ء«ۇمىتسىز – شايتان» دەگەندەي, تارس جابۋلى تۇرعان مىناۋ سان ەسىكتىڭ بىرىنەن عايىپتان تايىپ ءبىزدىڭ تالعات مۇساباەۆ شىعا كەلەر, بالكىم, جۇزبە-ءجۇز تىلدەسىپ قالارمىز؟
ويتكەنى ولاردىڭ وسىندا قالعانىن بىلەمىز. 1991 جىلعى تۇڭعىش عارىشكەرىمىز توقتار اۋباكىروۆپەن ءباسپاسوز ءماسليحاتى بىتكەن سوڭ وسى عيماراتتىڭ سىرتقى ەسىگى اشىلىپ, كەزدەيسوق ۇشىراسقانبىز... بايقوڭىردىڭ سور تاتىعان سۋىن اسقازانى سىڭىرە الماي ءىشى اۋىرىپ, ۇلكەن قايىس ديۆاندا كوزى كىرتيىپ وتىرعان بەرسەكەڭنىڭ جايىن سەزىپ تە تۇرمىن. بىراق «تاعى ءبىر ون بەس مينۋت وتىرايىق, سودان سوڭ قايتامىز» دەپ ءوتىندىم. ول كەلىسكەن سەكىلدى, داڭعاراداي شي قالپاعىن كوزىنە ءتۇسىرىپ, ءۇنسىز قالدى.
سەنەسىزدەر مە... كەنەت, تەپ-تەگىس كۇلگىن ءتۇستى قابىرعاداعى ون-سان ەسىكتىڭ ءبىرى ايقارا اشىلىپ, تالعات اعامىز ماڭدايى جارقىراپ شىعا كەلدى!..
– اسسالاۋمالەيكۋم, تالعات اعا!
– ۋالەيكۋماسسالام-م...
بەرسىنبەك تە جالما-جان اتىپ تۇردى, باسىنان دوڭگەلەپ تۇسكەن شي قالپاعىنا قاراماي, قولىن ۇسىنا ۇمسىنا ۇمتىلدى. بۇل كەزدە مەن تالعات مۇساباەۆتىڭ قۇشاعىنان بوساعام. جۇرەگىم سۋ ەتە ءتۇستى... ء«تارتىپ بويىنشا ساپار الدىندا عارىشكەرلەر كارانتيندە جۇرەدى, بوگدە ادامدارمەن قول الىسۋعا, عارىشتاعى ستانساعا جەردىڭ ميكروبىن اپارۋعا دا بولمايدى» ەكەن دەگەندى ەستىگەنبىز. سول سەبەپتى دە جۋرناليستەر توبىمەن سۇحبات كەزىندە ەكى ورتادا تۇتاستاي شىنى قابىرعا تۇرادى, بايلانىس ميكروفون ارقىلى جۇرەدى.
بەرسەكەڭنىڭ قولىن قۇلشىنا قىسقان تالعات اعامىز, دوڭگەلەپ كەتكەن شي قالپاقتى سۇق ساۋساعىمەن نۇسقاپ, «قالپاعىڭىزدى الىڭىز...» دەدى جارقىلداي ك ۇلىپ. عارىشقا انە-مىنە اتتانىپ بارا جاتقان ازاماتتىڭ سونداي سابىرلى, جايدارى ءارى قاننەن قاپەرسىز كوڭىل-كۇيىن كورىپ, «ميكروب» تۋرالى ۇمىتىپ, ءبىز دە ەركىنسي تۇستىك. بەرسىنبەك ىسكە كىرىستى...
– مەن قازىر تەلەفون سوعىپ الايىن, – دەپ, كەزەكشى وفيتسەردىڭ جانىنا بارعان مۇساباەۆ, الدەنە دەدى دە, تەلەفوننىڭ قۇلاعىن ۇستاعان كۇيى بىزگە بۇرىلا قارادى.
– قالايسىڭدار؟.. نۋ, گوۆوري, كاك دەلا...
– قۇتتىقتايمىز تالعات اعا, قۇتتىقتايمىز!..
