دۇبىرگە تولى دۇنيە

كىشكەنتاي ەلدەگى ۇلكەن داۋ كىشكەنتاي دەپ استە دە وڭتۇستىك وسەتيا رەسپۋبليكاسىن كەمسىتەيىن دەپ وتىرعانىمىز جوق. اڭگىمە وسىناۋ شاعىن ەلدە داۋ شىقپايتىن جەردەن داۋ شىققانىندا بولىپ وتىر. جاس مەملەكەتتىڭ جوعارعى سوتى جەكسەنبىدە وتكەن پرەزيدەنت سايلاۋىنىڭ ناتيجەسىن جارامسىز دەپ جاريالادى. سوتتىڭ وسى شەشىمىنىڭ ءوزىنىڭ زاڭدىلىعىنا كۇمان كوپ. داۋ داۋىس بە­­­رۋدىڭ قورى­تىن­دىسى جاريالانار كەزدە, وپ­­پوزي­تسيا­دان ۇمىتكەر اللا دجيوە­ۆا­نىڭ جەڭىسى اي­قىن بولا باس­تا­عان كەزدە شىق­ت­ى. ماسكەۋ قول­داي­تىن بيلىكتىڭ اتىنان ءتۇس­كەن توتەنشە جاع­داي­لار ءمينيسترى اناتولي بيبي­لوۆتىڭ شتا­بى جوعارعى سوتقا بۇرمالاۋ­شىلىق بولدى دەپ شا­عىم ءتۇ­سىردى. ادەتتە وپپوزيتسيا جاعى شاعىمدانار ەدى, بۇل جولى بيلىك جاعىنىڭ شاعىمدانۋى دا تاڭداندىرادى. جوعارعى سوت ال­دىمەن ورتالىق سايلاۋ كوميس­سيا­سىنا (وسك) سايلاۋ قورى­تىن­دىسىن جاريالاماۋدى ءوتى­نىپ, كوپ كەشىكپەي شاعىم بەرۋشىلەردى قولداعانىن مالىمدەدى. بۇعان دەيىن شىن مانىندە وسك سايلاۋ قورىتىندىسىن جاريالاپ ۇلگەرگەن ەدى. الدىمەن 85 سايلاۋ ۋچاسكەسىنىڭ 74-ىندە دجيوەۆا جەڭىسكە جەتىپ, 56,7 پا­يىز داۋىس جيناعانى, ال بيبي­لوۆتىڭ ۇلەسىنە 40 پايىز تيگەنى ءمالىم بولعان. وسك جەڭىس دجيوەۆا­نىڭ جاعىندا ەكەنىن مالىمدەگەن. بيليلوۆ – بيلىكتىڭ ادامى. بيلىك بولعاندا, بۇل رەسپۋبلي­كانى ۇزاق جىلدار باسقارعان (گرۋزيا قاراماعىندا بولعان كەزدە دە) ەدۆارد كوكويتانىڭ ادا­مى. وزىنە سەنىمى بولماعان سوڭ دا, ول بيبيلوۆتى ۇسىنعان. العاشقى تۋردا جەڭىمپاز انىق­تالماي, ەكىنشى تۋردا ول وپپوزيتسيا وكىلىنەن ويسىراي جەڭىلدى. اللا دجيوەۆا كىم دەگەندە, بىزگە ونىڭ بۇرىنعى رەسپۋبليكا ءبىلىم ءمينيسترى بولعانى بەلگىلى ەدى. مىنا داۋعا بايلانىستى رەسەي اقپارات قۇرالدارىنان ونىڭ باسقا جاعى دا اڭگىمە بولىپ وتىر. رەسەيدەگى حالىقارالىق ساراپتاما ينس­تيتۋتىنىڭ دي­رەك­تورى ەۆگەني مينچەنكو بى­لاي دەيدى: «بۇ­­­رىن الاياق­تىعى ءۇشىن سوت­تال­عان ا.