03 ءساۋىر، 2018

مۇعالىم مارتەبەسىز بولايىن دەي مە؟

394 رەت كورسەتىلدى

قازىر مۇعالىمدەرگە قاتىستى الۋان ءتۇرلى اڭگىمەلەر ايتىلۋداي ايتىلىپ كەلەدى. الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى نەبىر سويقان كورىنىستەر جانىڭدى جارالايدى. مۇعالىم مەن بالا اراسىنداعى تەكەتىرەس ءتىپتى ءورشىپ بارا جاتقانداي.

اقيقاتىنا كەلسەك، مۇعالىم مارتەبەسىز بولايىن دەي مە؟ ءبىز بۇل ماسەلەدە تۇپكى سەبەبىنە ۇڭىلمەي، سالدارىن عانا دۋىلداتا بەرەتىنىمىز وكىنىشتى-اق. مۇعالىمنىڭ الدىمەن مۇڭىن ەستىپ، تۇرمىسىن تۇزەپ الىپ بارىپ، ياعني الەۋمەتتىك جاعدايىن جان-جاقتى قاراستىرىپ، ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بەرگەن تاپسىرمالاردى تاپ-تۇيناقتاي ەتىپ ورىنداساق، ۇستاز بەدەلى ارتارى ءسوزسىز. نەسىن جاسىرامىز، باستى ماسەلە جالاقىنىڭ تومەندىگىنەن بولىپ وتىر. سودان كەلىپ مۇعالىمدەردىڭ تۇرمىسى وڭالماي، مۇعالىمدىك قىزمەتكە تۇراقتاماۋ ورىن الۋدا. مۇنى حالىق قالاۋلىلارى دا، بىلايعى جۇرت تا ايتىپ كەلەدى. كادر تۇراقسىزدىعى نەدەن دەگەن سۇراقتىڭ ستاتيستيكاسىن ۇلتتىق دەڭگەيدە زەرتتەپ-زەردەلەي الدىق پا؟ بۇل دا ويلانۋدى قاجەت ەتەدى. ماسەلەن، جاس مامان ارمان جەتەگىندە مەكتەپكە باردى دەلىك، زاڭ تالابىنا ساي بەرىلەتىن جۇكتەمە قازىر 16 ساعات كولەمىندە. وعان تولەنەتىن جالاقى – 50 مىڭ تەڭگە. قالالى جەردە بالا كوپ، ارتىق ساعات الۋىنا بولار. ىشكى كوشى-قوننىڭ سالدارىنان بالا سانى جىل سايىن ازايىپ بارا جاتقان اۋىلدا 16 ساعات تا كەيدە ارمانعا اينالىپ تۇر. الگى 50 مىڭ تەڭگەنىڭ ىشىنە سىنىپقا جەتەكشىلىك، داپتەر تەكسەرۋ دە كىرەتىنىن ەسكە سالا كەتەلىك. مۇنداي جاعدايدا ءبىلىم ۇيالارىندا كادر تۇراقتاي ما، مۇعالىم بەدەلى ارتا ما؟ ەكى قۇربى حيميا ءپانى بويىنشا جوعارى ءبىلىم العان. مەكتەپكە قول ۇستاسىپ بارعان. ءبىرىنىڭ جاعدايى بار – پاتەر جالدامايدى، ەكىنشىسىندە ونداي مۇمكىندىك جوق. سودان ول جوعارى ءبىلىمدى ىسىرىپ قويىپ، قىسقا كۋرستان ءوتىپ، ءسان-سالونىنا جۇمىسقا تۇرعان. ەندىگى جەردەگى ەڭبەكاقىسى 150 مىڭ مەن 350 مىڭ اراسىندا ەكەن. تاعى ءبىر ماسەلە، مەكتەپتە قالعان جاس مامان تالپىنىپ، ەكىنشى دەڭگەيگە كوتەرىلگەندە الاتىن رەسمي ايلىعى 60 مىڭ تەڭگەنى عانا قۇرايدى. بۇل ايلىقپەن قىمباتشىلىق قىسىپ تۇرعان كەزدە الاڭسىز ءومىر سۇرە الا ما؟ سوڭعى جىلدارى ءتۇرلى رەفورمالار مۇعالىمدەردى سانسىراتۋمەن كەلەدى. بىرىنە توسەلىپ كەلە جاتقاندا، ەكىنشىسى باستالادى. سول رەفورمانى باستار تۇستا ءبىلىم ورىندارىنىڭ بازالىق قۋاتى، مۇعالىمدەردىڭ دايىندىعى، بالا قابىلەتى، تەحنيكالىق قۇرالدار ەسكەرىلە بەرمەيتىنى قىنجىلتادى. ونداي كەزدە قاعازداعى اقپاراتتىڭ ءتورت قۇبىلاسى تۇگەل، سوعان سەنەدى. ايتالىق، كەرەمەت مەكتەپتەردەگىدەي جاعداي جاسالماسا دا، ءسوز جۇزىندە ايتىلىپ جاتقان كوپ «جەتىستىكتەر» ناتيجەسى سارالانا بەرمەيتىنى دە اقيقات. مىسالى، ءار وقۋشىعا جەكە شكاف قويىلادى دەگەن ءمينيستردىڭ وتكەن جىلعى ۋادەسى ءالى كۇنگە ءوز ناتيجەسىن بەرە قويمادى. ءتورت ءپاندى اعىلشىن تىلىندە وقىتۋ دۇرىس بولعانمەن، وعان قاجەت مامان ماسەلەسى دە كوپتىڭ كوكەيىندەگى كۇدىك بولىپ تۇر. بۇعان قوسا، 2019 جىلى جۇزەگە اسىرىلادى دەگەن ءنولىنشى سىنىپ 2020 جىلعا اۋىستىرىلىپ وتىر. ءمينيستردىڭ تاعى ءبىر جاقسى باستاماسى مۇعالىمدەردى ەشكىم ورىنسىز جۇمىسقا تارتپاۋ جونىندەگى بۇيرىعى دەر ەدىك. ونى جەرگىلىكتى جەر، قارجى بەرىپ وتىرعاندار ورىنداي ما؟ اركىم ءوز تىرلىگىمەن اينالىسىپ جاتقان نارىق زامانىندا، مەملەكەت قارجىلاندىرىپ وتىرعان مۇعالىمدەردەن باسقا جۇگىرەتىن «قولبالا» تابىلا قويار ما ەكەن؟ مۇنداي كەزدە مۇعالىم ءوز قۇقىعىن قورعاۋعا قانشا جەردەن ۇمتىلعانىمەن، اكىمدىكتەرگە باعىناتىن ديرەكتورلار ۇستازدار جاعىنا شىعۋى ەكىتالاي-اۋ.

راس، ءبىلىم بەرۋدىڭ جاھاندىق ۇلگىسىنەن قالۋعا بولمايدى. باردى مىسە تۇتىپ وتىرا بەرمەي، جوعىن ىزدەگەن جۇرت وزاتىنىن ءومىر كورسەتىپ وتىر. دەگەنمەن ەلىمىزدىڭ تىرلىك-تىنىسىنا قاراي، ونىڭ بۇرىسى مەن دۇرىسىن تاپ باسىپ ەنگىزسەك، ۇتىلماس ەدىك. كوپ نارسە تۇسپالدى ىستەن بولىپ جاتقانداي. جاڭا ءىستى باستار الدىندا اۋىل مەن قالا مەكتەپتەرىن ءتيىستى مەكەمەلەر زەرتتەسە، بار-جوعىن تۇگەندەسە، عىلىمي نەگىزىن قاراستىرسا، قاپى قالماسىمىز انىق. قالاي دەسەك تە وقۋ سالاسىنداعى تۇيتكىلدەر ۇلتتىق ءبىلىمدى ۇيىققا باتىرماسا دا، تۇيىققا الىپ بارماس پا ەكەن دەگەن جايدى حالىق قالاۋلىلارى مەن زيالى قاۋىم ايتۋداي ايتىپ كەلەدى. وقۋلىقتارداعى ولقىلىقتار دا ءبىراز جۇرتتىڭ جۇيكەسىن جۇقارتۋدا. وسى جىلدىڭ باسىنان باستاپ جاڭارتىلعان باعدارلاما بويىنشا وقىتىپ جاتقان مۇعالىمدەردىڭ بىلىكتىلىگىنە قاراي جالاقىنى 30-50 پايىزعا كوتەرۋ مىندەتتەلگەن ەكەن. بۇل دا تولىق شەشىمىن تاپپاي وتىر. جاڭا وقۋ جىلىنان باستاپ تالاپقا ساي جۇزدەگەن مۇعالىم ۇلتتىق بىلىكتىلىك تەستىنەن وتەتىن كورىنەدى. وندا 100 بولادى ەكەن. ءيا، مۇنداي سىناق كەرەك. بىراق ءجۇز سۇراق مۇعالىمنىڭ تاعدىرىن شەشە الا ما؟ الدە الگى 100 سۇراق مۇعالىم بىلىكسىز، ءبىلىمسىز ەكەن دەگەن سوزدەرگە ارقاۋ بولىپ شىعا ما؟ ۇستاز ءبىلىمىن تەست ەمەس، شاكىرتىنىڭ وي-ورەسىمەن ولشەۋدى دە ەستەن شىعارماعانىمىز ءجون.

مۇعالىم بەدەلى ۇلت بەدەلى دەسەك، ۇتىلماس ەدىك. وسىعان جەتكىزبەسەك، اتا-انالاردان ءسوز ەستىگەن، باي-باعلان بالالارىنىڭ الدىندا يمەنشەكتەگەن، قىسقا ءجىپتى كۇرمەۋگە كەلتىرە الماي جۇرگەن مۇعالىم ابىرويى بيىكتەي قويماس. ارينە مۇعالىمدەردىڭ ءبارى بىردەي سايىپقىران دەي المايمىز، مۇنىڭ دا استارىن زەردەلەۋ كەرەك. تاعى ءبىر ورتاعا سالار ويىمىز – ۇرپاق ءۇشىن مۇعالىم بەدەلى تۋرالى زاڭ قابىلدانسا، وندا اتا-انا – بالا – مۇعالىم، جوعارى وقۋ ورىندارىنا كىمدەر قابىلدانا الادى – ءبارى سارالانسا ارتىق بولماس ەدى.

سۇلەيمەن مامەت،
«ەگەمەن قازاقستان»

سوڭعى جاڭالىقتار

ۆاكتسينا سالدىرعاندار سانى ارتتى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:17

1227 قازاقستاندىق ىندەتتەن ساۋىقتى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:08

وتكەن تاۋلىكتە 1169 ادام ىندەت جۇقتىردى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:01

قارسىلاستار انىقتالدى

سپورت • بۇگىن، 08:47

پۋتينتسەۆا ۇتىلىپ قالدى

سپورت • بۇگىن، 08:46

مەرەي كۇمىس الدى

سپورت • بۇگىن، 08:45

سەربيادان ولجالى ورالدى

سپورت • بۇگىن، 08:43

تەمىرتاۋدا گاز تۇتاندى

ايماقتار • بۇگىن، 08:43

جومارت جاننىڭ جاقسىلىعى كوپ

قوعام • بۇگىن، 08:40

مەدال سانى 70-تەن استى

سپورت • بۇگىن، 08:38

ادەبيەتتانۋ تارلانى

ادەبيەت • بۇگىن، 08:33

شۇمەكتەن شىققان سۋ مەن شۋ

قوعام • بۇگىن، 08:23

«اينەگىڭىزدى جۋىپ بەرەيىك»

قوعام • بۇگىن، 08:21

اۋىل ەڭبەككەرلەرىمەن جۇزدەستى

ساياسات • بۇگىن، 08:15

شەكارانىڭ شەبى بەرىك

قازاقستان • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار