قاي-قايسىسى بولسىن, وزدەرى ويلاپ تاپقان «جاڭاشىل باستامالاردى» تولىق دايىندىقسىز باستاپ جىبەرەدى. جۇمسالعان بيۋدجەت قارجىسىن ەسەپتەۋدىڭ ءوزى وڭايعا تۇسپەيتىن شىعار؟ ورەلى وزگەرىستەردىڭ ءورىس الۋىنا ۇستازدار قاۋىمى دا مۇددەلى. بىراق اسىعىستىقتىڭ سالدارىنان جاپا شەگەتىن تاعى ءبىز. جاڭا باعدارلامالار مەن وقۋ جانە وقىتۋ قۇرالدارىن تالقىلاۋعا ۋاقىت تىم از بولىنەتىندىكتەن, تالداماق تۇگىلى تانىسىپ تا ۇلگەرمەيتىن جايتتار ءجيى كەزدەسەدى. بۇرىن باعدارلاما, وقۋلىقتار, قاناتقاقتى جوبالار ابدەن ءيىنى قانىپ, سۇزگىدەن وتكەن سوڭ عانا وقۋ ورىندارىنا جاپپاي ەنگىزىلەتىن. وسى جاقسى ۇردىستەن كوز جازىپ قالدىق. جەرگىلىكتى جەرلەردىڭ ۇسىنىس-پىكىرلەرى ەسكەرىلمەسە, ساراپتاما نە ءۇشىن جاسالادى دەگەن ساۋال تۋادى. وبالى نە كەرەك, 1, 2, 5 جانە 7-سىنىپتاردىڭ جاڭارتىلعان باعدارلاماسىنا ءبىرشاما ازىرلىكتەرمەن كەلگەنى قۋانتادى. الدىن الا نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرىندە سىناقتان وتكىزىلىپ, مۇعالىمدەردىڭ ەلەۋلى بولىگى ارنايى كۋرستاردا بىلىمدەرىن جەتىلدىرىپ, كەشەندى شارالاردىڭ اتقارىلعانىن اتاپ وتكەن ءجون. مەكتەپتەردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن نىعايتۋعا دا قوماقتى قارجى جۇمسالدى.
دەگەنمەن, قانشا ايتىلسا دا كوڭىلگە كىربىڭ تۇسىرەتىن «اتتەگەن-اي» تۇستار ءالى دە ەسكەرىلمەي كەلەدى. ءبىرىنشى كەزەكتە ۇلتتىق ءبىلىم وشاقتارىندا قازاق ءتىلى ساباعىن وقىتۋ شەت ءتىلى ادىستەمەسى تاجىريبەسىنە نەگىزدەلگەنىن ايتپاسقا بولمايدى. بۇرىن تىلدىك ماتەريالدار ءتىل ءبىلىمىنىڭ سالالارى مەن تاراۋلارى بويىنشا جۇيەلەنىپ, تەرەڭىرەك يگەرىلەتىن. جاڭا وقۋلىقتاردا وسى جۇيەنى ساقتاۋعا تىرىسقانىمەن تەوريالىق ماتەريالدارعا قاتىسى جوق ماتىندەر كىرىپ كەتكەن. ماسەلەن, 5-سىنىپ باعدارلاماسىنداعى 10-شى ءبولىم «مادەنيەت: ءتىل جانە قارىم-قاتىناس», «كيىنۋ. ءسان. تالعام» دەپ اتالادى. ءبىر ساباق لەكسيكالىق جانە گرامماتيكالىق ماتەريالداردى قامتيتىندىقتان, وقۋشى ەكى باعىتتا جۇمىس جۇرگىزۋگە ءماجبۇر. سونداي-اق قابىلداۋعا جەڭىل, تۇسىنىكتى بولۋ ءۇشىن نازار بەلگىلى ءبىر ماسەلەگە اۋدارىلىپ, ۇعىندىرىلاتىن. ال قازىر ءبىر-بىرىمەن قابىسپايتىن كەرەعار ماتەريالدار وقۋشىنىڭ ۇعىمىن اۋىرلاتىپ, ويىن شاشىراتىپ جىبەرەتىنىن تاجىريبەدەن كورىپ ءجۇرمىز.
ءيا, جاڭا وقۋلىق مۇعالىم ەڭبەگىن جەڭىلدەتۋ ءۇشىن ءار ساباقتىڭ تاقىرىبىن عانا ەمەس, سول ساباقتا العا قويىلاتىن ماقساتتى دا ناقتىلاپ كورسەتىپ بەرگەن. «ۇلتتىق كيىم. قازاق ءالىپبيى» ساباعىندا 40 مينۋت ىشىندە ۇلتتىق كيىم تۇرلەرىمەن, باس ءارىپتىڭ جازىلۋ ەرەجەلەرىمەن, قازاق ءالىپبيىنىڭ تاريحىمەن تانىستىرىپ, ءالىپبيدى ءبىلۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن ءتۇسىندىرۋ تالابى قويىلعان. باس ءارىپ ەملەسىن مەڭگەرۋگە ارنالعان وقۋلىق ماتەريالىندا «قازاق جازۋىندا باس ارىپپەن جازۋ لاتىن الىپبيىنە كوشكەننەن كەيىن پايدا بولدى. كىسى ەسىمدەرى, جەر-سۋ اتاۋلارى, گازەت-جۋرنال مەن كىتاپ اتتارى باس ارىپپەن جازىلادى», دەلىنگەن. جاڭىلتپاش ىسپەتتەس وراشولاق قۇرىلعان سويلەمدەر بالانىڭ ءبىلىمىن جەتىلدىرمەسى انىق. وقۋلىقتىڭ وسى ساباققا ارنالعان ءتورتىنشى بەتىندە («قازاق ءتىلى» جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتىڭ 5-سىنىبىنا ارنالعان وقۋلىق. «مەكتەپ» باسپاسى, 2017 جىل, 28-31-بەتتەر) باس ءارىپتىڭ ەملەسىنە بايلانىستى ءبىر عانا تاپسىرما بەرىلگەن. ماتىندەگى باس ارىپپەن جازىلعان سوزدەردى ءالىپبي تارتىبىمەن كوشىرىپ جازاتىن سوزدەر التاۋ عانا. دەمەك, ءبىز وقۋشىنى بەلگىلى تىلدىك ماتەريالداردى مەڭگەرتۋگە ەمەس, سونىڭ اتاۋىن جاتتاتۋعا تىرىسۋمەن عانا شەكتەلەمىز دەگەن ءسوز. اتالعان وقۋلىقتاعى بارلىق ماتەريالدارعا وسىنداي كەمشىلىكتەر ءتان دەۋدەن اۋلاقپىن. بىراق وقۋلىقتاردا ولقىلىقتاردىڭ ورىن الۋىنىڭ ءالى كۇنگە دەيىن تۇزەتىلمەي كەلە جاتقانى تاڭداندىرادى.
وقۋشىنى حالىقارالىق دەڭگەيدەگى باسەكەگە قابىلەتتى تۇلعا رەتىندە تاربيەلەۋ بارىسىندا جۇزەگە اسىرىلاتىن ايتىلىم, وقىلىم مەن جازىلىم سىندى داعدىلاردىڭ ءبىرى – تىڭدالىم ءۇشىن ارنايى ديسكىلەر قاراستىرىلعان. باسشىلىققا الۋعا مىندەتتى اۋديوديسكىلەر مەنىڭ قولىما العاشقى وقۋ توقسانىنىڭ سوڭعى كۇنى عانا ءتيدى. سونىڭ سالدارىنان وقۋلىق پەن باعدارلاما ماتەريالدارىن تولىق يگەرۋگە ەش مۇمكىندىك بولمادى. نەگە ەكەنى بەلگىسىز, وبلىس ورتالىعىنداعى كىتاپ دۇكەندەرىندە وقۋلىق پەن ديسك بىرگە ساتىلادى. «ASTEL» كومپانياسى ورناتقان ينتەرنەت جەلىسىنىڭ جۇمىسىنا دا وكپەمىز قارا قازانداي. سەبەبى اياداي عيماراتتىڭ شامالى بولىگىن عانا قامتيدى. كەڭ جولاقتى دەگەن دارداي اتى بولعانىنا قاراماستان, جىلدامدىعى قويشىنىڭ قانشا قامشىلاسا دا شابان جۇرىسىنەن تانبايتىن قوتىر اتىنىڭ ميمىرت ءجۇرىسى سياقتى. بۇگىنگىدەي تەحنولوگيانىڭ دامىعان زامانىندا ونى ايتۋدىڭ ءوزى ۇيات. بۇدان كەيىن وقۋشى قانداي ساپالى ءبىلىم الىپ شىعادى؟ وقۋلىقتا ساباقتا پايدالانۋ ءۇشىن ينتەرنەتتەن الۋعا بولاتىن ماتەريالداردىڭ ءتىزىمى عانا ەمەس, ناقتى سايتتارعا سىلتەمەلەر دە بەرىلگەنىمەن ول مۇمكىندىكتى پايدالانۋعا قاۋقارسىزبىز.
بالا تۋ كورسەتكىشىنىڭ تومەندەپ, دەموگرافيالىق احۋالدىڭ كۇردەلەنۋىنە, اۋىلدىقتاردىڭ قالالى جەرلەرگە جاپپاي كوشۋىنە ءبىلىم ساپاسىنىڭ تالاپقا ساي ەمەستىگىن قوسساق, ونسىز دا وقۋشى سانى ازايىپ بارا جاتقان مەكتەبىمىزدىڭ ب ۇلىڭعىر بولاشاعى ۇلكەن ۋايىم بولىپ وتىرعان جايى بار. سوندىقتان ۇلتتىق ءتىلىمىزدىڭ, ءداستۇرىمىزدىڭ, مادەنيەتىمىزدىڭ قاينار كوزى سانالاتىن ەلدى مەكەندەردى ساقتاپ قالۋدىڭ بارلىق جاعدايىن قاراستىرماي بولمايدى. ونىڭ ىشىندە ءبىلىمنىڭ التىن وشاعى – مەكتەپتىڭ ورنى ولشەۋسىز.
قاليجان تاشكەنوۆ,
مەكتەپ اۋىلى مەكتەبىنىڭ قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانىنىڭ مۇعالىمى
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى,
ەسىل اۋدانى
