش سىندى ادامي سەزىمدەر ارپالىسى اينالاسىنان وربيتىندىگىنەن حاباردار ەتەدى.
ارينە, دراماتۋرگيا كورولى ۋ.شەكسپير شىعارماشىلىعىمەن تانىس كەز كەلگەن كورەرمەن «وتەللو» تراگەدياسىنىڭ سيۋجەتىن جاتقا بىلەدى دەسەك قاتەلەسپەسپىز. ايتسە دە ءار رەجيسسەر كلاسسيكالىق شىعارما جەلىسىنەن ءوز جانىنا جاقىن بوياۋدى تاڭدايدى, سوعان باسىمدىق بەرەدى. بۇل قويىلىمنىڭ باستى كرەدوسى – ماحاببات ءھام قۇشتارلىق. «وتەللو» – شەكسپيردىڭ وزگە شىعارمالارىمەن سالىستىرعاندا «وتباسىلىق تراگەديا» جانرىنا ەڭ جاقىنى. سەزىم مەن قىزعانىش, سەنىم مەن كۇدىك تايتالاسقا تۇسكەن ەرلى-زايىپتى ەكەۋدىڭ اراسىنداعى قارىم-قاتىناس كوبىرەك ءسوز ەتىلەتىن جالعىز تۋىندى. دراماتۋرگ سول ارقىلى كۇللى قوعامنىڭ بۇركەمەسىز بەت-بەينەسىن بەدەرلەيدى. سوندىقتان دا رەجيسسەردىڭ ستسەنوگرافيادا باستى پلانعا قوزعالمالى توسەكتى شىعارۋى قيسىنسىز ەمەس. جىلجىمالى جيھاز ساحنادا وتەر وقيعانىڭ ءوربۋ اۋانىنان الدىن-الا حاباردار ەتەدى. الايدا ءبىز كۇتكەندەي, توسەك تەك ەرلى-زايىپتىلىق ءومىردىڭ, وتباسىلىق قارىم-قاتىناستىڭ, ءمولدىر سەزىمنىڭ سيمۆولدىق بەلگىسى عانا ەمەس, ول بىردە كەڭ جۇرەكتى ماۆردىڭ تۇعىرلى تاعىنا, ەندى بىردە جىمىسقى ويلى ياگونىڭ قايىعىنا اينالىپ كەتەدى. ياعني ءومىر بار جەردە ماحاببات تا, بيلىك تە, مانساپ تا, قىزعانىش تا قاتار جۇرەرىن ۇعىندىرادى.
سپەكتاكل باسىندا ياگونىڭ جار توسەگىن اياعىمەن تاپتاپ, ونى قايىق قىلىپ ءمىنىپ الۋىنان-اق عاشىقتاردىڭ ماحاببات پەن گارمونياعا تولى مامىراجاي ومىرىنە ءبىر قاۋىپتىڭ كەلە جاتقاندىعىنان حاباردار ەتكەندەي. ەكەۋدىڭ اراسىنا تۇسكەن سول قارا كۇش سەزىم مەن سەنىمنىڭ ويرانىن شىعارىپ, جاس شاڭىراقتى ورتاسىنا ءتۇسىرىپ تىنادى. قايشىلىققا قۇرىلعان پەسا ساحنادا قاي كەزدە دە قىزىقتى بولعان. بۇل تەك رەجيسسەر عانا ەمەس, قويىلىمعا تارتىلعان ءاربىر اكتەر ءۇشىن ابىرويمەن بىرگە جاۋاپكەرشىلىگىن دە قاتار جۇكتەيدى. مۇنى جاقسى تۇسىنگەن رەجيسسەر دە قويىلىمىنا بارىنشا مىقتى اكتەرلەردى جۇمىلدىرۋعا تىرىسىپتى. وتەللو – قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى قۋاندىق قىستىقباەۆ, ياگو – قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى نۇركەن وتەۋىلوۆ, برابانتسيو – قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى تىلەكتەس مەيراموۆ سىندى قاللەكي تەاترىنىڭ ساقا اكتەرلەرى ساحناداعى ءوز ورنەگىن بەدەرلەدى.
ال دەزدەمونا بەينەسىن كەسكىندەگەن جاس اكتريسا اقمارال تاناباەۆا ءۇشىن ەڭ ۇلكەن ولجا – تەاتردىڭ وسىنداي تالانتتى ارتىستەرىمەن بىرگە ونەر كورسەتۋى دەر ەدىك. ساحنالىق سەرىكتەستىڭ مىقتى بولۋى – اكتەر ءۇشىن ۇلكەن باق. بۇل قويىلىمدا دەزدەمونا – اقمارال, ءسوزسىز, سول قۋاتتى سەزىندى جانە ونى ساحنادا بارىنشا كورەرمەنىنە جەتكىزۋگە تىرىستى.
سپەكتاكلدەگى نەگىزگى قوزعاۋشى كەيىپكەر – ياگو. بارلىق قايشىلىق ياگونىڭ اينالاسىنان ءوربىپ, قانشاما جان سول اشكوز پيعىلدىڭ قۇربانىنا اينالادى. بۇل جەردە ياگونىڭ سول كونفليكتىنى اسقان قيسىنمەن قۇراستىرا بىلگەن شەبەرلىگىن دە ايتا كەتۋ ورىندى. ياگو اينالاسىنداعى ادامداردىڭ پسيحولوگيالىق سيپاتتامالارى مەن مىنەز ەرەكشەلىكتەرىن, ءالسىز تۇستارىن ء جىتى زەرتتەپ-زەردەلەپ الىپ, سول ارقىلى ەسەپپەن ءوز ماقساتىن جۇزەگە اسىرۋعا كىرىسەدى. ول وتەللونى – ۆەنەتسيالىق ارۋ دەزدەموناعا دەگەن كىرشىكسىز ماحاباتى مەن سونى جوعالتىپ الام با دەگەن قورقىنىشىنان, كاسسيونى قايىرىمدىلىعى مەن تۋمىسىنا ءتان سەنگىشتىگىنەن, رودريگونى دەزدەموناعا دەگەن ەسسىز عاشىقتىعىنان, ءوز ايەلى ەميليانى ەرىك-جىگەرىنىڭ السىزدىگىنەن ۇستايدى جانە سول مىنەز ەرەكشەلىكتەرىنە ساي جىمىسقى جوسپارىنا كىرىسەدى. تراگەديانىڭ بار قايشىلىعى وسىدان ءوربيدى. دەمەك, ياگونى وينايتىن اكتەرگە از مىندەت جۇكتەلمەيدى. قاي جاعىنان دا اككىلىك كەرەك ساحناگەرگە. مۇنى قاللەكي تەاترى ساحناسىندا نەبىر بەينەلەردى كەمەلىنە كەلتىرە كەسكىندەپ جۇرگەن اكتەر نۇركەن وتەۋىلوۆ جاقسى تۇسىنەدى. ياگو بەينەسىنە بارىنشا ەرەكشەلىك ەنگىزۋگە تالپىنعانى دا كورىنىپ تۇر. ساحناداعى ءار قيىمىلى مەن ءار سەرىكتەسىنە باعىتتالار رەپليكاسىنىڭ ماقساتى مەن كەيىپكەر مىنەزىنە ساي سان ءتۇرلى قۇبىلىپ شىعۋى, ءتىپتى كەيبىر تۇستا ءۇنسىز عانا كوزبەن سويلەپ, بار ويىن جانارى مەن ميميكاسى ارقىلى ۇعىندىرۋى, ساحنالىق ىشكى جانە سىرتقى پلاستيكاسى, داۋىس مانەرى – ءبارى-ءبارى دە اكتەر شەبەرلىگىنىڭ شەكسىزدىگىن ايگىلەيدى. كوڭىلگە قۇرمەت ورنىقتىرادى. ياگو كەيپىنە ەنگەن ءارتىستىڭ بۇعان دەيىن كەمەڭگەر اباي بەينەسىندە كەمەلدىك بيىگىنەن كورىنگەنىنە ءتىپتى دە سەنبەي قارايسىز. شەبەرلىك دەگەن وسىندا بولسا كەرەك – ء بىر-بىرىنە قاراما-قارسى بەينەلەردى شاشاۋىن شىعارماي ءوز بيىگىندە بەدەرلەۋ. بۇل جاعىنان ساحناگەر جارادى. قۋلىعىنا قۇرىق بويلامايتىن ياگو نۇركەن وتەۋىلوۆتىڭ كەيىپتەۋىندە تەك ايلاكەر, جىمىسقى مىنەز يەسى عانا ەمەس, قاتىگەزدىكتىڭ بارلىعىن ىشىنە سىيدىرىپ, سونى سالقىن اقىل مەن تەرەڭ لوگيكاعا سالىپ ناقتى ارەكەت ەتە الاتىن شەكسىز ءبىلىمنىڭ دە يەسى ەكەنىن انىق سەزدىردى. اكتەردىڭ, اسىرەسە وتەللو – قۋاندىق قىستىقباەۆپەن ساحنالىق قارىم-قاتىناسى, ءبىرىن-ءبىرى سەرىكتەس رەتىندە سەزىنۋى ەرەكشە اسەرلى. اسىرەسە م.اۋەزوۆتىڭ قازاقى قۇنارعا باي بەينەلى تىلىندە ءۇن قاتقان ديناميكالى ديالوگتار سپەكتاكلدىڭ كوركەمدىك قۋاتىن بايىتىپ, كورەرمەنىن ءبىر ءسات تە جالىقتىرمايدى.
