«ەلىن شىن سۇيەتىن جاندار قاشاندا ەرەن ىستەردى اتقارۋعا قابىلەتتى بولادى».
نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
تاۋەلسىزدىك سىيى
تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا ەلىمىز ءار ءتۇرلى سالالاردا جانە ەڭ الدىمەن, ءبىلىم سالاسىندا تاڭقالارلىق جەتىستىكتەرگە جەتتى. 1993 جىلدان باستاعان «بولاشاق» باعدارلاماسىنا بيىل, مىنە, 18 جىل تولىپ وتىر. ءيا, از ۋاقىت ەمەس. ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىن جاڭادان الىپ, بارلىق زاڭدىق نورمالارىمىز وزگەرىپ جاتقان كەزدە شەكارا اسىپ, شەتكە ءبىلىم ىزدەپ كەتكەن جاستارىمىز وزدەرىنىڭ مويىندارىنا جۇكتەلگەن مىندەتتى ورىنداپ شىقتى دەۋگە بولادى. باعدارلاما العاشقى جىلدارى ەلگە قاجەت بولعان قۇقىقتىق سالاداعى مامانداردى دايارلادى. سول ءبىر كەزەڭدە مەملەكەتىمىز ءۇشىن, الدىمەن زاڭنامالىق قۇجاتتارىمىزدى جاساۋ مەن ەل ەكونوميكاسىن كوتەرۋ ماقساتى تۇردى. وسىعان وراي, ەكونوميكا مەن قارجى سالاسىنداعى ماماندار دايارلاندى. بۇل العاشقى جىبەرىلگەن تۇلەكتەر. كەيىننەن يندۋستريالدى دامۋدى قولعا الدىق. ەلىمىزدە ينجەنەرلىك ماماندىقتار تاپشىلىعى ءبىلىندى. وسى سالادا الەمنىڭ ەڭ وزىق وقۋ ورىندارىندا ستۋدەنتتەر دايارلاۋ قاجەت بولدى. مىنە, ەكىنشى كەزەڭدە «بولاشاق» ستيپەندياسى ارقىلى ينجەنەر-تەحنولوگ ماماندار دايارلاندى.
1994 جىلدان بەرى 7914 ستيپەنديات 33 ەلدە ءبىلىم السا, بۇگىنگى تاڭدا 25 ەلدە 2045 ستيپەنديات جانە 16 ەلدە 49 ستيپەنديات عىلىمي تاعىلىمدامادان وتۋدە. ال قازىرگى تاڭدا باعدارلاما بويىنشا وقۋلارىن ءتامامداعان تۇلەكتەر سانى 3316 ادام بولىپ وتىر.
ءبىلىم بەرۋ سالاسى – ەل دامۋىنىڭ نەگىزگى تىرەگى بولعاندىقتان, قاي مەملەكەتتە بولسىن ءتۇيىندى ماسەلەنىڭ ءبىرى. ەلدەگى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى قانداي بولسا, سول مەملەكەتتىڭ ەكونوميكاسىنىڭ دەڭگەيى دە سونداي بولماق. ءبىزدىڭ ەل دە سول سۇرلەۋمەن كەلەدى. ونىڭ دالەلى وسى «بولاشاق» باعدارلاماسى دەپ ايتۋعا بولادى.
بۇل باعدارلاما بويىنشا وقيتىن ستۋدەنتتەردىڭ وقۋ قاراجاتتارى, شاكىرتاقىلارى مەملەكەت قازىناسىنان تولەنەدى. مەملەكەت ءبىر ستيپەندياتتىڭ ءبىلىم الۋىنا جىلىنا ون مىڭ دوللاردان اسا قاراجات جۇمسايدى. ءتىپتى, الەمدى ءدۇر سىلكىندىرگەن داعدارىس كەزىندە دە ءبىزدىڭ ستۋدەنتتەر قارجىلىق جاعىنان ەش تاپشىلىق كورمەدى. جاسىراتىنى جوق, قوماقتى قارجىمەن وقيتىن ستۋدەنتتەرگە قويىلاتىن تالاپتار دا بارشىلىق. كەلىسىم-شارت بويىنشا, «بولاشاقتىڭ» تۇلەكتەرى ەلگە قايتىپ ورالىپ, كەم دەگەندە بەس جىل مەملەكەتتىك قىزمەتتە جۇمىس ىستەۋى ءتيىس. ول ارينە, تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ ءوز ۇلاندارىنا جاساعان ۇلكەن جاقسىلىعى مەن قامقورلىعىن ءتۇسىنىپ, ەل الدىنداعى بورىشتارىن وتەۋ دەگەن ءسوز.
بۇگىندە ەلباسىنىڭ سارابدال ساياساتىنىڭ ارقاسىندا «بولاشاق» باعدارلاماسى ارقىلى شەت ەلدىڭ وزىق ۋنيۆەرسيتتەرىنە جىبەرۋ جۇيەسى قۇرىلعان. ءسوزسىز, بۇل اۋقىمدى شارا ءوز جەمىسىن بەرۋدە.
بالاباقشا ماسەلەسى رەسپۋبليكا كولەمىندە كەشەندى تۇردە شەشىلۋدى قاجەت ەتەتىن وزەكتى ماسەلەنىڭ بىرىنە اينالعان ەدى. كۇنى كەشە مەكتەپكە دەيىنگى بالا تاربيەسىمەن قامتۋ 35 پايىزدى عانا قۇراسا, ال ونى 100 پايىزعا جەتكىزۋ – «بالاپان» باعدارلاماسى ارقىلى عانا جۇزەگە اسىرىلاتىنى ءسوزسىز.
حالىق: «بالا تاربيەسى – بەسىكتەن» دەپ بەكەر ايتپاعان. اتا-بابالارىمىز شىر ەتىپ ءسابي دۇنيەگە كەلگەن كۇننەن باستاپ, ونىڭ تاربيەسى مەن مىنەز-قۇلقىنىڭ دۇرىس قالىپتاسۋىنا ايرىقشا ءمان بەرگەنى بەلگىلى. بۇل ماسەلە قازىرگى زاماندا دا ماڭىزىن جويعان جوق. ءبىز مەكتەپ تابالدىرىعىن اتتاعان بۇلدىرشىندەردىڭ ءارىپ تانىماسا دا, ويى جان-جاقتى جەتىلگەنىن قالايتىندىعىمىز راس. ياعني, «بالاپان» باعدارلاماسى ارقىلى العىر, بىلىمگە قۇشتار بالا تاربيەلەپ شىعارۋ ماقساتى تۇر.