قازاقتىڭ تۇڭعىش عارىشكەرى توقتار اۋباكىروۆ اعامىزدى عارىشقا اتتاندىرىپ سالاتىن 1991 جىلدىڭ 2 قازانى كۇنى گاگارين ۇشقان اتاقتى №2 الاڭنىڭ باسىندا تالعات اعامىزبەن ابدەن سۇحباتتاسقانىم بار. ەسىمدە, سوندا بولاشاق ەكىنشى عارىشكەرىمىز «وتە قۋانىشتىمىن, توقتار وڭعارباي ۇلى جول اشتى... ەندى مەن عارىشقا كەمە كومانديرى رەتىندە ۇشامىن» دەگەن باتىل تۇردە. سالدەن سوڭ عارىشكەرىمىز تەلەفوننىڭ قۇلاعىنا داۋىستاپ سويلەي باستادى.
– ماعان قازاقستاننىڭ تۋىن الىپ كەلدى. قۇراندى ۇمىتپاڭىز, قۇراندى! توپىراق سالاتىن ويماقتاي كونتەينەر كەرەك...
قاراپ تۇرامىز با, بەرسىنبەكتىڭ قاۋىنداي فوتووبەكتيۆى سالىنعان قوبديشاسىن توڭكەرىپ تاستاپ, ىشىنەن ءفوتوۇلدىر ساقتايتىن ويماقتاي قارا فۋتلياردى بوساتىپ, عارىشكەرگە ۇسىنا قويدىق.
– و, تاماشا!.. ناعىز كەرەگى وسى ەدى, مۇندا مەن تۋعان جەردىڭ توپىراعىن سالىپ الامىن!..
تالعات مۇساباەۆ بەرسىنبەك سارسەن ۇلى ۇسىنعان ءفوتوۇلدىر قۇتىسىن قولىنا الىپ, ءبىزدى تاعى دا قاپسىرا قۇشاقتادى. الاۋلاعان قۋانىشتى ءجۇزى ءالى كوز الدىمدا! ول ەرتەڭ الىس ساپارعا, ءتۇپسىز عارىش كەڭىستىگىن شارلاۋعا اتتانادى. كەنەت كۇلگىن قابىرعامەن بىردەي جابىسىپ سالىنعان ءبىر ەسىك اشىلىپ, مۇساباەۆ بىزگە وڭ قولىن كوتەرىپ قوشتاسۋ يشاراسىن جاسادى دا, كوزدەن عايىپ بولدى.
بەرسىنبەك ەكەۋمىز بەينە ءتۇس كورگەندەي كۇيدە وتىرىپ قالدىق...
تالعات مۇساباەۆ ودان كەيىن دە عارىشقا ەكى رەت شىعىپ, سونىڭ ىشىندە ءبىر كەزەڭدەگى اشىق كەڭىستىكتەگى قىزمەتى ءۇشىن ەسىمى گيننەستىڭ رەكوردتار كىتابىنا تىركەلدى. عارىش تاريحىنداعى تۇڭعىش تۋريست – امەريكالىق مۋلتيميلياردەر دەننيس تيتونى عارىشقا امان-ساۋ اپارىپ, الىپ كەلدى. عارىش پەن عارىشكەرلەرىمىز تۋرالى «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» ايگىلى ءفوتوتىلشىسى, عالامات فوتوجۋرناليست بەرسىنبەك سارسەن ۇلىنىڭ تالاي-تالاي سۋرەتتەرى ءباسپاسوز بەتتەرىندە سان رەت جاريالاندى. وكىنىشتىسى, «قازاق توپىراعىنىڭ عارىشقا بارىپ قايتۋىنا مەنىڭ ۇلەسىم بار...» دەپ باداناداي كۇرەك تىستەرىن كورسەتىپ ك ۇلىپ جۇرەتىن بەرسىنبەك وسىدان ءدال ءۇش جىل بۇرىن اۋىر ناۋقاستان قايتىس بولدى.
تاريحي كۇنگى تاريحي دەرەكتىڭ كۋاسىندەي بولعان بەرسىنبەك تۇسىرگەن بۇل سۋرەتتىڭ وسىنداي ءبىر سىرى بار ەدى...
تالعات ءسۇيىنباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
سۋرەتتى تۇسىرگەن بەرسىنبەك سارسەن ۇلى
(1994 جىلعى 31 شىلدە, بايقوڭىر, №17 الاڭ)
