پرەزيدەنت جانە قازاقستان ايەلدەرى

قازاقستان پرەزيدەنتى قاشاندا وتباسى مەن ايەلدەر جاعدايىن جاقسارتۋ ماسەلەسىنە باسا كوڭىل ءبولىپ كەلەدى. بۇل ورايدا ەلباسى­نىڭ: «...تاۋەلسىز قازاقستان ايەلدەرىنىڭ  ساياسي جانە ەكونوميكالىق مارتەبەسىن ارتتىرۋ – ۋاقىت تالابى, بۇل ماقساتقا جەتۋ مەنىڭ ۇدايى نازارىمدا» (ن.ءا.نازارباەۆتىڭ 1998 جىلى وتكەن قازاقستان ايەلدەرىنىڭ ءىى فو­رۋمىندا سويلەگەن سوزىنەن) دەگەن سوزدەرىن زالدا وتىرىپ تىڭداعان, گازەتتەردە شىققان كەزدە قولدان قولعا وتكىزىپ وقىعان قوعامنىڭ نازىك جاندى بولىگى جاقسى بىلەدى. ال پرەزيدەنت ءسوزىنىڭ ومىردەگى كورىنىسى – سول جىلدىڭ 22 جەلتوقسانىندا ءوز جارلىعىمەن قازاق­ستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ جانىن­داعى وتباسى جانە ايەلدەر ىستەرى جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيانى قۇرۋى بولدى. مەملەكەت باسشىسى: ايەلدەر مەن ولار­دىڭ وتباسى مۇشەلەرىنىڭ دەنساۋلىعىن جاق­سارتۋ, ەلدىڭ قوعامدىق-ساياسي ومىرىنە ايەل­دەر­دىڭ بەلسەنە ارالاسۋى جانە ولاردى شەشىم قابىلداۋ دەڭگەيىنە جوعارىلاتۋ, ايەل­دەردى ەكونوميكالىق ىلگەرىلەتۋ جانە ايەل­دەرگە قاتىستى زورلىق-زومبىلىقتى جويۋ دەپ ۇلتتىق كوميسسيا قىزمەتىنىڭ ءتورت با­عى­تىن ايقىنداپ بەرگەن-ءدى. سونىڭ نەگىزىندە قا­زاقستان رەسپۋبليكاسىندا ايەلدەردىڭ جاع­دايىن جاقسارتۋ بويىنشا ۇلتتىق ءىس-قي­مىل  جوسپارى ازىرلەنىپ, سوعان وراي مەملەكەت باسشىسى ايقىنداعان باسىمدىقتار باس­شى­لىققا الىنىپ كەلەدى. ءبىز اتقارىلعان جۇ­مىستىڭ ءبارىن ءبىر ماقالا اياسىندا جىپكە تىزگەندەي ايتىپ شىعۋدى ماقسات ەتپەدىك, الايدا, وسى ءتورت باعىت بويىنشا جاسالعان قاداۋ-قاداۋ ءىس-شارالارعا توقتالىپ وتكەن ءجون دەپ ويلايمىز. ايەلدەر مەن ولاردىڭ وتباسى مۇشەلەرى­نىڭ دەنساۋلىعىن جاقسارتۋ باعىتىندا ات­قا­رىل­عان ىستەردىڭ ماعىناسىن «ايەل دەن­ساۋ­لى­عى – ۇلت دەنساۋلىعى» دەگەن سوزدەرگە سىي­عىزۋعا بولادى. ەلىمىزدە انەميا مەن يود تاپشىلىعىنان تۋىندايتىن اۋرۋلاردىڭ ۇرپاق دەنساۋلىعىنا توندىرەتىن قاتەرىن زەردەلەي كەلە كوميسسيا بۇل ماسەلەگە جۇرت­شى­لىق نازارىن اۋدارىپ قانا قويماي, ازيا دامۋ بانكىنىڭ قارجىلاي قولداۋىمەن قۇنى ءبىر ميلليون اقش دوللارى تۇراتىن, اس تۇزىن يودتاۋعا, ۇندى تەمىر پرەپاراتتارىمەن, ۆي­تاميندى-مينەرالدى قوسپالارمەن بايى­تۋ­عا ارنالعان   جابدىقتاردىڭ كاسىپورىن­دار­دا ورناتىلۋىنا باستاماشى بولدى. ءسۇت بەزى راگىنىڭ الدىن الۋ, ونى ەرتەرەك انىقتاپ, ەمدەۋ بويىنشا جۇرگىزىلگەن جۇ­مىس جاقسى ناتيجە بەرە باستادى. دۇنيە­جۇزىلىك بانكپەن بىرلەسە جۇرگىزگەن جوبا شەڭبەرىندە ءار جىلدارى استانا, الماتى, وسكەمەن, ت.ب. قالالاردا ءسۇت بەزىنىڭ راگىن ەرتەرەك انىقتاۋ ورتالىقتارى اشىلدى. بۇل جۇمىس بيىل دا جالعاسىن تاۋىپ, وسى جازدا الماتىدا «ءسۇت بەزى راگىنە بىرگە قارسى تۇ­رايىق!» تاقىرىبىنا ارنالعان قايىرىم­دىلىق مارشىمەن ءىس-شارالاردىڭ كەلەسى تسيكلى باستالدى. ۇلتتىق كوميسسيا – وزىندىك  بيۋدجەتى جوق ۇيىم, بىراق قاراجات جوق دەپ قاراپ وتىرۋعا بولمايدى. سوندىقتان بۇل سالاداعى جۇ­مىسىمىزدى ءبىز كوبىنەسە حالىقارالىق ۇيىم­داردىڭ كومەگىنە سۇيەنىپ اتقارامىز. ايتالىق, بۇۇ-نىڭ حالىقتىڭ قونىستانۋ قورى جانە بالالار قورىمەن بىرلەسىپ, رەس­پۋبليكانىڭ بەس وبلىس ورتالىعى مەن استانادا حالىقتىڭ ۇرپاقتى بولۋ دەنساۋلىعىن, انا مەن بالا دەنساۋلىعىن ساقتاۋ باعدار­لا­مالارى ىسكە اسىرىلىپ كەلەدى. اتىراۋ قالاسىندا «دەنى ساۋ ۇرپاق – قازاقستاننىڭ بولاشاعى» اكتسياسى وتكىزى­لىپ, پەرزەنتحانا مەن ايەلدەر كونسۋل­تا­تسيا­سىنا 83 مىڭ اقش دوللارى تۇراتىن جاب­دىق ورناتىلدى. «شەۆرون تەكساكو» كومپا­نيا­سىمەن ۋاعدالاستىقتىڭ ارقاسىندا رەس­پۋب­ليكالىق پەدياتريا ورتالىعىنا قارجى­لاي كومەك كورسەتىلدى. الەمگە ايگىلى «لەيكا», «الكون» فيرمالارىنىڭ دەمەۋشىلىگىمەن الماتى وبلىسىندا اۋىل تۇرعىن­دا­رىنا, سونىڭ ىشىندە ايەلدەر مەن بالالارعا بىلىكتى  وفتالمولوگيالىق كومەك كورسەتۋ اك­تسيا­سى وتكىزىلىپ, قازاق كوز اۋرۋلارى عى­لى­مي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنا قازىرگى زامانعا لاي­ىق وپەراتسيا جاساۋ جابدىعى سىيعا تار­تىل­دى. ايتا بەرسەك, مۇنداي مىسالدار وتە كوپ. قۇرىلعان كەزىنەن باستاپ ۇلتتىق كوميسسيا ءوز قىزمەتىنىڭ قۇقىقتىق نەگىزىن قالاۋعا باستى نازار اۋدارعانىن ايتا كەتۋىمىز كەرەك. دۇنيەجۇزىلىك قوعامداستىقتىڭ تەڭ دارەجەلى ارىپتەسى بولىپ كىرىگۋ ءۇشىن حالىقارالىق قا­تىناستاردى رەتتەيتىن قۇجاتتارعا قوسىلىپ, ونى پارلامەنتتە بەكىتۋ شارت. بۇل رەتتە بۇۇ-نىڭ «بالانىڭ قۇقىقتارى تۋرالى», «ايەلدەردىڭ ساياسي قۇقىقتارى تۋرالى», «تۇر­مىستاعى ايەلدىڭ ازاماتتىعى تۋرالى», حالىقارالىق ەڭبەك ۇيىمىنىڭ ايەلدەر مەن بالالارعا قاتىستى كونۆەنتسيالارى را­تي­فيكاتسيالاندى. «وتباسى ۇلگىسىندەگى بالالار اۋىلى جانە جاسوسپىرىمدەر ۇيلەرى تۋ­را­لى»,  «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى بالالار قۇقىقتارى تۋرالى», «وتباسى جانە نەكە تۋرالى», «تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق پرو­فيلاكتيكاسى تۋرالى», «ەرلەر مەن ايەل­دەردىڭ تەڭ قۇقىقتارى مەن تەڭ مۇمكىن­دىك­تەرىنىڭ مەملەكەتتىك كەپىلدىكتەرى تۋرالى» جانە باسقا دا زاڭدار قابىلداندى. ەلدىڭ قوعامدىق-ساياسي ومىرىنە ايەلدەر­دىڭ بەلسەنە ارالاسۋى جانە ولاردى شەشىم قابىلداۋ دەڭگەيىنە جوعارىلاتۋ جايىنا كەل­سەك, پرەزيدەنتىمىزدىڭ بۇل باعىتتاعى ساياساتتى دايەكتىلىكپەن جۇرگىزىپ كەلە جات­قانىن ايتقان ابزال. وتباسى بەرەكەسىن ويلا­عان ەر-ازامات جاقسىلىقتى اۋەلى ايەلى مەن بالا-شاعاسىنا جاسايتىنى سياقتى, وتان بەرەكەسىن ويلاعان ەلباسى رەسپۋبليكا ايەل­دەرى مەن بالالارىنا جاعداي جاساۋدا باسقا ەل باسشىلارىنان وزىق, جاڭاشىل  قادام­دار­عا باردى. بۇعان بيىك مىنبەردەن اي­تىل­عان: «كەڭەستەن كەيىنگى كەڭىستىك اۋماعىندا وتباسىنىڭ, ايەلدەر مەن بالالاردىڭ قۇقىق­تارى مەن زاڭدى مۇددەلەرىن قورعاۋ سالا­سىن­دا مەملەكەتتىك ساياساتتى ىسكە اسىرۋدىڭ مۇن­داي تەتىگى جوق» (ن.ءا.نازارباەۆتىڭ 2004 جىلى وتكەن قازاقستان ايەلدەرىنىڭ ءىV فورۋمىندا سويلەگەن سوزىنەن) دەگەن سوزدەرى دە دالەل. ايەلدەردىڭ ەلدىڭ قوعامدىق-ساياسي ءومىرى­نە بەلسەنە ارالاسۋى, ولاردى شەشىم قابىل­داۋ دەڭگەيىنە جوعارىلاتۋ تۋرالى تاپسىر­ما­نى ورىنداۋ ءۇشىن حالقىمىزدىڭ مەنتاليتەتى ەسكەرىلە وتىرىپ, ءتۇرلى جوبالار جۇزەگە اسى­رىلا باستادى. بۇل رەتتە اسىل انا, جاق­سى جار بولا بىلگەن ايەلدىڭ – ۇجىم ۇيىت­قىسى, ىسكەر باسشى, بەلسەندى ازامات رەتىندەگى بەينەسىن قالىپتاستىرۋداعى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ ءرولى زور بولعانىن ايتا كەتۋىمىز كەرەك. ايەل كوشباسشىلىعىن ارتتىرۋ ماقسا­تىن­دا سونداي-اق حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ قولداۋىمەن, مەملەكەتتىك ورگاندارمەن, ساياسي پارتيالارمەن, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار­مەن, جوعارى وقۋ ورىندارىمەن بىرلەسىپ سەمينار-ترەنينگتەر, كونفەرەنتسيالار, دوڭگە­لەك ۇستەلدەر وتكىزىلدى. پارلامەنتتە «وتباسى» دەپۋتاتتىق توبى قۇرىلىپ, وعان قوس پالاتانىڭ 23  دەپۋتاتى كىردى. بۇگىندە كوميسسيا اتاۋىنىڭ «قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ جانىنداعى  ايەلدەر ىستەرى جانە وتباسىلىق-دەموگرا­فيا­لىق ساياسات جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيا» دەپ وزگەرۋى مەملەكەت باسشىسىنىڭ جۇمى­سىمىزدا وتباسى قۇندىلىقتارىنا باسىم ءمان بەرەتىنىنىڭ تاعى ءبىر دالەلى دەر ەدىك. ەرلەر مەن اكەلەردىڭ مارتەبەسىن, وتباسىنىڭ بە­دەلىن ارتتىرۋ مىندەتىن كوزدەپ, بيىل     10-20 مامىر ارالىعىندا بارلىق وبلىس ورتا­لىق­تارىندا, قالالار مەن اۋدانداردا, شال­عاي  اۋىلداردا تۇڭعىش رەت اكەلەر سلەتىن ءوت­كىزدىك. بۇل ەلىمىزدە اكەلەر قوعامدىق قوز­عالىسىنىڭ باستاۋى بولدى جانە ءبىزدىڭ ويى­مىزشا,  وسكەلەڭ ۇرپاقتى تاربيەلەۋگە قو­ماق­تى ۇلەس بولىپ قوسىلارى انىق. ءبىزدىڭ ۇسى­نىسىمىز بويىنشا ەندى مۇنداي ءىس-شارالار جىل سايىن  1 قىركۇيەكتەن باستاپ بار­لىق مەكتەپتەردە وتكىزىلىپ, حالىقارالىق وتباسى كۇنى, ياعني 15 مامىردا قورىتىن­دىسى شىعارىلاتىن بولادى. جالپى, ۇلتتىق كوميسسيا ايەل تاقى­رى­بى مەن وتباسى تاقىرىبىن ەشقاشان ءبىر-ءبى­رىنەن اجىراتقان ەمەس. وتكىزىلگەن «دەمو­گرا­فيالىق وزگەرىستەر جاعدايىنداعى وتبا­سى­لىق ساياسات: نەگىزگى تۇجىرىمدامالار جانە حالىقارالىق ۇردىستەر», «ورتالىق ازيا جانە قازاقستان ايەلدەرىن ساياسي جانە ەكونوميكالىق ىلگەرىلەتۋ», «وتباسى مەن بالالارعا قاتىستى  مەملەكەتتىك   ساياسات – ولاردى ىسكە اسىرۋ جولدارى», «2020 سترا­تە­گيا­سى: ايەلدەر ءۇشىن جاڭا مۇمكىندىكتەر», «دەموگرافيالىق احۋال: پروبلەمالارى جانە پەرسپەكتيۆالارى», «ايەل جانە وتبا­سى­لىق قۇندىلىقتار – قۋاتتى مەملەكەت نەگىزى», «گەندەرلىك تەڭدىك ستراتەگياسىن ىسكە اسىرۋ تەتىكتەرى»,  «بەرىك وتباسى – مەملەكەتتىلىك نەگىزى»  سياقتى كونفەرەنتسيا تاقى­رىپتارى دا وسىنى راستايدى. ەلباسىنىڭ  جارلىعىمەن «قازاقستان رەس­پۋبليكاسىنداعى 2006-2016 جىلدارعا ار­نالعان گەندەرلىك تەڭدىك ستراتەگياسى»  بەكىتىلدى. «قازاقستان ايەلدەرىنىڭ ساياساتتاعى, بيزنەستەگى جانە الەۋمەتتىك سالاداعى ءرولى» تاقىرىبىنا ارنالعان دوڭگەلەك ۇستەلدە ونىڭ جۇمىسىنا قاتىسقان ەل پرەزيدەنتى بي­لىكتىڭ اتقارۋشى جانە وكىلدى بۋىن­دارىن­داعى ايەلدەر سانىن ۇلعايتۋ قاجەتتىگىن تاعى دا اتاپ كورسەتتى. استانا مەن الماتىدا, ەل وڭىرلەرىندە گەندەرلىك تەڭدىك ستراتەگياسىن ءتۇسىندىرۋدى ماقسات ەتكەن «گەندەرلىك تەڭدىك ستراتە­گيا­سىن ىسكە اسىرۋدىڭ پراكتيكالىق تەتىكتەرى», «قازاقستاندا گەندەرلىك ساياساتتى ىلگەرىلەتۋگە ەر ادامداردىڭ كوزقاراسى», «گەندەر: ايەل­دەر مەن ەرلەر», «قازاقستانداعى ايەل­دەر قۇقىقتارى بويىنشا مونيتورينگ جانە ەسەپتىلىك», «گەندەرلىك ساياسات جانە الەۋ­مەت­تىك قاتىناستاردىڭ وزەكتى پروبلەمالارى» تاقىرىبىندا ءىس-شارالار وتكىزىلۋى – پرەزيدەنتىمىز ايقىنداعان باعىتتاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن جۇرگىزىلگەن جۇمىستىڭ ءبىر پاراسى عانا. ايەلدەردى شەشىم شىعارۋ دەڭگەيىنە جو­عا­رىلاتۋ يدەياسىنىڭ ناقتى ىسكە اسىرىلۋىن قازاقستان ايەلدەرىنىڭ  2011 جىلعى 5 ناۋ­رىزدا وتكەن العاشقى سەزىندە ەلباسىنىڭ پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنە «نۇر وتان» حا­لىق­تىق-دەموكراتيالىق پارتياسىمەن بىرگە ءاي­ەل­دەردى شەشىم شىعارۋ دەڭگەيىنە جوعارى­لا­تۋدىڭ ناقتى شارالارىن قابىلداۋ تۋرالى بەرگەن تاپسىرماسى جانداندىرا ءتۇستى. بيىل 17 ماۋسىمدا قابىلدانعان «نەعۇرلىم دايار­لىعى بار, قوعام مەن مەملەكەت ءومىرىنىڭ ءتۇرلى سالالارىندا قىزمەت اتقاراتىن ايەل­دەر قاتارىنان ولاردى شەشىم قابىلداۋ دەڭ­گەيىنە ىلگەرىلەتۋ بويىنشا 2016 جىلعا دەيىنگى ءىس-قيمىل جوسپارى»  نەگىزىندە مەملەكەتتىك ورگانداردا كادرلار رەزەرۆتەرى قا­لىپتاستىرىلۋدا. ايەلدەردى ىلگەرىلەتۋگە تەك مەملەكەتتىك ورگانداردا عانا ەمەس, ءىرى ۇيىمداردا دا مونيتورينگ جۇرگىزىلەتىن بولادى. مۇنداي تىزبە ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىمەن بىرىگىپ جاسالدى. سونداي-اق سايلانبالى جانە ساياسي مەملەكەتتىك قىزمەتتەردە ايەلدەردىڭ وكىل­دى­گىن ۇلعايتۋ جونىندە ۇسىنىمدار ازىرلەنىپ, ولار مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ساياسي پارتيالارعا جىبەرىلدى. ايەلدەردى ەكونوميكالىق تۇرعىدان ىلگەرىلەتۋ جايىنا كەلسەك, قازاقستان ەكونومي­كا­سىنىڭ قۋاتتى قاناتى – ايەلدەر كاسىپ­كەر­لىگىنىڭ قارقىندى دامۋىن ەلباسى: «...ما­مان­داردىڭ ەسەپتەۋىنشە, قازاقستاندىق ايەل­دەر بۇگىندە ەلدىڭ ىشكى جالپى ءونىمىنىڭ 40 پايىزدايىن قالىپتاستىرادى. وسىندا وتىرعانداردىڭ كوبى – كەشەگى قاپشىق تاسۋدان بۇگىندە ساپالى ءونىم شىعاراتىن كاسىپ­ورىن قۇرۋعا دەيىنگى جولدان وتكەندەر», –  دەپ اتاپ كورسەتۋى (ن.ءا.نازارباەۆتىڭ قازاقستان ايەلدەرىنىڭ سەزىندە سويلەگەن سوزىنەن) ءبىراز جايتتى ايتىپ تۇرعانى انىق. ءيا, جۇرگىزىلگەن جۇمىستاردىڭ ارقاسىن­دا ايەلدەردى ەكونوميكالىق تۇرعىدان ىلگەرىلەتۋ ءۇشىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن ايەل­دەر كاسىپكەرلىگىن دامىتۋعا ارنالعان قارا­جات بولۋگە قول جەتكىزىلدى.  وتباسى مەن ايەل­دىڭ جاعدايىن جاقسارتۋ ماسەلەلەرى قا­زاقستان رەسپۋبليكاسىن الەۋمەتتىك-ەكونو­مي­كالىق دامىتۋدىڭ ءار جىلدارداعى ينديكاتيۆتىك جوسپارلارىنا ەنگىزىلۋى دە ۇلكەن جەتىستىك ەدى. وسى جەردە ايەلدەردى ءوز بيزنەسىن اشۋعا ۇيرەتۋدىڭ ءمانى زور ەكەنىن ايتا وتىرىپ, بۇل جۇمىستا ۇلتتىق كوميسسياعا سەنىمدى سەرىكتەس بولا بىلگەن «دامۋ» كا­سىپ­كەر­لىكتى قولداۋ قورى, قازاقستان كاسىپكەر ايەلدەرىنىڭ وداعى, وركەنيەتتەر اليانسى, قازاقستان ىسكەر ايەلدەرىنىڭ وداعى, «قازاق­ستان­نىڭ ميكروقارجى ۇيىمدارىنىڭ قاۋ­ىم­داستىعى»,  ت.ب. ۇيىمداردى اتاپ وتكەن ءجون. 2002 جىلدان باستاپ ەلباسىنىڭ قول­داۋى­مەن ايەلدەر كاسىپكەرلىگىن دامىتۋ باعدارلاماسى ىسكە اسىرىلۋدا. ەگەر جوبانى ىسكە اسىرۋدىڭ العاشقى جىلىندا 150 ملن. تەڭگە بولىنسە, 2011 جىلى بۇل 15 ەسە دەرلىك ۇلعايىپ, 2,2 ملرد. تەڭگە قاراستىرىلدى. 2005-2015 جىلدارعا ارنالعان ايەلدەر كاسىپكەرلىگىن ميكروكرەديتتەۋ باعدارلاماسى قابىلدانىپ, سوڭعى ەكى جىلدىڭ وزىندە عانا 1,3 ميلليارد تەڭگەدەن استام مولشەردە ميكروكرەديت بەرىلگەنى بۇل باعىتتا مەملەكەت تاراپىنان دا قۋاتتى قولداۋ بولعانىن ايعاقتايدى. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ, اۋىل ايەلدەرىنىڭ بيزنەسىنە قولداۋ كورسەتۋ ماسەلەلەرى زەردەلەندى. «ايەلدەر اۋىلىمىزدىڭ تىنىسى – ەڭبەكتەگi ىرىسى», «گەندەرلىك اسپەكت ەسكەرىلە وتىرىپ, اۋىل تۇرعىندارىن ميكروكرەديتتەۋدى دامىتۋ», «بيزنەستىڭ جول كار­تاسى-2020» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋداعى كاسىپكەر ايەلدەردىڭ ورنى», «قازاقستاندا جەكە كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدىڭ گەندەرلىك اسپەكتىسى» تاقىرىبىنا ءىس-شارالار وتكىزىلىپ, ەكونوميكالىق دامۋ جانە ساۋدا ءمينيسترلى­گى­نىڭ ايەلدەر كاسىپكەرلىگىن دامىتۋ بويىن­شا جۇمىسى تىڭدالۋىن – وسى باعىتتا ات­قارىلعان كوپ جۇمىستىڭ بىرەر مىسالدارى دەر ەدىك. ايەلدەرگە قاتىستى زورلىق-زومبىلىقتى جويۋ ماسەلەسى دە جۇمىسىمىزدىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى بولىپ وتىر دەسەم, ۇلتتىق كوميسسيا ءوز جۇمىسىندا ايەلدەرگە قاتىستى زورلىق-زومبىلىققا قارسى كۇرەسكە ەرەكشە ءمان بەرىپ, بارشا ءىس-شارالاردى وسى سالادا قىزمەتىن جۇزەگە اسىراتىن  ورگاندارمەن ىنتىماقتاستىقتا جۇرگىزىپ كەلەدى. ىشكى ىستەر مينيسترلىگىندە ايەلدەرگە قاتىس­تى زورلىق-زومبىلىقپەن كۇرەس جونىندەگى ارنايى بولىمشە قۇرىلۋى وسى ءسوزىمىزدىڭ ءبىر ايعاعى بولسا, حالىقارالىق ۇيىمدار وتكىزەتىن اكتسيالار («زورلىق-زومبىلىقسىز 16 كۇن», «تۇرمىستاعى زورلىق-زومبىلىققا جول بەرمەيمىز!» جانە ت.ب.)  مەن ايەلدەرگە قاتىستى زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋدى مەملەكەتتىك ورگاندار مەن قوعامدىق ينستيتۋتتار ءىس-قيمىلىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ كوزدەلگەن ءىس-شارالارعا دا اتسالىسۋدامىز. ارينە, ايتا بەرسە, مۇنداي يگى ىستەر قاتارى از ەمەس. ونىڭ ءبارىن شاعىن ماقالا اياسىندا ءتىزىپ شىعۋدىڭ دا مۇمكىندىگى جوق. سون­دىقتاندا ءوز ءسوزىمىزدى قوعامداعى وڭ وزگەرىستەرگە قاراپ, ۇل-قىزدارىنىڭ ءبىلىم الۋى, ەڭبەك ەتۋى, باقىتتى بولۋى ەلباسى ساياساتىنىڭ ارقاسى ەكەنىن انالارىمىز جاق­سى تۇسىنەتىنىن جانە ۇلت كوشباسشىسىنا زور سەنىم ارتاتىنىن ايتۋمەن اياقتاعىمىز كەلەدى. گۇلشارا ابدىقالىقوۆا, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى جانىنداعى  ايەلدەر ىستەرى جانە وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ساياسات جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيانىڭ ءتورايىمى.