«نازارباەۆ ينتەللەكتۋالدى مەكتەبى» ۋاقىت تالابىنا ساي, جاس جەتكىنشەكتەر اراسىنداعى ەڭ تالانتتى, ماتەماتيكاعا ەرەكشە قابىلەتتى بالالاردى دايارلاپ وتىرعان ءجونى بولەك مەكتەپ بولىپ تابىلادى. ينتەللەكتۋالدى مەكتەپتەردە جاستار ورتا ءبىلىم نەگىزدەرىمەن قاتار, تەرەڭدەتىلگەن فيزيكا-ماتەماتيكا, حيميا-بيولوگيا پاندەرى بويىنشا جۇيەلى عىلىمي باعىتتا ءبىلىم الادى. جالپى, بۇل مەكتەپ وقۋشىلارىنىڭ تەك قانا ورتا ءبىلىم الىپ قانا قويماي, عىلىمي ەڭبەكپەن اينالىسۋىنا دا مۇمكىندىكتەرى مول. مىنە, وسىدان كەيىن, جوعارى وقۋ ورنىنا كەلگەن ستۋدەنت قاي باعىتتا, قانداي عىلىممەن اينالىساتىنىن ناقتى ءبىلىپ جانە سوعان دايار كەلەدى.
1996 جىلى «زياتكەر ۇلت» يدەياسى اياسىندا جاس دارىن يەلەرىنە ارنالعان مەكتەپ جەلىسى, «دارىن» باعدارلاماسى قۇرىلدى. بۇگىنگى تاڭدا بۇل مەكتەپتەر مىڭداعان وقۋشىلار اراسىنان وزا شاپقان دارىن يەلەرىن انىقتاۋداعى ەڭ ءتيىمدى جۇيە بولىپ وتىر. «دارىن» باعدارلاماسى ارقىلى كوپتەگەن قازاقستاندىق وقۋشىلار حالىقارالىق وليمپيادالاردا كوك تۋىمىزدى جەلبىرەتىپ, ءجۇلدەمەن ورالىپ ءجۇر. ال ەندىگى كەزەكتە قازاق ەلى ءۇشىن, تولىققاندى مەكتەپتىڭ ەڭ جاڭا جۇيەسى بويىنشا ءبىلىم العان جاستاردى وقىتاتىن الەمدىك دەڭگەيدەگى جوعارى وقۋ ورنى اۋاداي قاجەت ەدى.
جالپى, جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ساپاسى جونىندە ءسوز قوزعاعاندا, ەلىمىزدە اسا بەدەلدى, جان-جاقتى, عىلىمي ورتالىقتارى بار, ءبىر سوزبەن ايتقاندا, شەت مەملەكەتتەردەن ىزدەيتىن ءبىلىم نەگىزدەرىنىڭ بارلىعىن الۋعا مۇمكىندىك جاسالعان جوعارى وقۋ ورنىن جاساماي تۇرىپ, ساپانى ارتتىرا المايتىنىمىز شىندىق. ال نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى ءدال وسى اسا ماڭىزدى مىندەتتى ارقالاعان ءبىلىم ورداسى بولىپ تابىلادى.
العاشقى ستۋدەنتتەرىن قابىلداپ, الەمنىڭ ۇزدىك ۋنيۆەرسيتتەرىنىڭ پروفەسسورلىق قۇرامىن جيناپ ۇلگەرگەن بۇل ۋنيۆەرسيتەت تۇلەكتەرى ەلىمىزدىڭ ەڭ ءبىلىمدى جاستارى بولارى ءسوزسىز. وسىعان وراي, بيىلدان باستاپ «بولاشاق» باعدارلاماسى شەت ەلدەرگە «باكالاۆريات» بويىنشا ستۋدەنتتەر جىبەرۋدى توقتاتتى. سەبەبى, ايدان انىق. ەلىمىزدە الەمدىك دەڭگەيدەگى ۋنيۆەرسيتەت بوي كوتەرىپ جاتسا, وقيمىن, بىلەمىن دەگەن جانداردى شەكارا اسىرۋدىڭ ەش قاجەتتىگى بولماي قالدى.
ەندىگى كەزەكتە «بولاشاق» باعدارلاماسى ارقىلى ماگيستراتۋرا, دوكتورانتۋرا «phd» ماماندارىن دايارلاۋ, جەكەلەگەن ماماندار ارقىلى عىلىمي جۇمىستار مەن تاجىريبەلەر الماسۋ, عىلىمي تاعىلىمدامالار سالاسىندا قارىم-قاتىناس ورناتۋ جوسپارلانىپ وتىر.
نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ “بولاشاق” حالىقارالىق باعدارلاماسىنىڭ جاقسى جۇمىس ىستەپ جاتقانىن, تالاپكەرلەر تورتكۇل دۇنيەدەگى بەلدى دە بەدەلدى وقۋ ورىندارىن ءبىتىرىپ, ەلىمىزدىڭ دامۋىنا ءوز ۇلەستەرىن قوسىپ جۇرگەنىن, ەندىگى جەردە مۇنداي ءۇردىس ءوز مەملەكەتىمىزدە دە ورنىعاتىنىن, تۇلەكتەر وتانىمىزدىڭ وركەندەۋىنە اتسالىساتىنىنا سەنىم بىلدىرەتىندىگىن قاداپ ايتقان بولاتىن.
جوعارىدا اتاپ وتكەن, «بالاپان» باعدارلاماسى, «دارىن» باعدارلاماسى, «نازارباەۆ ينتەللەكتۋالدى مەكتەپتەرى», «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى» – قازاقستاندىق جاستارعا وزىق ۇلگىدەگى, تەرەڭ عىلىمي نەگىزدەگى ءبىلىم بەرۋدىڭ جۇيەلى تۇردە جاسالىنعان ۇلگىسى. ءبىلىمنىڭ تەرەڭ نارىمەن سۋسىنداعان جاستار كاسىبي بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋعا نەمەسە ارنايى ءبىر سالا بويىنشا عىلىممەن اينالىسۋ ءۇشىن «بولاشاق» باعدارلاماسى ارقىلى شەت ەلگە, ياعني سول عىلىمنىڭ ەڭ جاقسى دامىعان, اۋقىمدى عىلىمي- زەرتتەۋ ورتالىعى بار ۋنيۆەرسيتەتكە جول تارتادى.
ءبىز الەمدە جالپى بىلىمنەن ون ءتورتىنشى ورىندامىز. ال ءتورتىنشى سىنىپقا دەيىنگى ارالىقتا ءتورتىنشى ورىندا ەكەنىمىز بەلگىلى.
18 جىلدىڭ ىشىندە 7,5 مىڭنان اسا ستۋدەنت دايارلاندى. جالپى بىلىمگە, دامۋعا قۇيىلعان قارجى ەش ۋاقىتتا قىسقا مەرزىمدە ناتيجەسىن بەرمەيدى. بولاشاق تۇلەگى ەڭ الدىمەن, سىرتتان العان وزىق ءبىلىمىنىڭ نەگىزىندە ەلدەگى بەلگىلى ءبىر قىزمەتتەرگە ارالاسا وتىرىپ, ابدەن ءپىسىپ-جەتىلگەن سوڭ عانا ءوز ناتيجەسىن كورسەتە باستايدى.
ەكىنشىدەن, ءبىز كوپ ەسكەرە بەرمەيتىن دۇنيە – «بولاشاقتىقتاردىڭ» الىپ كەلگەن الەۋمەتتىك كاپيتالى. ايتالىق, ءبىزدىڭ ستۋدەنتتەر شەت مەملەكەتتەردىڭ ەڭ وزىق ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە ءبىلىم الىپ جاتىر دەلىك. ال, وندا كىمدەر وقىپ ءجۇر دەگەن سۇراقتىڭ قويىلۋى زاڭدى. الەمدىك ەليتالاردىڭ بالالارى, ەڭ ءبىلىمدى جاستار وقيدى. «گارۆارد» ۋنيۆەرسيتەتىن الايىق. بۇل وقۋ ورنى – دۇنيە جۇزىندەگى يگى جاقسىلار مەن جايساڭداردىڭ ءۇمىتىن ارقالاپ كەلگەن ستۋدەنتتەر وقيتىن جەر. ياعني, الەم ەليتالارىنىڭ ءىزباسارلارىمەن ءبىزدىڭ ستۋدەنتتەر پارتالاس بولادى دەگەن ءسوز.
ەندەشە, سول بىرگە وقىعان, جان-جاقتان كەلگەن ستۋدەنتتەردىڭ ارقايسىسى ەرتەڭ ءوز ەلىندە بەلگىلى ءبىر بەلەستەرگە كوتەرىلە باستايدى. ەندى ويلاڭىزشى, كەز كەلگەن ۇلكەن ءبىر ماسەلەنى شەشۋ ۇستىندە الگى بىرگە وقىعان ەكى ادامنىڭ ءبىر-بىرىنە دەگەن كوزقاراسى قانداي بولماق؟ مىنە, بۇل دا الداعى كۇندەرگە ءۇمىت شوعىن ۇرلەي ۇڭىلۋىمىزگە مۇمكىندىك بەرەدى.
تاۋەلسىزدىكتىڭ باستاپقى جىلدارىندا-اق, «زياتكەر ۇلت» يدەياسىنىڭ العاشقى قادامدارى جاسالىنا باستادى.
سوناۋ 1993 جىلدارى, ەلىمىز ءۇشىن اۋىر ءبىر كەزەڭدە, ەلباسىنىڭ تىكەلەي باسشىلىعىمەن قولعا الىنعان «بولاشاق» باعدارلاماسىنا كوپشىلىكتىڭ سەنىمى از بولعاندىعى راس. الايدا ۋاقىت كورسەتىپ وتىرعانداي, جاسالىنعان جۇمىستاردىڭ بارلىعى ۇلت بولاشاعى ءۇشىن تەڭدەسى جوق ىستەر ەدى.
جالپى الەم بويىنشا ءدال وسى «بولاشاق» سياقتى باعدارلامالار تىم از, كەيبىر مەملەكەتتەردە عانا مۇنداي جوبالاردى كەزدەستىرۋىمىزگە بولادى.
ۇلىبريتانيا ەلىندە «مەملەكەتتىك شاكىرتاقى» ارقىلى جىلىنا ءار ەلدەن 5-10 ستۋدەنتتى جيناپ الىپ, ۇلىبريتانياداعى ءبىر ۋنيۆەرسيتەتتە وقىتادى.
1,5 ميلليارد حالقى بار, قىتايعا كەلەتىن بولساق, جىلىنا بىرنەشە مىڭ ادامدى الەمنىڭ ەڭ ءىرى وقۋ ورىندارىنا عانا جىبەرەدى. كوبىنەسە, مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردى قىسقا مەرزىمدى, 2 ايلىق, 4-6 ايلىق, ءارى كەتسە 1 جىلدىق كۋرستارعا جىبەرەدى.
رەسەي ەندى عانا قولعا الىپ جاتىر. سول سياقتى باسقا دا ەلدەردە از ستۋدەنتتەردى وقىتۋمەن اينالىساتىن ۇيىمدار بار.
ال, ءبىزدىڭ ەلىمىز جىل سايىن 3 مىڭ ستۋدەنتتى 87 ماماندىق بويىنشا 32 ەلدىڭ ايتۋلى ءبىلىم وردالارىندا ءبىلىم الۋلارىنا مۇمكىندىك تۋعىزىپ كەلەدى.
تاۋەلسىزدىك ءبىز ءۇشىن, قازاقتىڭ ءاربىر ازاماتى ءۇشىن, كوك تۋدىڭ جەلبىرەگەنىن كورىپ, كەڭ تىنىستايتىن, شەتەل اسىپ, ءبىلىم الاتىن بارلىق جاستار ءۇشىن تىم قىمبات. قىران ءبۇركىت اسقار تاۋدىڭ شىڭىنان كەڭ دالاعا قاراي قانات قاعىپ, قالىقتاپ ۇشقاندا ءوزىن قالاي ەركىن سەزىنسە, بۇگىنگى ەگەمەندى ەلدىڭ جاستارى دا وزدەرىن سونداي ەركىن, اسقاق سەزىنەدى.
قالاي دەگەنمەن دە, 20 جىلدىق تاۋەلسىزدىك تاريحىندا كوپتەگەن يگى ىستەر جاسالىنۋىمەن, تاريحي ماڭىزدى ناۋقانداردى اتقارۋىمەن الەم الدىندا ءوزىنىڭ شىنايى بەينەسىن قالىپتاستىرىپ ۇلگەردى.
بۇگىنگى قازاقستاندا قارقىندى دامۋشى, ەكونوميكاسى تۇراقتى, ساياساتى ساليقالى, ىرگەسى بەرىك ەگەمەندى ەل دەپ بىلەدى وزگەلەر.
ال, وسى جىلدار ىشىندە «زياتكەر ۇلت» يدەياسىن قالىپتاستىرۋ مەن دامىتۋ جولىندا ۇلكەن ىستەر اتقارىلعانىنا جۇرت كۋا. ەندى سول يگىلىكتى ىستەردىڭ جەمىسىن كورەر ساتتەر دە الىس ەمەس...
