سولاردىڭ ءبىرى – مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن قولعا الىنعان «قازاقستاننىڭ 100 جاڭا ەسىمى» جوباسىنا اتى-ءجونى ەنگەن الماتىلىق ماۋلەن بەكتۇرعانوۆ.
ماۋلەن مەكتەپ قابىرعاسىندا جۇرگەن كەزىنەن-اق ىزدەنىمپازدىعىمەن دارالانعان. ءاربىر شىعارماشىلىق ادامى ءۇشىن ماڭىزدى سانالاتىن بۇل قاسيەت ونى اسقاق ارماننىڭ بيىگىنە جەتەلەسە كەرەك. تالماي وقىعان تالاپتى بالا تاڭداۋ كەزەگى كەلگەندە ماتەماتيكالىق باعىتتى تەرەڭدەپ وقۋعا نيەت تانىتىپ, و.جاۋتىكوۆ اتىنداعى فيزيكا-ماتەماتيكا مەكتەبىن ۇزدىك باعامەن بىتىرگەن. وندا وقي ءجۇرىپ رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەگى تالاي وليمپيادالاردا باق سىناپ, بيىك ناتيجەلەردەن كورىنگەن. اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردى تەرەڭنەن مەڭگەرۋگە تالاپتانعان زەردەلى جاس حالىقارالىق اقپاراتتىق تەحنولوگيالار ۋنيۆەرسيتەتىنە وقۋعا تۇسەدى.
ماۋلەن ءۇشىن اتالعان ءبىلىم وشاعىنا ء(ىت ۋنيۆەرسيتەتى) وقۋعا تۇسكەننەن كەيىن عىلىممەن اينالىسۋعا جارقىن جول اشىلىپتى. زاماناۋي تەحنولوگيالارمەن جابدىقتالعان لابوراتوريا ويعا العان ىستەردى تاجىريبەگە اينالدىرۋعا سەپ بولادى. ادام مەن تەحنيكانىڭ بايلانىسى ءوزىن ۇنەمى قىزىقتىراتىن ول 2015 جىلى ادام بۇلشىق ەتىنىڭ كومەگىمەن باسقارىلاتىن ەرەكشە پروتەز قۇرىلعىنى كورگەن ساتتە, نەگە وسى باعىتتا ءوز ويىمدى ىسكە اسىرماسقا دەگەن ويعا قالادى. كوپ ۇزاماي ءبىر شەشىمگە كەلگەن ماۋلەن ديپلومدىق جۇمىسىنىڭ اياسىندا وسى ماقساتتى تاباندى تۇردە قولعا الادى.
ول ويلاپ تاپقان ەلەكترمەحانيكالى پروتەز قولداعى بۇلشىق ەت تامىرلارىمەن بايلانىسۋ ارقىلى جۇمىس ىستەيدى. ياعني بۇل قۇرىلعىنىڭ كومەگىمەن قالاعان زاتىڭىزدى ۇستاۋعا, الۋعا, قويۋعا جانە تاعى باسقا فۋنكتسيالاردى جاساۋعا بولادى. جاس عالىم بولاشاقتا تەك قول ەمەس, سونداي-اق شىنتاق, يىقتىڭ قىزمەتىن اتقاراتىن ەلەكتر-مەحانيكالى پروتەز جاساپ شىعارسام دەيدى.
– نەگە ەكەنىن بىلمەيمىن, ءبىز سوڭعى جاڭالىقتاردىڭ ءبارى تەك اقش-تا بار دەپ ويلايمىز. بۇل قاتە پىكىر. ءتىپتى اقش-تىڭ وزىندە جاساندى بيونيكالىق قول شىعارىلمايدى. الەمدە جاساندى قول شىعاراتىن ەلدەر وتە از. گەرمانيا, ۇلىبريتانيا سياقتى مەملەكەتتەردە بار بولعانى ون شاقتى كومپانيا جۇمىس ىستەيدى. سوندىقتان مەنى وسى سالا قاتتى قىزىقتىردى.
الايدا شەتەلگە شىعىپ وقۋعا, ۇيرەنۋگە مۇمكىندىك بولمادى. عالامتور ارقىلى, تاجىريبە ارقىلى ۇيرەندىم. ەكى جىل بويى جاساعان جوبامنىڭ ناتيجەسىندە MBionics كومپانياسىن قۇردىم. قازىر قازاقستاندىق نارىقتا اتىمىزدى قالىپتاستىرىپ كەلەمىز. سۇرانىس كۇن ساناپ ارتۋدا. ەندى جاساندى قول جاساتقىسى كەلەتىن ءىىى توپتاعى مۇگەدەكتەر شەتەلگە بارماي-اق وتاندىق بيونيكالىق پروتەز-قولدىڭ يەسى اتانا الادى. ءبىزدىڭ كومپانيا وزدەرى وندىرەتىن جاساندى قولعا كەپىلدىك بەرەدى. ءبىز ءبىرىنشى كەزەكتە اقشا ءۇشىن ەمەس, عىلىم مەن تاجىريبە ءۇشىن جۇمىس ىستەيمىز, دەيدى ماۋلەن بەكتۇرعانوۆ.
كەيىپكەرىمىزدىڭ ايتۋىنشا, العاش بيونيكالىق پروتەز جاساۋ ىسىنە دەن قويعاندا انالوگى بار قولدى نە ءۇشىن جاساپ جاتىرسىڭ دەپ سىن ايتاتىندار كوپ بولعان. وتانداستارىمىزدىڭ وسىنداي پروتەزدەردى شەتەلدەردەن تىم قىمبات باعاعا ساتىپ الۋعا ءماجبۇر ەكەنى جاس عالىمدى قاتتى قىنجىلتىپتى. قىرۋار اقشاعا بۇل قۇرىلعىنى الۋعا كەز كەلگەننىڭ شاماسى جوق. ونى ىزدەپ تابۋعا دا مۇمكىندىكتەرى از. سوندىقتان قولجەتىمدى باعاداعى ساپالى وتاندىق ءونىم شىعارۋعا بەل بۋعان جالىندى جاس ارمانىن اقيقاتقا اينالدىردى. 2017 جىلدىڭ مامىر ايىن-
دا «قازاقستاننىڭ 100 جاڭا ەسىمى» جوباسى باستاۋ العانىن ەستىگەن ماۋلەننىڭ دوستارى تالانتتى زامانداستارىنىڭ ەسىمى وسى تىزىمگە لايىق دەپ تانىپ, ءوتىنىم جىبەرگەن. ارنايى جۇمىس توبى مەن ساراپشى كوميسسيا ونلاين داۋىس بەرۋ ناتيجەسىندە كوپشىلىكتىڭ قولداۋىنا يە بولعان ماۋلەن بەكتۇرعانوۆتىڭ ەڭبەگىن جوعارى باعالادى. اقىلى مەن ءبىلىمىن قاتار ۇشتاستىرعان قارشاداي قازاق بالاسى ەلىمىزدە مۇلدە جولعا قويىلماعان ماڭىزدى ىستە تىڭ تالپىنىس جاسادى. تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ دامۋىنا ەلەۋلى ۇلەس قوسقان «100 جاڭا ەسىم» جوباسىندا ونىڭ اتى التىن ارىپتەرمەن جازىلدى.
بىلتىر جەلتوقسان ايىندا ءوز جوباسىن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ الدىندا تانىستىرعان ساتىندە ماۋلەن جاستاردىڭ عىلىممەن اينالىسۋى-
نا زور قولداۋ تانىتىپ وتىرعانى ءۇشىن مەملەكەت باسشىسىنا العىسىن ءبىلدىرىپ, بۇل باعىتتاعى جۇمىستارىن جانداندىرا بەرەتىنىن جەتكىزگەن ەدى. قازىرگى ۋاقىتتا ءىت ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ماگيستراتۋراسىندا ءبىلىم الاتىن جاس ىزدەنۋشى, اتالمىش ۋنيۆەرسيتەتتىڭ لابوراتورياسىندا تالانتتى جاستار توبىمەن بىرگە ءوز يدەياسىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ ۇستىندە. سوڭعى ۋاقىتتارى مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالارعا ارنالعان ەلەكترونيكاسىز فۋنكتسيونالدى پروتەزدەر جاساۋدى قولعا العان. بۇل پروتەزدەر قولدارى جىل سايىن ءوسىپ كەلە جاتقان بالدىرعاندار ءۇشىن بارىنشا ءتيىمدى. ەڭ باستىسى, باسقا قىمبات پروتەزدەر سياقتى اتا-انالاردىڭ قالتاسىنا سالماق سالمايتىن كورىنەدى.
ء«ار سالانىڭ, ءار ادامنىڭ فورمۋلاسى ءارتۇرلى بولادى. ماعان قول جەتكىزگەن جەتىستىگىم ەمەس, سوعان جەتۋ جولىندا اتقارىلعان جۇمىستارىم قىزىقتى. ادام الدىنا ۇلكەن ماقسات قويادى. سوعان قول جەتكىزگەن سوڭ ءارى قاراي قايدا بارارىن بىلمەي قالادى. ميلليونەرلەردىڭ كوپشىلىگىنىڭ ءومىر تاريحىن قاراساڭىز, وسىنى بايقايسىز. سوندىقتان ماقسات نەعۇرلىم بيىك بولعان سايىن, قۇلشىنىس تا, كۇندەلىكتى پروتسەسس تە سوعۇرلىم قىزىقتى بولادى. وڭاي كەلگەن نارسەنىڭ قادىرى بولمايدى. جۇمىس پروتسەسىنەن ءلاززات الۋعا تىرىسۋ كەرەك. ادام ءوزىنىڭ سۇيىكتى ىسىمەن اينالىسقاندا عانا ناتيجەگە قول جەتكىزە الادى», دەيدى ول.
ءاربىر تەحنولوگيالىق وزگەرىستەر مەن جاڭا جەتىستىكتەر مەملەكەتتىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنا سەرپىلىس اكەلەدى. ال عىلىمي جاڭاشىلدىق كوشىنە ىلەسە الماعان كەز كەلگەن مەملەكەت ەكونوميكالىق دامۋ بارىسىندا قانداي دا ءبىر قيىندىققا تاپ بولاتىنىن الەمدىك تاجىريبە دالەلدەپ وتىر. «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ ءبىر تارماعى سانالعان «قازاقستاننىڭ 100 جاڭا ەسىمى» جوباسى عىلىممەن اينالىساتىن جاستاردى قاناتتاندىرعان بىرەگەي وزىق الاڭعا اينالدى دەۋگە نەگىز بار. تالانتتى حالىقتىڭ ىشىنەن ماۋلەن سياقتى تالاپتى ازاماتتاردى تاۋىپ جۇرتشىلىققا تانىتۋ جانە ولاردىڭ شىعارماشىلىعىن شىڭداي ءتۇسۋ جوبانىڭ جەمىسى دەپ ءبىلۋىمىز كەرەك.
ماۋلەن ءوزىنىڭ ءبىر سۇحباتىندا: «قازاقستان جاستارىنىڭ ويى مەن قيالى, پىكىرىنە شەك قويىلمايدى. قوعامدا كوپشىلىك باتىس مادەنيەتىنە ەلىكتەۋشىلىكتى قاتە دەپ تانيدى. الايدا ءار نارسەنىڭ جاقسى تۇستارى بولاتىنىن ۇمىتپاعان ءجون. ەۋروپادا ادامدار ەركىن ويلايدى, ادامنىڭ مۇمكىندىگىن شەكسىز دەپ باعالايدى. وسىنىڭ ارقاسىندا ولاردىڭ ەكونوميكاسى دا, الەۋەتى دە قارىشتاپ دامۋدا. بىزگە دە ەركىندىك قاجەت. وي ەركىندىگى, پىكىر ەركىندىگى. ارمانىڭدى ىسكە اسىرۋدان قىسىلماۋ كەرەك» دەپ ويىن ءبىلدىرىپتى.
اتى «قازاقستاننىڭ 100 جاڭا ەسىمى» تىزىمىنە ەنگەن ماۋلەن سىندى بىرقاتار جاستار ەلىمىزدە بۇرىن سوڭدى بولماعان ەرەكشە قۇرىلعىلاردى جاساپ شىعاردى. بۇل ولاردىڭ ۇشقىر ويى مەن قيالىنىڭ, ارمان-ماقساتىنىڭ جەمىسى, تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ جەڭىسى. ول جوبالاردىڭ بارلىعى كەڭگە قانات جايىپ ەل يگىلىگىنە جاراپ جاتسا, ايقىن ماقساتتىڭ ورىندالعانى سول ەمەس پە!
ارمان وكتيابر,
«ەگەمەن قازاقستان»