قازاق تەاتر ساحناسىندا ەلۋباي ومىرزاقوۆ, قاپان بادىروۆ, شاكەن ايمانوۆتار كەسكىندەگەن وتەللو بەينەسىن بۇگىندە ءداستۇر ساباقتاستىعىن ۇزبەي, ق.قۋانىشباەۆ اتىنداعى اكادەميالىق قازاق مۋزىكالى دراما تەاترىنىڭ تالانتتى اكتەرى قۋاندىق قىستىقباەۆ ءوز ەرەكشەلىگىمەن بەينەلەدى. ونىڭ وتەللوسى بۇرىن-سوڭدى قازاق ساحناسىنا شىققان وتەللولارعا مۇلدەم ۇقسامايدى. ءوز مىنەزى, ءوز ارپالىسى, ءوز سەزىمتالدىعى بار. ءتىپتى كەيبىر تۇستا ادۋىن ماۆر ماحابباتتىڭ اسەرىنەن شەكتەن تىس ليريك تە بولىپ كەتەتىندەي. بۇعان دەيىن ساحنادان كورىپ, قابىلداپ كەلگەن باتىر ماۆردى ساحنادان مۇنداي ساراپتاۋدا كەزىكتىرگەندە, ارينە توسىرقاي قاراۋىڭىز دا مۇمكىن. ءبىز دە سويتتىك. ايتسە دە وقيعانىڭ دامۋى مەن رەجيسسەردىڭ قويعان تالابى نەگىزگى پلانعا قوس عاشىقتىڭ كىرشىكسىز سەزىمىن شىعارۋ بولعاندىقتان دا, بۇل وتەللودا ادۋىندىلىقتان بۇرىن عاشىق بولعان جاننىڭ ءدىرىلشىل كوڭىلى مەن باسقا دا مۇڭايىپ, قۋانىپ, قايعىرىپ, قىزعانا الاتىن ادامي سەزىمدەرى نەگىزگى نازارعا الىنعان. باسىندا جاتىرقاي قابىلداعان كورىنىسكە وقيعا دامي كەلە بىرتە-بىرتە بوي ۇيرەتە باستايسىز. ارەكەت لينياسى ارقىلى اكتەر ءوز كەيىپكەرىنە جاڭاشا ءومىر سىيلادى. ويتكەنى ادام قوعامدىق ورتادا, ەل الدىندا ءبىر باسقا دا, ءوزىنىڭ ارى مەن سۇيگەن جارىنىڭ الدىندا مۇلدەم باسقا جانعا اينالۋى زاڭدىلىق. ءتوردىڭ توبەسىندەگى حان دا عاشىقتىقتىڭ الدىندا تاقتان ءتۇسىپ, ءتاجىن شەشپەي مە؟ سەبەبى ول دا جۇرەكتى پەندە.