ساياسات نۇربەك, «حالىقارالىق باعدارلامالار ورتالىعى» اق پرەزيدەنتى.
الاۋلاعان جاس جىگەر
قازاق ەلى ەگەمەن ەل اتانىپ, تاۋەلسىزدىگىن العان تۇستا قازاق حالقىنىڭ بويىن شاتتىق بيلەپ, قۋانىشى قوينىنا سىيمادى.
سول تاۋەلسىزدىك العان تۇستا دۇنيەگە كەلگەن نارەستە بۇگىن 20 جاسقا تولعان ازامات اتاندى. «نۇر وتان» حالىقتىق دەموكراتيالىق پارتياسى مەن «جاس وتان» جاستار قاناتى جانە «قازاقستان جاستار كونگرەسى» وسى تاۋەلسىزدىكپەن قاتار دۇنيەگە كەلگەن «تاۋەلسىزدىك قۇرداستارىن» نازاردان تىس قالدىرماي, نە ءبارى 20 جاستا بولسا دا ەلباسىنا كومەكشى بولىپ, ەل ءۇشىن قوسقان ەڭبەكتەرىن ەلەۋدە. ماسەلەن, ەلدىڭ قاۋىپسىزدىگىن ويلاعان, ءىىى دارەجەلى «ايبىن» وردەنىمەن ماراپاتتالعان ەربول وتارباەۆتى, سپورت سالاسىنان كونكيمەن سىرعاناۋشى ەكاتەرينا ايدوۆانى, ءبىلىم, عىلىم بويىنشا فيزيكادان بىرنەشە دۇركىن حالىقارالىق وليمپيادالاردان جەڭىمپاز اتانعان لي ۆياچەسلاۆ پەن اۋىلدى گۇلدەندىرىپ, جاس تا بولسا ەگىن شارۋاشىلىعىنىڭ بىلگىر مامانى ءمادي جۇمابەكوۆ سىندى تاۋەلسىزدىك قۇرداستارىن ماقتانىشپەن ايتامىز. سونداي-اق, بىرەر كۇن بۇرىن عانا قازاق حالقىنىڭ توبەسىن كوككە جەتكىزىپ, تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعىنا ەرەكشە سىيلىق جاساعان يليا يليندەي ەرلەرىمىزدىڭ ەڭبەكتەرىن اتاماي كەتۋ مۇمكىن ەمەس. «جاقسىنىڭ جاقسىلىعىن ايت, نۇرى تاسىسىن» دەگەن. سايىپ كەلگەندە, بۇل جەتىستىكتەردىڭ بارلىعى جاستارىنا قولداۋ كورسەتىپ, جاعدايىن جاساپ وتىرعان نار تۇلعامىز ۇلت كوشباسشىسىنىڭ ەڭبەگى.
ەگەمەن ەلدە ەرجەتتىك
نۇرلان وتەشەۆ, «نۇر وتان» حدپ «جاس وتان» جق اتقارۋشى حاتشىسى.
ەگەمەن ەلدە ەرجەتتىك
تاۋەلسىزدىك – قاسيەتتى ۇعىم. تەك قازاقتارعا عانا ەمەس, قازاق جەرىن مەكەندەگەن, وندا كىندىك قانى تامىپ, بىرگە قايناپ بىتىسكەن, تۋعان توپىراعىم دەپ قاسيەتتەگەن باسقا ۇلتتار مەن ۇلىستاردىڭ دا ورتاق يگىلىگى.
ۇلتىمىزدىڭ ۇلىق مەرەكەسى – تاۋەلسىزدىگىمىزگە 20 جىل تولدى. ەلىمىز تاۋەلسىزدىك تۋىن كوتەرگەن تۇستا, تاۋەلسىزدىك تاڭىمەن تالاسىپ جارىق دۇنيە ەسىگىن اشقان ءسابي, جيىرماعا كەلدى. بۇل – ەرجەتكەندىگىمىز.
بۇگىندە قازاقستان وزىق ەل, وزات مەملەكەت اتانىپ, الەم كارتاسىنا ءوزىنىڭ ماڭگىلىك بەلگىسىن, تاۋەلسىزدىك تاڭباسىن سالدى. جۇمىر جەردىڭ يەن بولىگىن يەمدەنىپ, جەر كولەمى جاعىنان دۇنيە ءجۇزى بويىنشا توعىزدىققا تابان تىرەگەن قازاقستان تاۋەلسىز قازاقستان رەسپۋبليكاسى دەگەن ءمارتەبەلى اتاقتى بۇدان اتتاي 20 جىل بۇرىن كۇللى ادامزاتتىڭ ساناسىنا قۇيدى.
جيىرما جىل ىشىندە تاۋەلسىز قازاقستاندا نە تىندىرىلدى دەگەن سۇراققا اركىم ءار ءتۇرلى جاۋاپ بەرۋى مۇمكىن. بىراق ءبىر اقيقاتتىڭ بەتى اشىق, تاۋەلسىز قازاقستان تورتكۇل دۇنيە تۇگەل مويىنداعان, بەدەلدى مەملەكەتكە اينالدى.
بۇگىنگى گۇلدەنگەن قازاقستاننىڭ جەتكەن بيىگى – ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ەرەن ەڭبەگىنىڭ جەمىسى. اعا بۋىن وكىلدەرىنىڭ قاجىرلى قايراتتارىنىڭ, توككەن ماڭداي تەرلەرىنىڭ ناتيجەسى.
ەندەشە ۇلى كوشتى ءارى قاراي جالعاستىرۋشى ۇرپاق رەتىندە كەزەك جاستارعا كەلدى. جاس ۇرپاق تاۋەلسىزدىكتىڭ تاعىلىمدارىن تانىپ, قاستەرلەپ, قۇرمەتتەپ وتىرۋىمىز كەرەك. تاۋەلسىزدىك بىزگە بارىنەن دە قىمبات. سوندىقتان دا ءبارىمىز ەلىمىز ءۇشىن ەڭبەكتەنەمىز, وتانىمىز ءۇشىن قىزمەت ەتەمىز.
شاحماردان بايمانوۆ, «قازاقستان جاستار كونگرەسىنىڭ» اتقارۋشى ديرەكتورى.
