ء«اربىر حالىقتىڭ, ءاربىر وركەنيەتتىڭ بارشاعا ورتاق قاسيەتتى جەرلەرى بولادى, ونى سول حالىقتىڭ ءاربىر ازاماتى بىلەدى. ءبىز – ۇلان-عايىر جەرى مەن اسا باي رۋحاني تاريحى بار ەلمىز. ۇلى دالانىڭ كوز جەتكىزگىسىز كەڭ-بايتاق اۋماعى تاريحتا ءتۇرلى ءرول اتقارعان. قازاقستاننىڭ قاسيەتتى جەرلەرىنىڭ مادەني-گەوگرافيالىق بەلدەۋى – نەشە عاسىر وتسە دە ءبىزدى كەز كەلگەن رۋحاني جۇتاڭدىقتان ساقتاپ, امان الىپ شىعاتىن سيمۆولدىق قالقانىمىز ءارى ۇلتتىق ماقتانىشىمىزدىڭ قاينار بۇلاعى» – ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسىنداعى وسى سوزدەر بۇكىل قازاق قوعامىنا سەرپىلىس اكەلگەنى ءسوزسىز. ويتكەنى قازاق ءاۋ باستان كيەلى جەرلەرىن قانشا دارىپتەسە دە, وعان مەملەكەتتىك دەڭگەيدە نازار اۋدارىلىپ, بۇلايشا جۇيەگە تۇسكەن ەمەس ەدى. مىنە از ۋاقىتتىڭ ىشىندە قازاق قوعامى ءدۇر كوتەرىلىپ, سانادا سىلكىنىس جاسالعانداي, ەستەن شىعىپ ەلەۋسىز قالا باستاعان بابانىڭ كوزى – قۇندى جادىگەردىڭ شاڭىن ءسۇرتىپ, كورنەكى ورىنعا قايتا قويعانداي اسەردە بولدىق.
7+40
باتىس قازاقستان وبلىسىنان «قازاقستاننىڭ جالپىۇلتتىق قاسيەتتى نىساندارى» قاتارىنا – 7 نىسان, وڭىرلىك كيەلى جەرلەر تىزىمىنە 40 مەكەن ەنگىزىلدى.
باتىس قازاقستان وبلىسىندا ورتاعاسىرلىق «جايىق» قالاشىعى, «بوكەي ورداسى» تاريحي-مۋزەي كەشەنى, تاقساي قورعان كەشەنى, كۇيشى داۋلەتكەرەي شىعاي ۇلىنىڭ كەسەنەسى, اۋليە جۇماعازى حازىرەت زيارات ورنى, اقىن-اعارتۋشى عۇمار قاراش ۇلىنىڭ جەرلەنگەن جەرى, جىمپيتىداعى الاشوردا ءۇيى ەندى. بۇدان بولەك وڭىرلىك كيەلى نىساندار تىزىمىنە تاعى 40 مەكەن ەنگىزىلگەن.
– «قاسيەتتى قازاقستان» جوباسى اياسىندا ءبىزدىڭ وڭىردە ارنايى كوميسسيا قۇرىلىپ, بىرقاتار زەرتتەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. وڭىردە كيەلى جەرلەردىڭ گەوگرافياسىن جاساقتاۋ ءبىر جەرگە توعىستىرىلماعان. اركىم قولىنان كەلگەنشە كىتاپ شىعاردى, ءار ادام تۇجىرىمىن ەش نەگىزسىز ايتىپ ءجۇردى. ءبىر جۇيە جوق بولاتىن. وسى ماقساتتا عالىم, ولكەتانۋشىلاردىڭ باسىن قوسقان كوميسسيا بەكىتىلىپ, ناقتى عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارى جاسالدى. بايقاعانىمىز, بىزدە تىزىمگە ۇسىنا الاتىن قاسيەتتى نىساندار جەتەرلىك ەكەن. الايدا بارلىعىن ۇسىنا بەرسەك, شىن مانىندەگى كيەسى اشىلماۋى مۇمكىن. زەرتتەۋ جۇمىستارىنا ەسكەرتكىشتەردى قورعاۋ ينسپەكتسياسى, وبلىستىق مۋزەي, اۋدانداعى قاراپايىم ازاماتتار ۇلەس قوستى, – دەيدى باتىس قازاقستان وبلىستىق مادەنيەت, ارحيۆتەر جانە قۇجاتتاما باسقارماسىنىڭ باسشىسى قادىربولات مۇساعاليەۆ.
«قازاقستاننىڭ وڭىرلىك قاسيەتتى نىساندارىنا» وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى بويىنشا 52 نىسان ەنگەن. بۇل ەڭ جوعارى كورسەتكىش. بۇدان كەيىن قاراعاندى وبلىسى (43 نىسان), الماتى وبلىسى (41 نىسان), باتىس قازاقستان وبلىسى (40 نىسان) تۇر. ياعني باتىس قازاقستان وبلىسى ءتورتىنشى ورىندا ەكەن.
– ءبىز سوڭعى بەس جىلدا وڭىردەگى ارابشا جازىلعان قۇلپىتاستاردى زەرتتەۋمەن اينالىسىپ كەلەمىز. وسىنىڭ ناتيجەسىندە بىرقاتار تانىمال تاريحي تۇلعالاردىڭ زيراتى انىقتالىپ, ءومىر سۇرگەن داتالارى ناقتىلاندى. ولاردىڭ قاتارىندا كىشى ءجۇزدىڭ بيلەۋشىلەرى – ايشۋاق, ەسىم, جانتورە, جاڭگىر حاندار, داۋقارا باتىر, تايلاق مامەتاي ۇلى, ناۋشا باتىر, جەتپىس پالۋان, سۇگىر جىراۋ, تاعى باسقالارى بار. بۇلاردىڭ ءبىرازى كيەلى مەكەندەر تىزىمىنە ەنگىزىلدى. بۇل ءتىزىم بولاشاقتا دا تولىعا بەرمەك, – دەيدى «جايىق پرەسس» جشس باس ديرەكتورى جانتاس سافۋللين.
كوپ جۇمىس ەندى باستالادى
وتكەن جىلى تاۋەلسىزدىك مەرەكەسى كۇنى – 16 جەلتوقساندا ورال قالاسىندا «رۋحاني جاڭعىرۋ» مۋزەيى اشىلدى. جالپى, مۇنداي ۇلكەن, ماڭىزدى مەكەمەنى اشۋ الدىن الا جوسپارلانىپ, قارجى ءبولىنۋ ارقىلى جاسالادى عوي. بىراق بۇل مۋزەي كاسىپكەرلەردىڭ قولداۋىمەن دۇنيەگە كەلدى. وبلىس ورتالىعىندا شىعىس ستيلىندە سالىنعان تاريحي كونە عيماراتقا جەرگىلىكتى دەمەۋشىلەر از ۋاقىت ىشىندە كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزدى. ءسويتىپ الاشوردا تاريحى, ۇلتتىق ءباسپاسوز تاريحى, وڭىردەگى كيەلى جەرلەر تۋرالى 500-دەن استام جادىگەر قويىلعان تاماشا مۋزەي پايدا بولدى.
مۋزەي اشىلعالى بەرى بۇل رۋحاني ورىندى 4 600 ادام ارنايى كەلىپ كورگەن ەكەن, ولاردىڭ 80%-ى جاستار مەن بالالار.
– بيىل وبلىستا «ىشكى تۋريزم» رەسپۋبليكالىق جوباسى نەگىزىندە «تۋريستىك باعىت» جوباسىن ىسكە اسىرۋعا ۆيرتۋالدى تۋرلار مەن تۋريستىك باعىتتار قۇرۋ جوسپارلانۋدا. سونىمەن قاتار دەمەۋشىلەرمەن بىرلەسىپ ۇزدىك ستۋدەنتتەردىڭ, پاندىك وليمپيادالاردىڭ جەڭىمپازدارىن, اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالار مەن از قامتىلعان جانە كوپ بالالى وتباسى بالالارىنا ارنالعان وڭتۇستىك قازاقستان, اتىراۋ, ماڭعىستاۋ جانە الماتى وبلىستارىنىڭ قاسيەتتى ورىندارىنا تۋريستىك ەكسپەديتسيا ۇيىمداستىرۋ جوسپارلانىپ وتىر, – دەيدى باتىس قازاقستان وبلىستىق مادەنيەت, ارحيۆتەر جانە قۇجاتتاما باسقارماسىنىڭ باسشىسى قادىربولات مۇساعاليەۆ.
كيەلى نىسانداردى انىقتاۋ بار دا, ولاردى كۇتۋ, حالىق نازارىنا ۇسىنۋعا لايىق كەلبەتىن ساقتاۋ ماسەلەسى ماڭىزدى عوي. ماسەلەن الاش قايراتكەرى, اقىن-اعارتۋشى عۇمار قاراشتىڭ زيراتى بۇعان دەيىن ەلەۋسىز, كوزگە قوراش كەيىپتە ەدى. جالپىۇلتتىق نىساندار تىزىمىنە ەنگەن سوڭ جانىبەك اۋدانىنىڭ حالقى, جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەر الاش ارىسىنىڭ باسىنا كەسەنە كوتەرۋ ءىسىن قولعا الدى. بۇگىندە وسى جۇمىسقا قارجى جينالىپ جاتىر. سونداي-اق وڭىردەگى وزگە دە تاريحي تۇلعالار جاتقان مەكەندەردى قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى وڭىرىمىزدەگى ىشكى ءتۋريزمدى دامىتۋعا, تەك قازاقستاننان عانا ەمەس, سونىمەن قاتار شەتەلدەن تۋريستەردى تارتۋعا سەرپىن بەرەدى.
