ازەربايجان پرەزيدەنتىنىڭ پرەزيدەنتتىك سايلاۋدى وسى جىلدىڭ 11 ساۋىرىنە تاعايىنداۋ تۋرالى وكىمى 5 اقپان كۇنى شىققانىنان كوپشىلىك حاباردار. مەملەكەت باسشىسىنىڭ بۇل وكىمى ازەربايجاندىق قوعامدى, اسىرەسە بيلىككە وپپوزيتسيالىق باعىتتاعى ساياسي پارتيالار مەن بەلگىلى ءبىر ساياسي كۇشتەردى تاڭعالدىرعانى شىندىق. سەبەبى كەزەكتى پرەزيدەنتتىك سايلاۋ بيىلعى جىلدىڭ كۇزىندە ءوتۋى ءتيىس ەدى. ساياسي ناۋقاندى جارتى جىلداي بۇرىن وتكىزۋگە قاتىستى ساراپشىلار مەن ساياساتكەرلەر تاراپىنان ءتۇرلى پىكىرلەر ايتىلدى.
ءاسىلى سايلاۋلاردا ءارتۇرلى سىني پىكىرلەردىڭ ايتىلاتىنى, ساياسي كۇشتەر تاراپىنان بيلىككە قارسى «ناۋقاننىڭ» ۇيىمداستىرىلاتىنى الەمدىك تاجىريبەدە بار. بۇل دا – دەموكراتيانىڭ ءبىر كورىنىسى. ويتكەنى كەز كەلگەن سايلاۋ دەموكراتيالىق جانە ساياسي باسەكەلەستىك جاعدايدا وتكەنى ءجون... ال كەزەكتەن تىس سايلاۋعا بايلانىستى تۋىنداعان وي-پىكىر الۋاندىعىن ازەربايجان پرەزيدەنتىنىڭ قوعامدىق-ساياسي ماسەلەلەر جونىندەگى كومەكشىسى ءالي گاسانوۆتىڭ مالىمدەمەسى ءسال باسەڭدەتكەندەي بولدى.
ونىڭ اتاپ وتۋىنشە, كەزەكتەن تىس پرەزيدەنتتىك سايلاۋ وتكىزۋ ەلدە ساياسي جانە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋعا قوسىمشا مۇمكىندىكتەر بەرەدى. سونداي-اق بيىلعى جىلدىڭ ەكىنشى جارتىسىندا ازەربايجاندا جوعارى دەڭگەيدەگى بىرقاتار حالىقارالىق ءىس-شارالاردى ۇيىمداستىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. سونىڭ ەڭ باستىسى – ازەربايجان دەموكراتيالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇرىلعانىنىڭ 100 جىلدىعى. اتالعان اۋقىمدى مەرەكە دە جيىن-تەرىم اياقتالاتىن كەز – كۇز ماۋسىمىنا بەلگىلەنگەن.
پرەزيدەنتتىككە كانديداتتاردىڭ سايلاۋالدى كامپانياسى ساياسي ناۋقاندى 19 ناۋرىزدا باستادى. ول ەلدىڭ سايلاۋ تۋرالى زاڭناماسىنا سايكەس 10 ءساۋىر كۇنى ساعات 08.00-دە اياقتالادى. وسى مەرزىم ارالىعىندا ەلدىڭ ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى تىركەگەن كانديداتتار سايلاۋ ناۋقانىن بارىنشا اشىق جۇرگىزدى دەۋگە بولادى. قاندايدا ءبىر كانديداتقا ارتىقشىلىق بەرىلگەن جوق. ال كانديداتتار قاتارىندا بيلىك پارتياسى – «ەني ازەربايدجان» پارتياسى ۇسىنعان ەلدىڭ قازىرگى پرەزيدەنتى يلحام اليەۆ, ءوزىن-ءوزى ۇسىنۋشى زاحيدا ورۋدجا, سوتسيال-دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ وكىلى اراز اليزادە, ءبىرتۇتاس حالىق مايدانى پارتياسىنان گۋدرات گاسانگۋليەۆ, «ۇلتتىق ورلەۋ قوزعالىسى» پارتياسىنان ۇسىنىلعان فاراد گۋليەۆ, «جاڭا مۋساۆات» پارتياسىنان حافيز گۋدجيەۆ, ۇلتتىق مايدان توپتارىنىڭ وكىلى رازي نۋرۋللاەۆ بار.
