جيىندى اشقان الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ جانە عىلىم كوميتەتىنىڭ توراعاسى بىرعانىم ءايتىموۆا ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ ء«تورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا جاعدايىنداعى دامۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا قامتىلعان ۇزدىك دەنساۋلىق ءىسى جانە دەنى ساۋ ۇلت باعىتىنا توقتالدى. پارلامەنتتىك تىڭداۋدا پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا قازاقستاندىقتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعىن ارتتىرىپ, ءولىم دەڭگەيىن تومەندەتۋ, انا مەن بالا دەنساۋلىعىن قورعاۋ ماسەلەلەرىنە ەرەكشە ءمان بەرىلدى.
جيىندا ءسوز العان سەنات توراعاسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلىمىزدە دەنساۋلىق ساقتاۋ ماسەلەلەرى باستى نازاردا تۇرعانىن, زاڭنامالىق بازا قالىپتاستىرىلعانىن, سالانى قارجىلاندىرۋ ايتارلىقتاي ارتقانىن اتاپ ءوتتى. سوعان سايكەس, ناۋقاستاردى ەمدەۋدە قىمباتقا تۇسەتىن ستاتسيونارلىق ەمگە قاراعاندا نەگىزىنەن اۋرۋدىڭ الدىن الۋعا باعىتتالعان شارالارعا باسىمدىق بەرۋدىڭ, اۋرۋدى ۋاقتىلى انىقتاۋ مەن ەمدەۋدى قامتاماسىز ەتەتىن جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋدىڭ ماڭىزى زور ەكەندىگىنە توقتالدى. الايدا بۇل جەتىستىكتەرگە قاراماستان, قۇزىرلى ورگاندار قاپەردە ۇستايتىن ماسەلەلەر جەتەرلىك.
– پرەزيدەنت مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋدەگى مەملەكەتتىڭ مىندەتتەمەلەرىن قايتا قاراستىرۋ قاجەتتىگىن بەكەردەن-بەكەر اتاپ وتكەن جوق. ماسەلە تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمىنىڭ ناقتى سيپاتقا يە بولا الماي وتىرعاندىعىندا. تەگىن جانە اقىلى تۇردە كورسەتىلەتىن مەديتسينالىق قىزمەتتىڭ اراجىگى ايقىن بولماعاندىقتان, تۇرعىندار تاراپىنان قوسىمشا تولەم جاساۋ جاعدايلارى ورىن الۋدا. باسقاشا ايتقاندا, مەديتسينا سالاسىندا كورسەتىلەتىن اقىلى قىزمەتتەردىڭ كولەمى بىرتىندەپ ارتۋدا. سوندىقتان مەديتسينالىق كومەكتىڭ قاي ءتۇرىنىڭ اقىلى جانە قاي ءتۇرىنىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كومەككە جاتاتىندىعى تۇرعىندار ءۇشىن ايقىن ءارى تۇسىنىكتى بولۋى كەرەك, – دەدى سەنات توراعاسى.
ق.توقاەۆ سونىمەن قاتار سوڭعى جىلدارى ساتىپ الىنعان زاماناۋي تەحنولوگيالاردى پايدالاناتىن مامانداردىڭ تاپشىلىعىنا الاڭداۋشىلىعىن ءبىلدىردى. كادردىڭ بولماۋىنان باعاسى قىمبات ءارى قات قۇرىلعىلار كەيبىر ەمدەۋ مەكەمەلەرىندە قۇر بوسقا تۇرعاندىعىن ەسكەرتتى.
اينالىپ كەلگەندە, دارىگەرلەردىڭ كاسىبي دەڭگەيى مەن ءتيىستى دارەجەدە ىنتالاندىرۋدىڭ ازدىعىنان پايدا بولاتىن باسقا دا كەمشىلىكتەر ءالى كوپ. سەنات توراعاسى سونىڭ ىشىندە كادر تاپشىلىعىن جويۋ جانە قاتەلىكتەرگە جول بەرمەۋ ماڭىزدى ەكەندىگىن جەتكىزدى.
– ەلىمىزدە مەديتسينالىق جوعارى وقۋ ورىندارى جىل سايىن 4000-نان استام ماماندى دايارلايتىنىنا قاراماستان, وسى سالادا, اسىرەسە اۋىلدىق جەرلەردە بايقالىپ وتىرعان مامان تاپشىلىعى ءبىزدى الاڭداتادى. ولاردىڭ كاسىبي دايىندىعىنىڭ ساپاسى دا ماسەلە تۋىنداتۋدا. كەيبىر جەكەلەگەن ساراپتاما ناتيجەسىنە سايكەس, مەديتسينالىق جوعارى وقۋ ورىندارىن ءبىتىرۋشى تۇلەكتەردىڭ ءاربىر ءتورتىنشىسى عانا تاڭداعان ماماندىعى بويىنشا قىزمەت ەتۋدە. مەديتسينالىق جوعارى وقۋ ورىندارىنا قابىلداناتىن ستۋدەنتتەردىڭ سانىنا ەمەس, ولاردى دايىنداۋدىڭ ساپاسىنا كوبىرەك كوڭىل بولگەن ءجون. ەلباسى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋعا ءوتۋ بويىنشا دايىندىق جۇمىستارىن مۇقيات وتكىزۋدى تاپسىردى. ەستەرىڭىزدە بولار, مىندەتتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدى ەنگىزگەن كەزدە كوپتەگەن ولقىلىقتارعا جول بەرىلگەن بولاتىن. ەندىگى كەزەكتە بۇل جۇمىستىڭ ءتيىستى دەڭگەيدە ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەت, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مۇنان سوڭ بايانداما جاساعان دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ەلجان ءبىرتانوۆ اتالعان سالادا ەلباسى جولداۋىندا جۇكتەلگەن مىندەتتەر بويىنشا جۇيەلى جۇمىستىڭ جولعا قويىلعاندىعىنا توقتالدى.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرمالارى نەگىزىندە ءدارى-دارمەك باعالارىن رەتتەۋ, وتاندىق وندىرۋشىلەردەن ساتىپ الىناتىن ءدارى-دارمەك كولەمىن ۇلعايتۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى باسەكەلەستىكتى كۇشەيتۋ, جەكەمەنشىك سەكتوردى قولداۋ, سونداي-اق مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگىن دامىتۋ مەن سالانى تسيفرلاندىرۋعا باسىمدىق بەرىلگەن. بۇل سالالاردا ىلگەرىلەۋ بار, الايدا كەيبىر ماسەلە بويىنشا, ماسەلەن حالىقتى دارىمەن قامتۋ ىسىندە مينيسترلىك بىرقاتار جۇيەلى كەمشىلىكتەردى انىقتاعان. اتاپ ايتقاندا, مەديتسينالىق ۇيىمدار دارىلىك زاتتارعا دەگەن سۇرانىس پەن ونى قامتاماسىز ەتۋدى دۇرىس قالىپتاستىرا الماي كەلەدى, وڭىرلەردىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرىنە قاتە دەرەكتەردىڭ ەنگىزىلۋى, دارىلەردىڭ قوزعالىسىن باقىلاۋ مەن ەسەپكە الۋدىڭ بۇزىلۋى جانە تەگىن امبۋلاتوريالىق ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتۋگە قارجىنىڭ جەتكىلىكسىزدىگى ءجيى قايتالانىپ وتىرعان جايى بار.
ونىڭ ۇستىنە, تەگىن دارىگە مۇقتاج جانداردىڭ 20 پايىزى قاجەتتى ءدارى-دارمەككە قول جەتكىزە الماعاندىقتان, مينيسترلىك اكىمدىكتەرمەن بىرلەسە وتىرىپ ەمدەۋ مەكەمەلەرىن جوسپاردان تىس تەكسەرۋدى باستاعان. تەكسەرۋ قورىتىندىسى بويىنشا كەمشىلىككە جول بەرگەن تۇلعالار تارتىپتىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلماق.
ءمينيستردىڭ پايىمداۋىنشا, سالانى تسيفرلاندىرۋ ارقىلى بيىلدىڭ وزىندە دارىگەرلەردى قاعازباستىلىقتان قۇتقارۋعا بولادى. سەبەبى وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا مەديتسينالىق جۇيەمەن قامتاماسىز ەتۋ كولەمى ەكى ەسەگە ارتىپ, كومپيۋتەرمەن جاراقتاندىرۋ – 2,4 پايىزعا, ينتەرنەتكە قولجەتىمدىلىك – 15 پايىزعا وسكەن.
2017 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەلىمىزدە جالپى ءولىم – 3,1 پايىزعا, انا ءولىمى – 5,5 پايىزعا, نارەستە ءولىمى – 6,2 پايىزعا, قان اينالىمى جۇيەسىنىڭ اۋرۋلارىنان بولاتىن ءولىم – 1,8 پايىزعا, قاتەرلى ىسىكتەردەن بولاتىن ءولىم – 5,3 پايىزعا جانە تۋبەركۋلەزدەن بولاتىن ءولىم – 11,8 پايىزعا ازايعان. ال قازاقستاندىقتاردىڭ جالپى ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى 72,4 جاسقا جەتكەن.
بۇل جەتىستىكتەرگە قاراماستان, دارىگەرلەر تاپشىلىعى ەلدىڭ ىشىندە ءجيى ايتىلىپ, ارىز-شاعىمدارعا دايەك بولۋدا.
– 2017 جىلى دارىگەر ماماندارعا دەگەن قاجەتتىلىك 9 پايىزعا تومەندەدى. وڭىرلەرگە دارىگەرلەردى تارتۋ جانە ولارعا الەۋمەتتىك قولداۋ كورسەتۋدە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار ماڭىزدى ءرول اتقاراتىنىن اتاپ وتكىم كەلەدى. اكىمدىكتەر وڭىرلەردە مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىن بەكىتۋ مەن ۇستاۋ جۇمىستارىن تيىسىنشە جۇرگىزبەي وتىر. دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارمالارى شارۋاشىلىق جۇرگىزۋ قۇقىعىنا وتكەن كاسىپورىنعا دارىگەرلەردىڭ جالاقىسىن ءوز بەتىنشە بەلگىلەۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن مەديتسينالىق ۇيىمداردىڭ الەۋەتىن جۇمىلدىرا الماي وتىر, – دەدى دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى.
پارلامەنتتىك تىڭداۋلارعا قاتىسقان قاراعاندى وبلىسىنىڭ اكىمى ەرلان قوشانوۆ, «ۇلتتىق نەيروحيرۋرگيا ورتالىعى» اق باسقارما توراعاسى سەرىك اقشولاقوۆ, قوستاناي وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى مارات جۇندىباەۆ, «امان-ساۋلىق» قوعامدىق قورىنىڭ پرەزيدەنتى باقتىلى تۇمەنوۆا مەن وزگە دە وتاندىق جانە شەتەلدىك ساراپشىلار وسى سالانىڭ جەرگىلىكتى جەرلەردەگى جەتىستىكتەرى مەن كەمشىلىكتەرىن باياندادى.
ال كۇنى كەشە وڭىرلەردەن ورالعان دەپۋتاتتار دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترىنە كادر تاپشىلىعى, حالىقتى تەگىن دارىلەرمەن قامتۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ, ەمدەۋ مەكەمەلەرى عيماراتتارىن جوندەۋ جانە تاعى باسقا ماسەلەلەر بويىنشا ساۋالدارىن بەرىپ, تۇشىمدى جاۋاپتارىن الدى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ ساليقالى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا جۇيەلى دامۋ جولىنا تۇسكەن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا بايلانىستى بۇل جيىنعا قاتىسۋشىلار سايىپ كەلگەندە ءار ازاماتتىڭ دەنىنىڭ ساۋلىعى الدىمەن ءوز قولىندا ەكەندىگىن اتاپ ايتتى.
ال ۋاقتىلى مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ, ونىڭ قولجەتىمدىلىگى مەن ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋ مەديتسينا سالاسىنىڭ باستى مىندەتى بولىپ قالا بەرمەك.
سەرىك ابدىبەك,
«ەگەمەن قازاقستان»
