ەل الدىنا قويعان وسى كورەگەن جوسپار تاريح ولشەمىندەگى قاس-قاعىم ۋاقىتتا شىندىققا اينالدى. الەم مويىنداعان ەڭسەلى ەل, تۇعىرلى مەملەكەت بولدىق. ەلباسى ۇسىنعان «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى حالقىمىزدىڭ تۇتاستاي كوڭىلىنەن شىقتى. ءبىر جىل ىشىندە ەلەۋلى جۇمىستار اتقارىلدى. جوسپارداعى جۇمىستار دا از ەمەس. وسىلايشا قوعام ايقىندالعان تۇراقتى دامۋ توڭىرەگىنە توپتاسا ءبىلدى. ەلباسى قالىپتاستىرعان «جاڭاشىل ءبىلىم» ءداۋىرى ەلگە سەرپىن بەردى.
حالىق اراسىندا قازىردىڭ وزىندە «ەلباسى وقۋلىقتارى» دەپ اتالىپ كەتكەن «100 جاڭا وقۋلىقتىڭ» العاشقى ون سەگىزىنىڭ جارىققا شىعۋى – ءسوز جوق, تاريحي وقيعا. الەمدىك كلاسسيكالىق وقۋلىقتاردىڭ قازاق تىلىنە اۋدارىلۋىنىڭ مۋلتيپليكاتيۆتى اسەرى بار. بىرىنشىدەن, اعىلشىن تىلىنەن انا تىلىمىزگە توتە اۋدارۋ ءتىلدى بايىتادى. ەكىنشىدەن, ۇلت تەرمينولوگياسىنىڭ دامۋىنا كەڭ جول اشادى. ۇشىنشىدەن, قازاق ءتىلى گرامماتيكاسىنىڭ قۇلاشىن كەڭەيتە تۇسەدى. تورتىنشىدەن, ورەلى تاجىريبەنى شىڭداپ, زاماناۋي اۋدارما مەكتەبىن قالىپتاستىرادى. ايدان انىق اقيقات: تىلدە شەكارا بولعانمەن, ميدا, سانادا شەكارا جوق. الەمدىك ۇلگىدەگى وقۋلىقتار پرەزيدەنتتىڭ باستاماسىمەن بارلىق جوعارى وقۋ ورنى ءۇشىن مىندەتتى نورماعا اينالۋدا. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن جاڭا گۋمانيتارلىق عىلىمدار كافەدرالارى اشىلىپ, كۇشەيتىلۋدە. وسىلايشا باسەكەگە قابىلەتتى, جاڭاشىل مامان دايارلاۋدىڭ ىرگەتاسى قالانۋدا.
وسى كىتاپتاردىڭ الەۋەتىمەن وقۋلىق دەگەن ۇعىمنىڭ مازمۇنى دا وزگەردى. بۇرىن «وقۋلىق – ءپان تۋرالى قىسقاشا ستاندارتتى ءبىلىم» دەگەندى بىلدىرسە, ەندى «وقۋلىق – عىلىمعا كىرىسپە» دەگەن فورمۋلاعا اينالدى. تاياۋ كەزەڭدە ء«جۇز وقۋلىق – مىڭ وقۋلىققا» جالعاساتىنىنا كامىل سەنەمىز. قازاقستان ازاماتتارى ءۇشىن «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ەڭبەگى – «ومىرلىك وقۋلىقپەن» پارا-پار.
تاريحتا ۇلت بولاشاعىن ايقىنداعان باعدارلامالار, جارقىن ىستەر بولعان. بىراق ولار ساناۋلى. دجاۆاحارلال نەرۋ, ۋينستون چەرچيلل, توماس دجەففەرسون, مۇستافا كەمال اتاتۇرىك, لي كۋان ءيۋدىڭ قاجىر-قايراتى مەن ەڭبەكتەرىن اتاۋعا بولادى. بىزگە تاۋەلسىزدىك داۋىرىندە ەلباسىنىڭ تەرەڭ يدەيالارىنا نەگىزدەلگەن «دامۋدىڭ قازاقستاندىق جولىن» كورۋ باقىتى بۇيىردى.
ال ەندى «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىمەن بىرگە شىنايى ومىرىمىزگە «ۇلتتىق كود», «كيەلى ورىندار», «قاسيەتتى قازاقستان», «لاتىن ءالىپبيى», «سانانىڭ اشىقتىعى», ء«بىلىم سالتاناتى», «ونەگەلى تۇلعالار» دەگەن جاڭا ۇعىمدار ەندى. ەلىمىزدىڭ بۇگىنىنە جانە ەرتەڭىنە جاۋاپتى قالىڭ كوپشىلىك «وسى ۇلتتىق قۇندىلىقتار زاڭداستىرىلسا ەكەن» دەيدى. ءتىپتى مۇنى اتا زاڭىمىزعا ەنگىزسەك تە ارتىق بولماس ەدى.
بىرلىك پەن جاسامپازدىق, ىزدەنىس پەن سەرپىلىس اياسىنداعى كلاسسيكالىق وقۋلىقتار جاڭا الەمدەگى جاڭا قازاقستانعا ولجا دا سالادى, ابىروي دا اپەرەدى دەپ سەنەمىز.
ەرلان سىدىقوۆ,
ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ رەكتورى