اتى-جوندەرى اتالعان وسى كانديداتتاردىڭ ىشىندە سايلاۋشىلاردىڭ باسىم داۋىسىنا يلحام اليەۆ يە بولاتىنىن ازەربايجاندىق ساراپشىلار دا, شەتەلدىك ساياساتكەرلەر دە اشىق ايتىپ وتىر. ساراپشىلاردىڭ بولجامىنشا, ول سايلاۋدىڭ ءبىرىنشى تۋرىندا-اق جەڭىسكە جەتەدى, جەرگىلىكتى كانديداتتاردىڭ ەشقايسىسى ي.اليەۆپەن باسەكەلەسە المايدى. ەۋروپالىق الەۋمەتتانۋشىلاردىڭ پىكىرىنە قاراعاندا, قازىرگى بيلىكتىڭ ساياساتىن ەل حالقىنىڭ 83 پايىزدان استامى قولدايدى. مۇنىڭ ەڭ باستى سەبەبى سوڭعى جىلدارى ازەربايجاننىڭ كەزىندە مويىندارىنا تۇسكەن ەكونوميكالىق داعدارىستان شىعا باستاعانىندا جاتىر. بۇعان سونداي-اق مۇناي باعاسىنىڭ ءبىرشاما وسە تۇسكەنى وڭ ىقپال ەتكەنىن ەشكىم جوققا شىعارمايدى. راس, ازەربايجان ەكونوميكاسى مۇناي مەن تابيعي گازعا تاۋەلدى. ەكىنشى جاعىنان, ازەربايجاندىقتار «بريتيش پەترولەۋم» كومپانياسىمەن مۇناي ساتۋعا قاتىستى 2050 جىلعا دەيىن جاڭا كەلىسىم جاساۋعا قول جەتكىزدى. بۇدان ەكى جاق تا ۇتىلمايدى.
كەيبىر ساراپشىلار پرەزيدەنتتىك سايلاۋدان كەيىن ي.اليەۆ ەلدە ءتۇرلى سالالار بويىنشا رەفورما جاساۋعا مۇمكىندىگى جەتكىلىكتى ەكەنىن ايتادى. بۇل كوپتەن بەرى كۇن تارتىبىندە تۇرعان ماسەلەنىڭ ءبىرى بولسا كەرەك. رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋعا باعىتتالعان جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا شەتەلدىڭ كومپانيالارى دا تارتىلاتىن سياقتى. ازەربايجاندىق باۋىرلار قازاقستان سەكىلدى مۇناي مەن تابيعي گازعا وتە باي ەل. ولاردى ءوندىرىپ, ەكسپورتتاۋدان قوماقتى تابىس تاۋىپ تا كەلەدى. مىسالى بۇل مەملەكەت وتكەن جىلدىڭ توعىز ايىندا 40 ميلليون توننا مۇناي, 29,5 ميلليارد تەكشە مەتر گاز ءوندىرىپتى. سونداي-اق ولار وپەك جانە وپەك-كە مۇشە ەمەس ەلدەر الدىندا بەرگەن مىندەتتەرىن مۇلتىكسىز ورىنداپ جۇرگەن ساناۋلى ەلدەردىڭ ءبىرى سانالادى. سونىمەن قاتار بۇل مەملەكەت بيىلعى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن اسا ءىرى قورى بار «شاحدەنيز» گاز كوندەنساتى كەنىشىن يگەرۋدى قولعا الماق.
ي.اليەۆ تۋرالى ايتقاندا, مىنا ماسەلەگە دە توقتالا كەتكەندى ءجون سانادىق. جالپى اليەۆتەر اۋلەتىنىڭ ازەربايجاندا بيلىك قۇرعانىنا جارتى عاسىرعا جۋىقتاپتى. مىسالى قازاق حالقىنىڭ ەڭ جاقىن دوسى گەيدار اليەۆ 1969-1982 جىلدارى ازەربايجان كپ وك-ءنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى بولدى, 1993-2003 جىلدارى ەلدىڭ پرەزيدەنتى قىزمەتىن اتقاردى. سودان كەيىن بيلىك ونىڭ ۇلى يلحام اليەۆتىڭ قولىنا ءتيدى. ال ي.اليەۆ العاش رەت پرەزيدەنتتىك لاۋازىمعا 2003 جىلى, ودان كەيىن 2008 جىلى, بۇدان سوڭ 2013 جىلى قايتا سايلاندى. ساراپشىلار ول بۇل جولى دا سايلاۋشىلاردىڭ باسىم داۋىسىن الادى دەگەن بولجام جاساپ وتىر.
وسىدان ءتورت-بەس كۇن بۇرىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى قازاقستان تاراپىنان ازەربايجانداعى پرەزيدەنتتىك سايلاۋعا قانشا بايقاۋشى باراتىنىن حابارلادى. ولاردىڭ جالپى سانى – 49 ادام. ونىڭ 35-ءى تمد بايقاۋشىلار ميسسياسىنان, 10-ى ەقىۇ دەموكراتيالىق ينستيتۋتتار جانە ادام قۇقىعى بيۋروسى قۇرامىندا بايقاۋشى رەتىندە قاتىسادى.
ازەربايجان ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ حابارلاۋىنشا, داۋىس بەرەتىن كۇنى رەسپۋبليكا بويىنشا 5641 سايلاۋ ۋچاسكەسى قىزمەت كورسەتەدى. سونداي-اق 54 مەملەكەت پەن 52 حالىقارالىق ۇيىمداردان بارلىعى 603 بايقاۋشى تىركەلىپ وتىر. تاعى ءبىر اتاپ وتەتىن ماسەلە, داۋىس بەرەتىن كۇن – 11 ءساۋىر, دەمالىس كۇنى دەپ جاريالاندى.
جىل وتكەن سايىن قازاقستان مەن ازەربايجاننىڭ ساياسي, ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە مادەني-گۋمانيتارلىق سالالارداعى ىنتىماقتاستىعى ارتىپ كەلەدى. قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ازەربايجان باسشىسى يلحام اليەۆپەن كەزدەسۋىندە اتاپ وتكەندەي, ىنتىماقتاستىقتىڭ ماڭىزدى اسپەكتىلەرىنىڭ ءبىرى – ترانزيتتىك الەۋەت. ويتكەنى ازەربايجان اۋماعى ارقىلى وتەتىن كاۆكازدىق باعىت قازاقستاننىڭ ەۋروپا ەلدەرىنە شىعۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. ال قازاقستان ازەربايجاننىڭ ورتالىق ازيا مەن قىتايعا شىعۋىنا جول اشادى. ونىڭ ۇستىنە بۇگىندە باكۋدە جىلىنا 350 مىڭ تونناعا دەيىن اۋىستىرىپ تيەۋ قۋاتى بار جانە ءبىر مەزگىلدە 15 مىڭ توننا استىق ساقتاي الاتىن «باكۋ استىق تەرمينالى» بىرلەسكەن كاسىپورنى جۇمىس ىستەۋدە. ەكى ەلدىڭ بۇدان وزگە دە بىرلەسكەن كاسىپورىندارى بارشىلىق.
ەلدەر اراسىنداعى وسى جانە باسقا دا بايلانىستاردىڭ نەگىزى قازاقستان مەن ازەربايجان پرەزيدەنتتەرىنىڭ ءار جىلدارداعى دوستىق پەن سىيلاستىققا تولى كەزدەسۋلەرىندە جاتىر.
ءاليسۇلتان قۇلانباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