دجيوەۆا تۋ­را­لى سۇ­راقتار تۋ­­ىندايدى, ول رەسەيدىڭ بۇل رەس­­­پۋبليكانى قالپىنا كەلتىرۋگە بە­رەتىن قارجىسىن قالاي جۇم­سايتىنى بەلگىسىز». بۇل ەندى ءماس­كەۋ ادامىنىڭ ءسوزى. دجيوەۆا قىلمىسكەر بولسا, ونى وسك ءۇمىت­كەر ەتىپ تىركەمەۋگە ءتيىس ەدى عوي. بۇرىنعى قورعانىس ءمينيسترى اناتولي بارانكەەۆيچتىڭ پىكىرى باسقاراق. قان توگىلۋى مۇمكىن, دەپ قاۋىپتەنەدى ول. جوعارعى سوت شەشىمىنىڭ ارعى جاعىندا رەسەي باسشىلىعى تۇرعانىن ايتادى. وڭتۇستىك وسەتيا باسشىلىعى تەك ماسكەۋگە سۇيەنەدى, دەيدى گەنەرال. رەسپۋبليكا جوعارعى سوتى­نىڭ توراعاسى جوعارىدا اتالعان ە.كوكويتانىڭ ءىنىسى ەكەنى دە ءسوز بولۋدا. سول سوتتىڭ شەشىمىمەن جاڭا سايلاۋدى الداعى جىلدىڭ 25 ناۋرىزىندا وتكىزۋ بەلگىلەندى. جانە وعان قاتىسۋعا ا.دجي­وە­ۆاعا رۇقسات ەتىلمەيدى. وڭ­تۇستىك وسەتيا رەسپۋبليكاسىنىڭ باس پرو­كۋ­راتۋراسى دا ا.دجي­وەۆانى «ءتۇرلى-ءتۇستى رەۆوليۋتسيا» دايىن­دادى دەپ ايىپتاپ, وعان قارسى شارالار قولداناتىن­دا­رىن حابارلادى. وسىنىڭ بارىنە قاراماي, اللا دجيوەۆا ءوزىن پرەزيدەنت دەپ جاريالاپ, ون ادامنان مەملەكەتتىك كەڭەس قۇردى. ول مەملەكەتتىك ورگاندار قۇرىلعانشا جۇمىس ىستەيتىن بولادى. ارينە, بۇعان قاراپ بۇرىنعى بيلىك تاراپ كەتكەن جوق, ولار دا بەلسەندىلىگىن كۇشەيتىپ, جاڭا ۇكىمەتكە جول بەرمەۋگە بارىنشا ارەكەت جاساپ جاتىر.   جاڭا ۇكىمەتتىڭ قانشاعا شىدارىن بولجاۋ قيىن مىسىردا تىنىشتىق بولماي تۇر. كۇنى كەشە حۋسني مۇباراكتى تاقتان تايدىرعان قارسىلىق قاۋىمى ەندى وزدەرى بيلىك ۇستاتقان اسكەريلەرگە قارسى شىقتى. ولاردىڭ كوڭىلىن تابۋ ءۇشىن اسكەري كەڭەس بۇرىنعى پرەمەر-مينيستر ەسسام شارافتىڭ ورنىنا كامال ءال-گانزۋريدى تاعايىندادى.   قاشان دا اي­­­ىپ­­كەر تا­بى­لا­دى. كوبىنەسە شىن اي­ىپكەر ەمەس, قو­­­ساقتا كە­تەتىن باس­قالار بولادى. كايردەگى تاحرير الا­­ڭىندا شەرۋگە شىققاندار جىل باسىندا ۇلت قۇت­قارۋشىسى رەتىندە قابىلدانعان اسكەريلەردىڭ باسشىسى مارشال موحاممەد حۋسەين ءتانتاۋيدىڭ كەتۋىن تالاپ ەتىپ وتىرسا, اسكە­ري كەڭەس پرەمەر-مينيستر ەسسام شارافتىڭ قىزمەتتەن كەتۋىن قابىل العانىن جانە پارلامەنت سايلاۋىنىڭ ۋاقىتىندا وتەتىنىن مالىمدەپ, قارسىلىققا شىققان­داردى سوعان قاناعات ەتۋ­گە شا­قىردى. ال شاراف بولسا, ال­عاشقى ءتورت كۇندەگى شاي­قاستا 40 ادام قازا تاپقان سوڭ-اق, كەتەتىنىن مالىمدەگەن بولاتىن. ءسىرا, اسكەريلەردىڭ ەلدەگى جاع­دايدى ۋىسىنان شىعارىپ ال­عاندىعىن جاڭا ۇكىمەت باس­شىسىن تاعايىنداۋعا بايلانىس­تى ارەكەت­تەرىنەن دە اڭعارۋعا بولعانداي. الدىمەن ولار ماگاتە-ءنىڭ بۇ­رىنعى باس دي­رەك­تورى موحاممەد ءال-بارا­دەي­گە ۇسىنىس جاسادى. ساراپشىلار ونىڭ پرەمەر-مينيستر بولاتى­نىنا كۇمان كەلتىرمەگەن. بىراق اسكەريلەر مەن بارادەي اراسىن­داعى كەلىسسوز ءناتي­جەسىز اياقتالدى. ءسويتىپ, ويلاماعان جەردەن كامال ءال-گانزۋري جاڭا ۇكىمەت باسشىسى بولىپ شىعا كەلدى. ولاي دەيتىنىمىز, ونىڭ اتى ءۇمىت­كەرلەر قاتارىندا اتالا قويماي­تىن. مۇنى دا كوپشىلىك سەنىمىنەن ايرىلا باستاعان اسكەري­لەردىڭ قالاي دا قارسىلىققا شىققان حالىقتىڭ كوڭىلىن تابۋ ارەكەتى دەۋگە بولار. ويتكەنى, حالىق قازىر اسكەري حۋنتانىڭ ماڭىندا جۇرگەندەردى قالاماي­تىنى انىق. سويتسە دە, ءال-گانزۋري بەلگىلى قايراتكەر, مۇباراك بيلىگى تۇ­سىندا ون جىل­داي ۇكىمەت قۇ­رامىندا بول­عان. 1996-1998 جىل­داردا ۇكى­مەت­تى دە باسقار­دى. ءبىرشاما با­س­تاماشىل­دى­عىمەن جۇرتتىڭ ەسىندە دە قال­عان. حۆق مەن ەگي­پەتتىڭ ارا­قاتى­ناسىن قالىپقا ءتۇسىرىپ, ەل­دىڭ قارجىلىق جاعدايىن نى­عايتتى. ءنىل بويىنداعى ءومىردى جاقسارتۋ باعدارلاماسىن ۇسىن­دى. مۇنداي باستاماشىلدىق بيلىككە ۇناماي, ول قىزمەتىنەن كەتكەن. ءال-گانزۋري بيلىككە اسا كۇردەلى جاعدايدا كەلىپ وتىر. ەلدە اسكەريلەرگە قارسى ەكىنشى رەۆوليۋتسيا باستالىپ, ول ايتار­لىقتاي قانتوگىسكە سوقتىردى. حالىق پەن اسكەري حۋنتانىڭ قايتا ءتىل تابىسۋى ەكىتالاي. ءال-گانزۋريدىڭ سول اسكەريلەردىڭ ادامى رەتىندە ارەكەت ەتۋىنىڭ ەش­قانداي بولاشاعى جوق. ول ءوزىنىڭ باعدارلاماسىمەن, بەلگىلى دارەجەدە اسكەري توپقا وپپونەنت رەتىندە كورىنسە عانا, حالىقتىڭ قولداۋىنا يە بولادى. دۇيسەنبىدە ەلدە پارلامەنت سايلاۋى باستالدى. بۇل ءوزى قى­زىقتاۋ سايلاۋ: ءۇش كەزەڭدە ءوتىپ, الداعى جىلعى قاڭتاردىڭ ور­تاسىنا دەيىن سوزىلادى. وسى­لاي سوزىلا كەلىپ, پارلامەنت 24 ناۋ­رىزدا عانا جۇمىسىن باستاي­دى. وعان دەيىن نە بولىپ, نە قويارىن كىم بىلگەن. سويتسە دە ەلدەگى ەڭ ۇلكەن ساياسي وقيعا الداعى جىلى ماۋ­سىم ايىندا وتەتىن پرەزيدەنت سايلاۋى بولماق. ەل ىشىندەگى ساياسي كۇشتەردىڭ ارا سالماعى سوندا كورىنەدى. بالكىم, تىنىشتىق تا سودان كەيىن ورنىعار. ماماديار جاقىپ.