– بيىل ورال قالاسىنداعى ورتالىق دەمالىس ساياباعىندا «قاسيەتتى قازاقستان» اتتى بابالارعا ارنالعان ماكەت-قالاشىعىن جاساۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. ول جەردە ەلىمىزدەگى جالپىۇلتتىق كيەلى نىسانداردىڭ كىشىرەيتىلگەن ماكەتى ورناتىلادى. ءسويتىپ كەلۋشىلەر ءبىر جەردەن ءبىرتۇتاس قازاقستاننىڭ ەڭ قاسيەتتى مەكەندەرىمەن تانىسىپ, كورەتىن بولادى, – دەيدى قادىربولات قابدىر ۇلى. سونىمەن قاتار وڭىردە عىلىمي-زەرتتەۋ ەكسپەديتسيالارىن ۇيىمداستىرۋ, ينفراقۇرىلىمدى قۇرۋ سياقتى بىرقاتار شارا جۇزەگە اسىرىلماق.
– ءبىز ەكى ۇزاق مەرزىمدى «اشىق اسپان استىنداعى جايىق قالاشىعى مۋزەيى» مەن «بوكەي ورداسى تاريحي مۋزەي كەشەنىنىڭ نەگىزىندە مۋزەي-قورىق جاساۋ» جوبالارى بويىنشا جۇمىستانۋدامىز. قازىرگى تاڭدا وبلىستىق اكىمدىك پەن دەمەۋشىلەردىڭ بىرلەسۋىمەن جوبانىڭ العاشقى كەزەڭىن جۇزەگە اسىرۋ باستالدى. بۇدان بولەك, مۋزەي كەشەنى ورنالاسقان «حان ورداسى» اۋىلىنا 21 شاقىرىمدىق جول توسەپ, شاعىن اۆياتسياعا ارنالعان ۇشۋ-قونۋ جولاعىن سالۋدى جوسپارلادىق, – دەدى باسقارما باسشىسى.
«رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ «قازاقستاننىڭ مادەني جەتىستىكتەرى» نەگىزگى باعىتى نەگىزىندە « ۇلى دالا مادەنيەتى», «اقجايىق ەلى – مادەنيەت مارجانى», «دوستىق, بىرلىك, تاتۋلىق», «مادەني جايلاۋ» سىندى قازاق مادەنيەتىن تانىتۋ جوباسى بويىنشا كىتاپتار مەن مۋزەيلەر كورمەلەرى, ورىس كينوسىنىڭ اپتالىعى, رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ساراتوۆ, ۆولگوگراد جانە ورەنبۋرگ وبلىستارىنىڭ شەكارالاس اۋداندارىندا قويىلىمدار مەن كونتسەرتتەر كورسەتىلمەك.
ء«بىز جات يدەولوگيالاردىڭ اسەرى تۋرالى ايتقاندا, ولاردىڭ ارتىندا باسقا حالىقتاردىڭ بەلگىلى ءبىر قۇندىلىقتارى مەن مادەني سيمۆولدارى تۇرعانىن ەستە ۇستاۋىمىز كەرەك. تيىسىنشە, ولارعا ءوزىمىزدىڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىز ارقىلى عانا توتەپ بەرە الامىز» دەگەن ەدى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. بارىمىزدى باعالاپ, كيەمىزدى ايالاپ, كوكىرەكتە ساقتاي بىلسەك, ءبىزدىڭ ەڭسەمىز ءاردايىم بيىك بولارى انىق. بۇكىل وتانداستارى سياقتى, باتىسقازاقستاندىقتار دا مۇنى ايقىن ۇعىپ وتىر. «رۋحاني جاڭعىرۋ» وڭىرلىك جوبالىق كەڭسەسى جەتەكشىلەرىنىڭ ايتۋىنشا, بيىل اق جايىق وڭىرىندە مەتسەناتتاردىڭ كومەگىمەن جالپى قۇنى 1 ملرد 513 ملن تەڭگە قۇرايتىن 247 جوبا جۇزەگە اسىرىلادى.
قازبەك قۇتتىمۇرات ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
باتىس قازاقستان وبلىسى
