قازاقستان • 08 ءساۋىر، 2018

استاناداعى اتاۋلار. الا-قۇلالىقتان قايتسەك ارىلامىز؟

199 رەت كورسەتىلدى

ەلىمىزدىڭ بايتاعىنا، مەملەكەتتىڭ ماقتانىشىنا اينالعان استانانىڭ تىنىس-تىرشىلىگىنە قاتىستى كەز كەلگەن تۇيتكىل ەلباسىنىڭ نازارىنان تىس قالعان ەمەس. مەملەكەت باسشىسى ءتىپتى ءاربىر نىساننىڭ اتاۋىنا دا زور ءمان بەرەتىنى بەلگىلى. ەلوردا تورىندەگى كەيبىر عيماراتتاردىڭ ەسكيزىن سىزىپ، حالىق كوڭىلىنەن شىققان ۇلتتىق ناقىشتاعى اتاۋلاردى دا ءوزى قويۋى – سونىڭ ايعاعى. 

پرەزيدەنت وتكەن اپتادا ەلوردانى ودان ءارى دامىتۋ جونىندەگى كەڭەس بارىسىندا دا قالا ينفراقۇرىلىمىن جەتىلدىرۋدى، تۇرعىندارعا نەعۇرلىم وڭتايلى جاعداي جاساۋدى تاپسىرا وتىرىپ، بىرقاتار تۇيتكىلدى ماسەلەلەرگە نازار اۋداردى. سونىڭ ءبىرى – ونوماستيكا. راسىندا دا بۇل توڭىرەكتە ەلىمىزدە ماسەلە كوپ ەكەنىن «ەگەمەن قازاقستان» بىلتىر («الماتىدا 34 اۋەزوۆ، 24 اباي كوشەسى بار» - 19.01.2017) جازعان بولاتىن. وكىنىشكە قاراي، مۇنداي تۇيتكىلدەر، سونىڭ ىشىندە شەتەلدىك سوزدەرمەن قويىلعان الاشۇبار اتاۋلار اتتاپ باسقان سايىن كەزدەسەتىنى راس.

استانا تاريحى تۋرالى ايتقانىمىزدا ەسىمىزگە ەل تاعدىرى ءۇشىن ماڭىزدى بولعان تاريحي شەشىم ورالادى. وسىدان جيىرما جىل بۇرىن ەلدىڭ ەكونوميكالىق جانە گەوساياسي مۇددەسىنە بايلانىستى پرەزيدەنت ن.ءا. نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن قازاقستاننىڭ بايتاعى الماتىدان استاناعا (ول كەزدە اقمولا) كوشىرىلگەن ەدى. قالانىڭ ارحيتەكتۋرالىق بەينەسىن قالىپتاستىرار ساتتە نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ وعان ەۋرازيالىق رەڭ بەرۋ قاجەت دەگەن ۇسىنىسى نەگىز ەتىپ الىنىپ، از ۋاقىتتا قالا بەينەسى ايتارلىقتاي قۇلپىرىپ شىعا كەلگەن بولاتىن. وسىلايشا جەدەلدەتىلگەن قۇرىلىس قارقىنى اينالدىرعان ونشاقتى جىلدىڭ شاماسىندا قازاقستاننىڭ دالاسىنان زاماناۋي مودەرنيزاتسيالانعان، قايتالانباس بەينەسى بار قالا تۇرعىزۋعا مۇمكىندىك بەردى. جىل وتكەن سايىن استانا قىزمەت كورسەتۋ سالاسى دامىعان ءىرى مەگاپويسلكە اينالىپ، جۇزدەگەن ءدامحانا مەن مەيرامحانا، دۇكەندەر، كوڭىل كوتەرۋ وشاقتارى مەن ساۋدا ءۇيى اشىلدى. 2002 جىلى ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن ماجىلىسىندە ەلباسى قالاداعى قاپتاپ كەتكەن اعىلشىن تىلىندەگى نىسانداردىڭ اتاۋلارىن سىنعا العانى ەستەرىڭىزدە شىعار. ايتىلعان سىننان كەيىن 700-دەن استام اتاۋ قازاقشالانعان بولاتىن. «سينەما سيتي» − «سامۇرىق»، «ەۆروپا پالاس» − «اق سۇڭقار»، «سيتي ماركەت» − «قازىنا» بولىپ شىعا كەلدى. «ۋلىبكا» اتەلەسى – «جىبەك» اتەلەسى، «ۋيۋت» جيھاز دۇكەنى – «جايلى» جيھاز دۇكەنى، «زولوتوي كليۋچيك» بالالار الەمى – «التىن كىلت» بالالار الەمى، «It،s skin» كورەي كوسمەتيكاسى – «ارۋ»، «ششين-ششين» مەيرامحاناسى «جۇلدىز» بولىپ وزگەرتىلگەنى دە سول كەزدە ەدى.