وتەللو دا ءدال سونداي. سوندىقتان دا رەجيسسەر باس كەيىپكەرگە بەتپەردە كيگىزبەيدى, ونىڭ ادامي سەزىم مەن كوڭىل كۇي ارپالىسىن العا شىعارادى. وسى تۇرعىدان كەلگەندە قۋاندىق قىستىقباەۆ ويىنى اقتالىمدى. عاشىق جاننىڭ دەمىن سەزەسىز, كۇيىن كەشەسىز. ءتىپتى اكتەردىڭ دەزدەمونا – اقمارال تاناباەۆامەن تاندەمىندە دە سونداي ءبىر نازىكتىك ايقىن اڭعارىلادى. ول بالاداي تازا, كىرشىكسىز كوڭىلدى سۇيگەن جارىن سابيدەي ماپەلەپ, ەركەلەتەدى. دەزدەمونا رولىندەگى اقمارال تاناباەۆانىڭ دا ساحنالىق كەلبەتى سونداي سۇلۋ, تارتىمدى. جان تازالىعى اڭعارىلادى. ايتسە دە اكتريسادا وقيعا دامۋىنا ساي ساحنالىق ىشكى ءوسۋ جاعى ءالسىز. سىرتقى سۇلۋلىقپەن قاتار ىشكى كوڭىل مەن داۋىس پلاستيكاسىنا دا بولاشاقتا ءجىتى ءمان بەرىلسە, دەزدەمونا ءرولىنىڭ ودان ءارى جارقىراي تۇسەرى انىق.
سونىمەن قاتار قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى تىلەكتەس مەيراموۆتىڭ كەسكىندەۋىندەگى برابانتسيو ءرولى اكتەرلىك ونەردىڭ تاعىلىمىن تانىتتى. كەرىسىنشە, رەجيسسەر كاسسيو مەن رودريگو اراسىنداعى ەرەكشەلىككە اسا ءمان بەرمەگەن سەكىلدى. ەكى كەيىپكەر ءبىر پلاندا سۋرەتتەلىپ, وزىندىك مىنەز بوياۋلارىن بەدەرلەپ ۇلگەرمەگەندەي اسەر قالدىردى. مىنەز عانا ەمەس, كوستيۋمدەگى بىرىزدىلىك تە قوس اكتەردى ءبىر-بىرىنەن ەرەكشەلەمەيدى. كاسسيونى وزگەلەردەن دارالاپ تۇراتىن سۇلۋلىقتان بولەك, زيالىلىعى دا ءوز نوتاسىنا تۇسپەي, سولعىن كورىندى. الداعى ۋاقىتتا وسى بەينەلەردىڭ مىنەز بوياۋى بەدەرلەنىپ, ەرەكشەلىگى ەكشەلە تۇسسە, قويىلىم بۇدان دا گورى كوركەمدىككە قول جەتكىزەرى ءسوزسىز.
جالپىلاي العاندا, قويىلىمنىڭ كوركەمدىك قۋاتى باي. رەجيسسەر بارىنشا ساحنانىڭ ەستەتيكاسىن ساقتاۋعا تىرىسقان. ول, اسىرەسە كاسسيو مەن رودريگونىڭ شايقاس ساحناسىنداعى كەيىپكەرلەردىڭ ءولىمى, دەزدەمونانىڭ اقتىق ساپارعا اتتانۋى سەكىلدى ساحنالار وزىندىك ەرەكشەلىكتەرمەن قىزىقتى.
بۇل جەردە رەجيسسەردەن بولەك, ماسكەۋدەن ارنايى شاقىرىلعان ساحنا قوزعالىسى مامانى ميحايل ۆيشنەۆسكيدىڭ, حورەوگراف سالتانات جولىمباەۆانىڭ, كيىم ۇلگىسىنىڭ سۋرەتشىسى شىنار ەلەمباەۆانىڭ شىعارماشىلىق ىزدەنىستەرىن ايتپاي كەتۋ ادىلەتسىز. جاسالعان جاقسى جۇمىس, البەتتە كوڭىلگە قۇرمەت ورنىقتىردى.
استانالىق قاللەكي تەاترىنىڭ ۇزدىك اكتەرلەرى مەن كاسىبي ماماندارى تارتىلعان قويىلىم تەاتر ۇجىمى ءۇشىن دە, كورەرمەن ءۇشىن دە شىن مانىندە رۋحاني مەرەكەگە اينالدى. م.اۋەزوۆتىڭ قازاقى قۇنارعا باي بەينەلى تىلىندە ءۇن قاتقان شەكسپير جاۋھارى ەلوردالىق كورەرمەننىڭ كوڭىلىنە بەرىك بەكىپ, ونەر وقيعاسىن تاماشالاۋعا جيىلعان جۇرت ءۇيدى-ۇيىنە ريزا بولىپ تارقاستى.
نازەركە جۇماباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