وقۋ مەن ءوندىرىس – ەگىز
بۇگىندە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تىكەلەي قولداۋىمەن قۇرىلعان «بولاشاق» باعدارلاماسى ۇلكەن قولداۋعا يە. ونىڭ اياسىندا جاستارىمىز شەتەلدىڭ الدىڭعى قاتارلى ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە ءبىلىم الىپ, ساپالى وقۋمەن قاتار وي-ءورىسى جاڭاشا قالىپتاسقان ۇلكەن لەكتى قۇراپ وتىر. قازاقستاننىڭ وركەنيەتتى مەملەكەتتەرمەن تەڭەسۋگە ۇمتىلا وتىرىپ وزىق تەحنولوگيالار ءۇردىسىن جەدەل يگەرىپ جاتقانىن ەسكەرسەك, مۇنداي ءبىلىمدى جاستارعا دەگەن سۇرانىستىڭ ارتا تۇسەرى ءسوزسىز.
ارينە, بۇگىنگىدەي اقپاراتتار تاسقىنى, زاماناۋي تەحنولوگيالاردى يگەرۋ تەك بىلىممەن شەكتەلۋى جەتكىلىكسىز. وسكەلەڭ ءومىر تالابى ءبىلىم مەن وندىرىستىك تاجىريبەنى قاتار ۇشتاستىرىپ, جان-جاقتى ماماندىق يەسى بولۋدى تالاپ ەتەرى انىق. مەملەكەت ءاربىر جاسقا وسىنداي مۇمكىندىك تۋدىرىپ, جان-جاقتى قولداۋ جاساپ كەلەدى.
بولاشاقتىقتاردىڭ ەرتەڭگى بولاشاعى ءتىپتى جارقىن, كەمەل. بۇگىن شەتەلدەردە حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي ءبىلىم الىپ, اقىل-وي كوكجيەكتەرىن كەڭەيتىپ جاتقان جاستارىمىز ەرتەڭ ەلىمىزدىڭ يگىلىگى ءۇشىن قىزمەت ەتەرىنە ەشقانداي كۇمان جوق. سوندىقتان دا ءاربىر ءبىلىمدى ماماننىڭ باستى ماقساتى – قازاقستاننىڭ ەكونوميكاسىن گۇلدەندىرۋگە جەكە ۇلەس قوسۋمەن عانا شەكتەلمەي, سونىمەن قاتار, مەملەكەتتىك باسقارۋ قۇرىلىمدارىندا, سالت-داستۇرلەرىمىزدى, مادەنيەتىمىزدى, ءتىلىمىزدى دامىتۋ باعىتىندا قازاقستاندىق پاتريوتيزم ۇلگىسىن تانىتا بىلگەندەرى ءجون.
باۋىرجان بايبەك, «بولاشاق» حالىقارالىق ستيپەنديا يەگەرلەرى اسسوتسياتسياسى كەڭەسىنىڭ توراعاسى.
100 كۇن, 100 يگى ءىس
وڭتۇستىكتىڭ جاستارى تاۋەلسىزدىك تويىنا وسىنداي تارتۋ جاساۋدا
جاستار – قوعامنىڭ قوزعاۋشى كۇشى. كەلەشەگى. وعان مىسالدى كونەكوز تاريحتىڭ ءوزى تالاي مارتە دالەلدەگەن. ماسەلەن, جاپونيا. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان سوڭ ەكى قالاسىنا اتوم بومباسى تاستالىپ, ءوزى دە ساۋ-تامتىعى قالماي قيراعان جاپون مەملەكەتى سول بەتىمەن كەتسە الەمدەگى ەڭ ازۋسىز, كەدەي ەلدەردىڭ ءبىرى بولار ەدى. ەرتەڭدى باعامداعان ەل اقساقالدارى جاپون مەملەكەتىنىڭ باسشىسىنا كەلىپ: “مەيلى, ءبىز اشتىقتى, سۋىقتى كورەيىك. مەيلى, ءبىز ون, ون بەس قابات ۇيگە ەلەكتر ەنەرگياسى بولماسا جاياۋ-اق كوتەرىلەيىك, بارىنە توزەمىز. مىنا ەلدىڭ ەڭسەسىن كوتەرۋ, ەكونوميكاسىن نىعايتۋ ءۇشىن جاستاردى وقىتۋىمىز كەرەك” دەيدى. ەكى جاق وسى باتۋاعا كەلىپ, اركىم ءوزىنىڭ اسىل دۇنيەلەرىن, التىن-كۇمىس بۇيىمدارىن ورتاعا ءۇيىپتى. ەلدەگى تالانتتى جاستارعا: “مىنە, جاپون ەلىنىڭ بار قازىناسى. وسى اقشاعا شەت ەلدىڭ ەڭ ىرگەلى مەملەكەتتەرىندەگى ەڭ مىقتى وقۋ ورىندارىندا وقىپ, جاپون مەملەكەتىن تۇس-تۇستان كوتەرىڭدەر. ال, ادال اقشاعا قيانات جاساپ, ونەر-ءبىلىم يگەرمەگەندەر ەلگە قايتپاسا دا بولادى” دەيدى.
سول تالاپتى جاستار جاپون مەملەكەتىن ساناۋلى جىلداردا دۇنيە ءجۇزى ساناساتىنداي, وسى ەلگە قاراپ بوي تۇزەيتىندەي بيىككە كوتەردى.
كوپ اقشانىڭ بۋى ۇرىپ, شەت ەلدە سايرانداعاندارى دا بولىپتى. ولار دا قايتىپتى ەلگە. كەمەدەن جاعالاۋعا كەلىپ ءتۇسىپ, ارى ۇزاماپتى. “ ۇلى جاپون حالقى, مەن سىزدەردىڭ ۇمىتتەرىڭىزدى اقتاماعان سورماڭداي ۇلمىن. كەلمەسەم, مەنى ەشكىم تاپپاس ەدى. بىراق, ءوزىمدى ءومىر-باقي كەشىرە الماعان بولار ەدىم. كەشىرىم سۇرايمىن سىزدەردەن” دەپ باسىن اق ورامالمەن شارت بۋىپ, كەۋدەسىن جالاڭاشتاپ ءوزىن-ءوزى جارىپ تاستاعان.
بىزگە, ارينە, ەكىنشىسى ەمەس, ءبىرىنشىسى كەرەگىرەك. قازاق جاستارى جاڭا يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار ارقىلى قازاقستاننىڭ كوكجيەگىن ايقىنداپ جاتسا, ودان ارتىق قانداي قۋانىش بار.
جاستار قابىلەتىن كوبىك سوزبەن ەمەس, ناقتى ءىس-ارەكەتىمەن كورسەتۋى قاجەت. م.اۋەزوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جاستار ءىسى جونىندەگى كوميتەتىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن “تاۋەلسىزدىك مەرەيتويىنا 100 كۇن, 100 يگى ءىس” اتتى مارافون اشىلعاندا, سالتاناتىنا قاتىسقان ەدىك. بۇل كۇز مەزگىلى ەدى. ودان بەرى نە اتقارىلدى, نە جاڭالىق بار؟ وسى ساۋالدى وقمۋ-ءدىڭ جاستار ءىسى جونىندەگى كوميتەتىنىڭ توراعاسى بەرەكە دۇيسەبەكوۆكە قويعان بولاتىنبىز.
– اتاپ ايتاتىن بولساق, جاستاردى, قالا تۇرعىندارىن جاعىمسىز قىلىقتاردان ارىلتىپ, سالاماتتىلىقتى ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا تەمەكى شەگۋگە قارسى «نيكوتين ورنىنا – ۆيتامين» اتتى اكتسيا ۇيىمداستىرىلدى, – دەيدى كوميتەت توراعاسى. – بۇل اكتسيانىڭ ۇيىمداستىرىلۋ سەبەبى, جاستاردى تەمەكى شەگۋدەن ارىلتۋ, ونىڭ ورنىنا دەنساۋلىققا پايدالى دارۋمەندەر پايدالانۋدى كەڭىنەن ناسيحاتتاۋ بولاتىن. سونداي-اق, اكتسيا اياسىندا كوپتەگەن قالا تۇرعىندارى مەن جاستار اتالمىش اكتسيانىڭ ءجيى-ءجيى ۇيىمداستىرىلۋىن سۇرادى. اكتسيا سوڭىندا ەكى قوراپ تەمەكى جينالىپ, ورنىنا 10 كگ الما, 10 كگ المۇرت, 30 دانا بانان, 7 كگ كونفەتتەر مەن ۆيتاميندەر تاراتىلدى. الداعى ۋاقىتتا مۇنداي اكتسيانى تاعى دا ۇيىمداستىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. تاۋەلسىزدىك مەرەيتويىنىڭ قارساڭىندا ۋنيۆەرسيتەت اۋماعىن, قالا اۋماعىن گۇلدەندىرۋ, اباتتاندىرۋ جۇمىستارىن اتقارىپ جاتىرمىز. «گۇلدەنە بەر, تاۋەلسىز قازاقستان!» اتتى ۇرانمەن ەكولوگيالىق اكتسيالار مەن سەنبىلىكتەر ۇيىمداستىرىلدى. سالاماتتى ءومىر سالتىن قالىپتاستىرۋ مەن بۇقارالىق سپورتتى, دەنە شىنىقتىرۋدى دامىتۋ ماقساتىندا جاپپاي تاڭعى دەنە شىنىقتىرۋ اكتسياسىن وتكىزىپ ءجۇرمىز. بۇل كۇنى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ بارلىق ستۋدەنتتىك جاتاقحانالارىندا تۇراتىن ستۋدەنتتەردىڭ قاتىسۋىمەن سپورتتىق جاتتىعۋ جاسالادى. «تاۋەلسىزدىك قۇرداستارى» اتتى 21 ءتۇرلى باعىتتا فاكۋلتەتارالىق ستۋدەنتتەردىڭ شىعارماشىلىق, ونەر بايقاۋى وتكىزىلدى. ستۋدەنتتەر اراسىندا «ءبىز تاۋەلسىز ەلدىڭ جاستارىمىز!» دەگەن ۇرانمەن فاكۋلتەتارالىق كوڭىلدى تاپقىرلار سايىسى, «تاۋەلسىز قازاقستان جاستار كوزىمەن» اتتى فوتوكورمە ۇيىمداستىرىلدى.
ەڭ ماڭىزدىسى, قالا كولەمىندە «تاۋەلسىزدىك الاۋى» اتتى ەستافەتالىق جاياۋ جۇگىرۋ مارافونى بولدى. بۇل مارافون بارىسىندا ارنايى «20 جىلدىق» سيمۆولى بەينەلەنگەن الاۋدى قالانىڭ ورتالىق كوشەلەرىمەن الىپ ءوتىپ, 1991 جىلدان باستاپ ەستافەتالىق تارتىپپەن ءاربىر بەكەتكە جەتكىزۋ ارقىلى 2011 جىلعا دەيىن ەلىمىزدىڭ جەتكەن جەتىستىكتەرى مەن كورسەتكىشتەرىن بەينەلەۋ قالا تۇرعىندارى مەن قوناقتارىنا, جاستارعا تاۋەلسىزدىك قۇندىلىقتارىن كەڭىنەن تۇسىندىرۋگە سەپتەسەدى دەپ ويلايمىز.
باقتيار تايجان,
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى.
دەرەك پەن دايەك
1993 جىلعى 5 قاراشادا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ قاۋلىسىمەن «بولاشاق» حالىقارالىق ستيپەندياسى تاعايىندالدى. 1994 جىلى ءبىر توپ قازاقستاندىق ستۋدەنتتەر تۇڭعىش رەت شەتەلدىك جوعارى وقۋ ورىندارىنا جىبەرىلدى.
* * *
1994-2004 جىلدار ارالىعىندا «بولاشاق» باعدارلاماسى اياسىندا بارلىعى 785 ستۋدەنت الەمنىڭ 13 ەلىندە ءبىلىم الدى. بۇگىندە ولاردىڭ دەنى مەملەكەتتىك جانە حالىقارالىق ۇيىمداردا, اكتسيونەرلىك قۇرىلىمداردا جاۋاپتى قىزمەتتەر اتقارىپ, ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ نىعايۋىنا ءوز ۇلەستەرىن قوسۋدا.
* * *
مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2005 جىلعى حالىققا جولداۋىندا ايتىلعان «بولاشاق» حالىقارالىق ستيپەندياسىنىڭ يەگەرلەرىنىڭ سانىن ارتتىرۋ ءجونىندەگى باستاماسىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا قر پرەزيدەنتىنىڭ «بولاشاق» حالىقارالىق ستيپەندياسىنا كونكۋرس وتكىزۋدى ۇيىمداستىرۋ ءۇشىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ 2005 جىلعى 4 ءساۋىردەگى № 301 قاۋلىسىمەن «حالىقارالىق باعدارلامالار ورتالىعى» اكتسيونەرلىك قوعامى قۇرىلدى.
* * *
«بولاشاق» باعدارلاماسى بويىنشا مامانداردى دايارلاۋ جىل سايىن شەتەلدە كادرلار دايارلاۋ ءجونىندەگى رەسپۋبليكالىق كوميسسيا بەكىتەتىن باسىم ماماندىقتار تىزبەسىنە قاتاڭ ءسايكەستىكتە ءجۇرگىزىلەدى.
* * *
2005 جىلى شەتەلدە وقۋعا ارنالعان ەلدەر ءتىزىمى ءوسىپ, ءۇمىتكەرلەر اقش, ۇلىبريتانيا, گەرمانيا, رەسەي, اۆستراليا, اۆستريا, ۆەنگريا, دانيا, جاڭا زەلانديا, جاپونيا, يزرايل, يسپانيا, يتاليا, كانادا, قىتاي, مالايزيا, نيدەرلاندى, نورۆەگيا, وڭتۇستىك كورەيا, پولشا, سينگاپۋر, فينليانديا, فرانتسيا, چەحيا, شۆەتسيا, شۆەيتساريا سياقتى وركەنيەتتى ەلدەردىڭ وقۋ ورىندارىنان ءوزدەرىنە ىڭعايلىسىن تاڭداۋ قۇقىنا يە بولدى.
ءبىلىم – كەلەشەكتىڭ كەپىلى
الىبەك قۋانتىروۆ, انن-اربور قالاسى ميچيگان ۋنيۆەرسيتەتىن قولدانبالى ەكونوميكا ماگيسترى بويىنشا 2008-2010 جىلدارى بىتىرگەن. سونداي-اق تومسك مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ «قارجى جانە نەسيە», ەكونوميكا جانە قارجى فاكۋلتەتىندە, بيزنەس جوعارى مەكتەبىندە وقىعان.
– الىبەك ساكەن ۇلى, پرەزيدەنتتىڭ «بولاشاق» باعدارلاماسى ءسىزدىڭ ومىرىڭىزگە قانشالىقتى وزگەرىس اكەلدى؟
– «بولاشاق» ستيپەندياسى مەنىڭ جوعارى ءبىلىمدى مامان اتانۋىما ءۇلكەن سەپتىگىن تيگىزدى. جانە مەملەكەتتىڭ وسىنداي قامقورلىعىن سەزىنۋ ادامنىڭ يىعىنا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيتىنىن ءبىلدىم. ءوزىڭدى شەت ەلدە وقىپ جۇرگەندە تۋعان جەرىڭنىڭ سونداعى ءبىر بولشەگى رەتىندە ۇستاۋعا ءتيىسسىڭ. ويتكەنى, ونداعى جۇرت سەن ارقىلى ەلىڭنىڭ, حالقىڭنىڭ بەت-بەينەسىن تانيدى. سودان دا ءوزىڭنىڭ عانا ماقساتىڭا ءومىر ءسۇرۋ دەگەن ۇعىمدار مۇلدە ساناڭنان بىرتىندەپ سىزىلىپ قالىپ جاتادى. قاشاندا نامىس دەيتىن وتتى سەزىم جانىڭدى قامشىلاپ تۇرادى. شىنىن ايتقاندا, بۇل قازاقستاننىڭ جانە ءوزىمنىڭ بۇدان ءارى دامۋىما وراسان مۇمكىندىك بەرگەن ءسۇيىكتى جوباما اينالدى. جاستاردىڭ كەۋدەسىندەگى بىلە تۇسسەم دەگەن شوقتى ۇرلەي تۇسەتىن باعدارلاما بولعاندىقتان سانداعان زامانداستارىم سەكىلدى مەن دە وسى ارقىلى وزىمە كەرەكتى باعىتىمدى تاپتىم.
ەلباسىنىڭ شەت ەلدە بالا وقىتۋ يدەياسى ءوزىنىڭ جەمىسىن بەرىپ جاتىر دەپ ەسەپتەيمىن. جانە دە وسى باعدارلاما بويىنشا ءبىلىم العان جاستار كەلەشەكتە مەملەكەتتىڭ سول ءۇمىتىن تولىقتاي اقتاپ شىعادى دەگەن سەنىمدەمىن.
– شەت ەلدە العان سول ءبىلىمدى قالاي ەل يگىلىگىنە اينالدىرۋعا بولادى؟
– مەن ماكروەكونوميكا جانە فيسكالدىق ساياسات سالاسىندا جۇمىس ىستەيمىن. ءبىلىمىمدى تىكەلەي ءوز ءتاجىريبەمە قولدانىپ ءجۇرمىن دەۋگە تولىق نەگىز بار. العان تەوريالىق ءبىلىم مەن ءتاجىريبەم ءوز سالامداعى كوپتەگەن ءتۇيتكىلدەردى تالداۋعا, مۇنى ءارمەن قاراي دامىتۋعا ءمۇمكىندىك بەرۋدە. اقش-تا ءبىلىم الۋ «باتىستىق» پايىممەن ءدۇنيەتانىمىمدى اجەپتاۋىر بايىتتى دەۋگە بولادى. جەرگىلىكتى جەردىڭ ەرەكشەلىكتەرىمەن ساناسا وتىرىپ, الەمدىك دەڭگەيدى باعىندىرۋدىڭ جولى ءبىلىم الۋدىڭ وسى جۇيەسىمەن اجەپتاۋىر قالىپتاسىپ قالعانى راس. ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە ۇلەس قوسۋ دەگەن ءسوز ومىردەن ءوز ورنىڭدى تابۋ دەگەنمەن بارا-بار ۇعىم ەمەس پە؟ قازاقستاندى كوركەيتۋگە بار قاجىر-قايراتىمدى جۇمساي بەرەتىن بولامىن.
قۋانىش ەرعاليەۆ, س.ج.اسفەندياروۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق مەديتسينا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ەمدەۋ ءىسى فاكۋلتەتىن ءبىتىرىپ, جاڭا ورلەان قالاسىندا تۋلەين ۋنيۆەرسيتەتىندە ماگيستراتۋرانى قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ ماماندىعى بويىنشا تامامداعان.
– قۋانىش اسىلحان ۇلى, باعدارلاما ءسىزدىڭ ومىرلىك جولىڭىزدى تابۋعا قانشالىقتى اسەر ەتتى؟
– شىنىمدى ايتسام, مەن ءوزىم سول سىرت جاقتا جۇرگەندە ەلگە, جەرگە دەگەن سەزىمدەرگە قاتىستى كوپتەگەن بەيمالىم سىرلارعا قانىقتىم. تۋعان جەردىڭ, وتاننىڭ قادىرىن بوتەن جۇرتتىڭ اراسىنا تۇسكەندە انىق باعامدايدى ەكەنسىڭ. سول سەبەپتى دە, ەڭ الدىمەن, ساعان بۇل باعدارلاما نە بەردى دەيتىن بولسا, «بولاشاق» حالىقارالىق ستيپەندياسى ءوزىمنىڭ وتان الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىمدى نىعايتۋعا اجەپتاۋىر ساباق بولدى جانە ءاردايىم وعان ادال بولىپ قالۋعا ۇندەيتىنىن سەزىندىم. جيعان-تەرگەن ءبىلىمدى ەندى ءوز حالقىڭنىڭ يگىلىگىنە اينالدىرۋ ءۇشىن مەن مەملەكەتتىك قىزمەتتە جۇمىس ىستەۋگە بەل بۋدىم.
شەت ەلدە وقىپ جۇرگەندە مەن قازاقستاننان بارعان جاستاردىڭ ءبىلىم ساپاسى, وي-ورەسى باسقا دامىعان ەلدەردەگى قۇرداستارىنان قالىسپايتىنىن كوردىم. ولارعا تەك الدارىنا قويعان ماقساتتارى مەن يدەيالارىن جۇزەگە اسىرۋعا تولىق ءمۇمكىندىك تۋعىزساڭ جەتىپ جاتىر. باعدارلاما, مىنە, سول يگى قادامنىڭ ءبىر كورىنىسى بولىپ تابىلادى. تالانتتى, ينتەللەكتۋالدى جاستارعا قامقورلىق كورسەتىپ, الەمنىڭ ەڭ ءىرى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الۋىنا جاعداي جاساۋ ارقىلى ەلباسى وسىنداي ماڭىزدى ءىستى تياناقتى جۇرگىزىپ وتىر.
– امەريكادا وقىپ كەلگەن ءبىلىمىڭدى ءوز ەلىمىزدە قالاي كادەگە جاراتىپ جاتىرسىڭ؟
– قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋدا ماگيستر دارەجەسىن الا وتىرىپ, ەڭبەك جولىمدى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىندە باستادىم. قازىرگى ۋاقىتتا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا مەنەدجمەنتتى دامىتۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى قىزمەتىن اتقارۋدامىن. مەملەكەت باسشىسى قابىلداعان دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتۋدىڭ 2011-2015 جىلدارعا ارنالعان «سالاماتتى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ شەڭبەرىندە كاسىپتىك مەنەدجەرلەر ينستيتۋتىن جانە قازىرگى زامانعى باسقارۋ تەحنولوگيالارىن قوسا العاندا باسقارۋدىڭ ترانسپارەنتتىك تۇرلەرىن ەنگىزۋگە تىكەلەي قاتىسۋدامىن.
سابينا دۇيسەكەەۆا, مونتەرەي ينستيتۋتىن مەملەكەتتىك باسقارۋ ماگيسترى بويىنشا تامامداعان. قازاقستان تاريحى بويىنشا كوپتەگەن وليمپيادالاردىڭ جەڭىمپازى.
– سابينا سۇلتانعاليقىزى, «بولاشاق» باعدارلاماسى جاستاردىڭ ءومىرلىك يدەيالارىن ءجۇزەگە اسىرۋدا قۇندى جوبا بولىپ تابىلاتىنى بەلگىلى. سەن ءوزىڭ قانداي جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزدىڭ؟
– مۇنىڭ, ارينە, جاستاردىڭ شەت ەلدە ءبىلىم الىپ كەلۋىنە جاسالعان ءۇلكەن قامقورلىق ەكەنى ءتۇسىنىكتى. بىراق سىرتتا وقىعان تۇلەك تەك ءبىلىم الىپ قانا قايتادى دەسەك, جەتكىلىكسىز سياقتى. مۇنى ساناداعى بۇلقىنىس دەيمىز بە, الدە بەتبۇرىس دەگەنىمىز دۇرىس بولا ما, ابزالى الەۋمەتتىك جانە ساياسي وزگەرىستەرگە بارلىق ازاماتتاردىڭ قاتىسۋى ەلىمىزگە قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىن, بويداعى ەنجارلىقتان ارىلۋ جاستاردىڭ بولاشاعىن وڭ وزگەرىستەرگە باستايتىنىن جەتە ءتۇسىنەسىڭ دەسەك, الدەقايدا ۇعىنىقتى بولار. مەنىڭ قازىرگى مونيتورينگ پەن باعالاۋ, قوعامدىق ۇيىمدار مەن مەدياسالالارداعى جاساپ جاتقان بارلىق ىستەرىم وسى «بولاشاق» باعدارلاماسى بويىنشا ءبىلىم الىپ كەلۋىمنىڭ ارقاسىندا جۇزەگە اسۋدا.
– ناقتىراق ايتقاندا, بۇل قانداي يدەيالار؟
– وتكەن 20 جىلدا ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق دامۋى باعىتىندا كوپتەگەن ىستەر اتقارىلدى دەۋگە تولىق نەگىز بار. ەلىمىزدەگى ەڭ ءىرى ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم بولىپ تابىلاتىن قازاقستاننىڭ ازاماتتىق اليانسىنىڭ يدەيالىق رۋحتاندىرۋشىسى جانە ازاماتتىق قاتىسۋ باعدارلاماسىنىڭ جەتەكشىسى رەتىندە مەن دە ءوزىمنىڭ العان ءبىلىمىمدى بارىنشا وسى سالاعا جۇمساۋعا كۇش سالىپ كەلەمىن. مۇنداعى ارىپتەستەرىممەن بىرگە مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن جانە باعدارلامالاردىڭ ناتيجەلەرىن مونيتورينگىلەۋگە, باعالاۋعا ازاماتتاردى قاتىستىرا وتىرىپ جۇمىس ىستەۋدەمىز. جيناعان ءتاجىريبەم مەن ءبىلىمىمدى ەلىمىزدە ازاماتتاردىڭ ساياسي-الەۋمەتتىك ىستەرگە بەلسەنە قاتىسۋ مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋعا ارنايمىن. بىراق ءبىر كەمشىلىكتى ءبارىمىز مويىنداۋىمىز كەرەك. قوعامدىق سانا ءالى دە بولسا كوپ وقيعالارعا سەلت ەتپەيتىن حالدەن تۇپكىلىكتى ارىلا قويعان جوق. ازاماتتار مەن بيلىك تۇراقتى ناتيجەسى بولاتىن ساپالى وزگەرىستەرگە تەك ءوزارا بىرلەسىپ قيمىل جاساعاندا عانا جەتەتىنىن ءتۇسىنۋ ماڭىزدى. وسى باعىتتا بىزگە الدا كوپ تەر توگۋگە تۋرا كەلەدى.
ايقارما بەتتىڭ ماتەريالدارىن ۇيىمداستىرعان قاراشاش توقسانباي.