ودان بەرى دە ءبىراز ۋاقىت ءوتىپ، قالانىڭ اجارىن اشاتىن، ءسان-سالتاناتىن ارتتىراتىن تالاي عيمارات سالىنىپ ۇلگەردى. وسىدان ونشاقتى جىل بۇرىن شەتەلدىك فيلمدەردەن كورىپ قانا جۇرەتىن مۇنداي ۇيلەر كورىكتى اۋلاسىمەن، ساۋلەتتى ارحيتەكتۋراسىمەن كوزدىڭ جاۋىن الىپ، نارىقتاعى ءوتىمدى م ۇلىككە اينالدى. الايدا مادەنيەتتەر توعىسى مەن اقپارات الماسۋ جىلدامدىعىنان تۇرعىن ءۇي-جاي كەشەندەرىنىڭ اتاۋى دا انگليتسيزم ۇردىسىنە تەز ۇشىراپ، بۇگىندە ويىمىز دا، بويىمىز دا ءبىر جولا ۇيرەنىسىپ كەتكەندەي. استانادا اتتاپ باسقان سايىن كەزدەسەتىن شەتەلدىك اتاۋلار وزگە ەلدە جۇرگەندەي سەزىم قالدىراتىنى دا جاسىرىن ەمەس. قالاداعى پرەميۋم، بيزنەس-كلاسس توبىنا جاتاتىن كەشەندەردىڭ اتاۋىن وزگە تىلدە قويۋدىڭ باستى سەبەبى وزگە نىسانداردان ەرەكشەلەۋ ءارى بولاشاق تۇرعىنداردىڭ ستاتۋسىن اڭعارتۋدان تۋىنداسا كەرەك. ءتىپتى قۇرىلىس دەۆەلوپەرلەرى اعىلشىنشا اتاۋدى قويۋ ارقىلى قۇرىلىس جۇمىستارىنا شەتەلدىك ساۋلەتشىلەردىڭ قولتاڭباسى قالعانىن وسىلايشا مەڭزەپ جاتادى. ەلدەگى جىلجىمايتىن م ۇلىك نارىعىنا ارنالعان يتەرنەت-الاڭ kn.kz سايتىندا استانادا 563 تۇرعىن-ءۇي كەشەنىنى بار ەكەندىگى كورسەتىلگەن. ساناپ شىقتىق، ونىڭ 250-گە جۋىعىنا وزگە تىلدەگى اتاۋ بەرىلىپتى: 7 بوچەك، Alanda، Art House، Bi Village، Caspian Palace، Castle House، Family Town، KingHouse، Pioneer، Smart House، انفيلادا، اۆيتسەننا، دەلفين، تيتانيك، لازۋرنىي كۆارتال، سولنەچنىي جانە باسقا. اعىلشىن ءتىلدى سەمانتيكالار ارقىلى نىسانعا ەليتالىق، قازاقشا ايتقاندا اقسۇيەكتىك ءمان ۇستەۋ ءۇردىسى تۇرعىن ۇيلەرگە عانا قاتىستى ەمەس، ەلورداداعى ۇلكەندى-كىشىلى ساۋدا ورتالىقتارى مەن ءتۇرلى قوعامدىق ورىندار اتاۋى اراسىندا دا كەڭ ەتەڭ جايعان. مىسالى، 2گيس قالالىق اقپاراتتىق ورتالىعىنا استانا اۋماعى بويىنشا 141 ويىن-ساۋىق، ساۋدا ورتالىعى تىركەلىپتى. Festival Avenue، مەچتا، ماگنيت، موسكۆا، لاۆاندا، ادلان، ينتەرەر City، دوماشني، رادۋگا، Citrum، Armada، Happy، كاراۆان سياقتى 40 پايىزعا جۋىق كەشەن اتاۋى وزگە تىلدە اتالعان.

ەلەستەتىڭىزشى، ن.نازارباەۆ اتىنداعى حالىقارالىق اۋەجايىنان تۇسە قالعان جولاۋشى زاۋلاتىپ وتىرىپ قالا ورتالىعىنا كەلىپ كىرگەندە، ەڭ الدىمەن MEGA Silk Way، قىتايلىق ۇلگىدەگى «پەكين پالاس»، «موسكۆا»، «سانكت-پەتەربۋرگ»، «ابۋ-دابي پلازا» سىندى ءزاۋلىم عيماراتتار كوزگە تۇسەدى. تاڭعالاتىنى جوق، قيساپسىز «تاۋەر»، «پالاس»، «پلازا»، «حاۋس» سىندى قوسىمشالار كەز كەلگەن دامىعان ەلدەردىڭ ۇلكەن قالالارىندا تولىپ جاتىر. الايدا ەگەمەن قازاقستاننىڭ جاڭا استاناسى – ەل دامۋىنىڭ جاڭا فيلوسوفياسىنىڭ كورنەكى بەينەسى ەمەس پە؟ ولاي بولسا جوعارىداعى كومپوزيتسيالىق الا-قۇلالىق ەل ورتالىعىنىڭ ىشكى ساۋلەتى مەن بەزەندىرىلۋىنە، كوركەمدىك تۇتاستىعىنا ايتارلىقتاي نۇقسان كەلتىرەدى دەپ ويلامايسىز با؟ وسىعان وراي، قالاداعى نىسان اتىن قويۋدىڭ، بەكىتۋدىڭ زاڭدىلىعى مەن ناقتى تالاپتارىن بىلگىمىز كەلىپ، استانا قالاسىنىڭ ساۋلەت، قالا قۇرىلىسى جانە جەر قاتىناستارى باسقارماسىنا حابارلاستىق. باسقارما «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ءتىل تۋرالى» زاڭىندا كورسەتىلگەن مىنا باپتاردى العا تارتتى. «زاڭنىڭ 19-بابىنا سايكەس بىرلەسكەن، شەتەلدىك ۇيىمداردىڭ اتاۋلارى مەملەكەتتىك تىلدە جانە ورىس تىلىندە ترانسليتەراتسيا ارقىلى جازىلۋى كەرەك. قازاقستاندا مەملەكەتتىك ءتىل – قازاق ءتىلى. اتاۋى اعىلشىن ارپىمەن تىركەلگەن كۋالىكتە مىندەتتى تۇردە كيريلليتساعا ترانسليتەراتسيا بولۋ كەرەك»، دەپ جاۋاپ بەردى باسقارما باسشىسى ت.قىشقاشباەۆ. ونىڭ سوزىنشە، مەنشىك يەلەرى كاسىپورىن اتاۋلارىن استانا قالاسىنىڭ ادىلەت دەپارتامەنتىندە ءوزى قالاعان تىلدە تىركەتىپ الىپ، باسقارمانىڭ قويعان تالاپتارىن ەسكەرە بەرمەيتىن كورىنەدى. «وسى تۇرعىدا ۇلكەن قيىندىقتار بار. نەگىزىندە ادىلەت دەپارتامەنتى قىزمەتكەرلەرى زاڭنىڭ تالاپتارىن ناقتى ساقتاپ، اعىلشىن تىلىندە جازىلعان  ماڭدايشا اتاۋلارىن تىركەمەۋ كەرەك»، دەگەن باسقارما باسشىسى جاۋاپكەرشىلىكتى ادىلەت دەپارتامەنتىنە ارتقانىمەن، نىسان اتىن قويۋدىڭ، ونىڭ ىشىندە ەلورداسى استانا عيماراتتارىنىڭ اتاۋىن بەكىتۋگە قاتىستى ناقتى ءبىر تالاپتاردى اتامادى. بايقاعانىمىزداي، استانا اكىمدىگى ازىرگە سىرتقى جارناما مەن كورنەكى اقپارات ماتىندەرىنىڭ گرامماتيكالىق جانە ستيليستيكالىق قاتەلىكتەرىن تۇزەتۋمەن عانا شەكتەلىپ وتىر.

ەندەشە باسقا باسقا، ءدال وسى قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ بويتۇمارىنداي بولعان استاناداعى عيماراتتارعا اتاۋ بەرۋ، قايتا اتاۋ مەن وزگەرتۋ كەزىندە تاريحي، گەوگرافيالىق، تابيعي جانە مادەني ەرەكشەلىكتى ەسكەرۋدى ۇمىتپاعانىمىز ابزال. ويتكەنى مۇنىڭ ارتىندا جاھاندانۋدان بۇرىن، بۇگىنگى الەمدىك وركەنيەت بيىگىنە ۇمتىلعان قۋاتتى قازاقستاننىڭ جاسامپازدىعى جاتىر. بۇل تاراپتا ەلباسىمىزدىڭ ءوزى ايرىقشا ءمان بەرىپ،  ەلوردا تورىندەگى كەيبىر عيماراتتاردىڭ ەسكيزىن سىزىپ قانا قويماي، قازاقشا ۇتىمدى اتاۋلار قويعانى بارشامىزعا ءمالىم. «بايتەرەك» مونۋمەنتى، «اقوردا» رەزيدەنتسياسى، تاۋەلسىزدىك سارايى، «حازىرەت سۇلتان» مەشىتى، «استانا ارەنا» ستاديونى، «حان شاتىر» ويىن-ساۋىق ورتالىعى ءتارىزدى وق بويى دارالانىپ تۇرعان عيماراتتار ساۋلەتىمەن عانا ەمەس، تاۋىپ قويىلعان ايبارلى اتاۋىمەن-اق حالقىمىزدىڭ جۇرەگىنەن ورىن تاپتى. بۇل – ەلىنە دەگەن ءىلتيپاتى ەرەكشە مەملەكەت باسشىسىنىڭ باس بولىپ بارلىق ساۋلەتشىلەرگە، ينۆەستورلار مەن قۇرىلىسشىلارعا كورسەتكەن ۇلگىسى ەكەنى انىق.

ايا ءومىرتاي،

«ەگەمەن قازاقستان»

سوڭعى جاڭالىقتار

احاڭنىڭ ادالدىعى

احمەت بايتۇرسىن ۇلى • كەشە

قارالى كەزەڭ كارتيناسى

قازاقستان • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار