بۇگىندە ەلىمىزدىڭ ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا كوپتەگەن جاڭاشىلدىقتار ورىن الىپ, وعان مەملەكەت تاراپىنان ءتيىستى قولداۋ كورسەتىلىپ كەلەدى. رۋحاني بولاشاقتى نەگىزدەۋشى تۇلعا رەتىندە سانالاتىن ۇستازدار قاۋىمىنا قۇرمەت جوعارى. دەي تۇرعانمەن, بۇگىندە مۇعالىم مارتەبەسى تۋرالى كوپ ايتىلىپ تا, جازىلىپ تا ءجۇر. ەلىمىزدىڭ ءاربىر وبلىس, اۋدان, اۋىلدارىنداعى ءتۇرلى دەڭگەيدەگى ءبىلىم وشاقتارى ۇرپاق تاربيەلەۋدە, سانالى ازامات قالىپتاستىرۋدا قال-قادىرىنشە ەڭبەك ەتىپ جاتقانىمەن, ورايلى ساتىندە ولاردىڭ ماسەلەلەرى دە ايتىلماي قالمايدى. بۇگىندە مۇعالىم مەن اتا-انا, مۇعالىم مەن وقۋشى, ءتىپتى مۇعالىم مەن مۇعالىم اراسىنداعى قارىم-قاتىناستىڭ دا كوپ جاعدايدا كۇردەلەنىپ بارا جاتقانىن اڭعارۋ قيىن ەمەس. كەيدە ادىلدىك ىزدەگەن ۇستازدىڭ جانايقايى, اراشا سۇراعان اتا-انانىڭ تىلەگى سياقتى دۇنيەلەردى دە ءباسپاسوز بەتتەرىنەن ۇشىراتىپ قالامىز. سوندىقتان قاراپايىم حالىق ءۇشىن كەيدە مۇعالىم مارتەبەسىنىڭ تومەندەپ بارا جاتقانداي بولىپ كورىنەتىنى دە راس.
جۋىردا جامبىل وبلىسىنىڭ جامبىل اۋدانى اسا اۋىلىنداعى يۋ.گاگارين اتىنداعى مەكتەپتىڭ سىزۋ, سۋرەت, ەڭبەك ءپانىنىڭ مۇعالىمى نۇريلا مۇراجانوۆانىڭ رەداكتسيامىزعا جولداعان حاتىمەن تانىستىق. حاتىندا مۇعالىم اتالعان مەكتەپ ديرەكتورى سالتانات جىگىتەكوۆادان جانە ونىڭ ورىنباسارلارى ءنازيرا قاراعۇلوۆا, ايگۇل باقىتجانوۆادان قىسىم كورىپ كەلە جاتقانىن ايتىپ, ادىلدىك ىزدەيتىنىن جەتكىزىپتى. 2002 جىلدان بەرى سول ءبىلىم وشاعىندا قىزمەت اتقارىپ كەلە جاتقان نۇريلا مۇراجانوۆا سوڭعى ءۇش-ءتورت جىل كولەمىندە مەكتەپتە اقشا جيناۋ ادەتكە اينالعانىن, ساعاتىنىڭ قىسقارتىلعانىن, زاڭسىز سوگىس العانىن, سونىمەن قاتار باسشىلىقتىڭ وقۋشىلاردىڭ الدىندا بەدەلىن تۇسىرگەنىن ايتىپتى. راسىندا دا ەل ءىشى بولعان سوڭ ءتۇرلى ماسەلەلەر بولىپ تۇرادى. كەيبىر ازاماتتار شىندىق ىزدەپ شارق ۇرعانىمەن, ءبارىبىر وعان جەتە الماي كۇيزەلىسكە تۇسەدى. ءسويتىپ رەداكتسياعا جولدانعان حات بويىنشا جامبىل اۋدانىنىڭ ورتالىعى اسا اۋىلىنداعى يۋ.گاگارين اتىنداعى مەكتەپكە ارنايى بارىپ, شاعىمدانۋشىمەن سۇحباتتاستىق. اڭگىمە اۋانىنان بايقاعانىمىزداي, مۇعالىمنىڭ مەكتەپ باسشىلىعىنا تاعاتىن كىناسى كوپ ەكەن. ءارى نەشە جىلدان بەرى بۇل ماسەلەنىڭ ءتۇيىنى تارقاماي كەلە جاتقانىن دا ايتتى.
– مەن ءۇش جىل بولدى, مەكتەپ ديرەكتورى سالتانات جىگىتەكوۆادان قىسىم كورىپ كەلەمىن. ديرەكتور بولعانىنا 16 جىل بولدى, مەكتەپتى ءوزىنىڭ جەكەمەنشىگىنە اينالدىرىپ العان. جازباعان جەرىم قالمادى. 2015 جىلى ديرەكتوردىڭ ورىنباسارى ايگۇل باقىتجانوۆا «شىلدە ايىندا تەكسەرىس كەلىپ كەتتى. ءار مۇعالىم 3000 تەڭگەدەن جينايسىڭدار» دەدى. جاعدايىم جوق بولعان سوڭ بەرمەدىم. ودان بولەك 500 تەڭگەلەپ, 2000 تەڭگەلەپ اقشا جيناي بەرەدى. ءتىپتى مەكتەپتە قۇدايى تاماق بەرۋ ءۇشىن 2500 تەڭگەدەن جينايدى. اقشا بەرمەسەڭ, وقۋشىلاردىڭ الدىندا ۇرسىپ, بەدەلىڭدى تۇسىرەدى. اقشا جيناعاننان شارشادىم. سودان ولار ساباعىما قايتا-قايتا كىرىپ, تىنىشتىق بەرمەدى. سول 2015 جىلى 14 قازان كۇنى ديرەكتوردىڭ ورىنباسارى ءنازيرا قاراعۇلوۆا ساباعىمنىڭ ورتاسىندا كابينەتكە كىرىپ كەلىپ, وقۋشىلارعا مەنىڭ جۇمىستان بوساتىلعانىمدى ايتىپ, كابينەتتەن شىعىپ كەتۋلەرىن بۇيىردى. سودان بىردەن ۇيالى تەلەفونىمدى قوسىپ, ول كىسىدەن قايتالاپ ايتۋىن سۇراپ ەدىم, وقۋشىلاردىڭ كوزىنشە مەنى ۇرىپ-سوعىپ, تەلەفونىمدى سىندىردى. بۇل وقيعا سول كەزدەگى 9 «ا» سىنىپ وقۋشىلارىنىڭ كوزىنشە بولعان وقيعا. سول كۇنى ساعات 14.00 شاماسىندا اۋرۋحاناعا بارىپ, دارىگەرلەردىڭ العاشقى كومەگىن الدىم, – دەيدى ول.
شاعىمدانۋشىنىڭ ايتۋىنشا, ديرەكتور س.جىگىتەكوۆا سول كۇنى وقۋشىلاردان مۇعالىم ءوزىن-ءوزى جاراقاتتادى دەپ جازدىرىپ العان دا, ساباقتارىن كىلەڭ بەستىككە كوتەرىپ, ءىستى جاۋىپ تاستاعان. بىراق مۇعالىم قىسىم مۇنىمەن توقتاماعانىن ايتادى. «ارادا ءبىر اپتا وتكەندە 9-سىنىپتا وقيتىن قىزىم ۇيگە جىلاپ كەلىپ, ەندى ساباققا بارمايتىنىن ايتتى. سويتسەم, ءنازيرا قاراعۇلوۆا بۇكىل وقۋشىنىڭ كوزىنشە قىزىما «سەنىڭ شەشەڭنىڭ ەسى دۇرىس ەمەس. ادىلدىك ىزدەپ ءجۇر وزىنشە, بىراق ونى ەشكىم دە تىڭدامايدى» دەپتى. مۇنى ەستىپ قان قىسىمىم كوتەرىلدى. ال 2017 جىلى 17 ناۋرىز كۇنى اۋعان سوعىسىنىڭ ارداگەرى داۋرەن نۇراليەۆ «بالامدى ۇرىپ-سوقتىڭ, ءار وقۋشىدان كۇن سايىن 400 تەڭگەدەن اقشا جينايدى ەكەنسىڭ» دەپ جالا جاۋىپ, سوتقا بەردى. مەن بالا ۇرعان ەمەسپىن. سول كۇنى كەشكە پوليتسيا قىزمەتكەرى تەمىرحان جانانباەۆ ۇيگە كەلدى. بالالاردان اقشا سۇراعانىم بەينەتاسپاعا تۇسىرىلگەن دەپ ەدى, ونىسى مونتاج بولىپ شىقتى. ال داۋرەن نۇراليەۆتى ديرەكتور ەندى اتا-انالار كوميتەتىنىڭ توراعاسى ەتىپ سايلاپ قويدى», دەيدى نۇريلا مۇراجانوۆا.
ءيا, اعارتۋشىلىقپەن اينالىساتىن مارتەبەلى ماماندىق يەلەرىنىڭ اراسىنداعى بۇل داۋ-داماي ءبىر عانا ءبىلىم وشاعىنىڭ ماسەلەسى بولىپ كورىنگەنمەن, ءبارىبىر ۇستاز دەگەن ۇلاعاتتى اتقا ابىروي اپەرە قويمايدى. دەي تۇرساق تا, مۇعالىمنىڭ ءۋاجىن تىڭداپ بولعان سوڭ, ءىستىڭ اق-قاراسىن زەردەلەمەك نيەتپەن مەكتەپ باسشىلىعىنا دا جولىقتىق. بۇل ورايدا مەكتەپ ديرەكتورى س.جىگىتەكوۆا مۇعالىم شاعىمىنىڭ ءبارى نەگىزسىز جالا ەكەنىن ايتتى.
– بۇل كىسىگە ەشكىم سىن ايتپاۋ كەرەك. ماسەلەن, بىزگە مۇعالىمدەردىڭ بىلىكتىلىگىن قاداعالاۋ ماقساتىندا اۋداندىق ءبىلىم ءبولىمى ساباقتارعا قاتىسىپ تۇرۋدى مىندەتتەيدى. قازىر نۇريلا مۇراجانوۆادان ساباق الىپ جۇرگەن 5-7 سىنىپ وقۋشىلارى جاڭا باعدارلاما بويىنشا ءبىلىم الۋدا. ەندى مەكەمە باسشىسى رەتىندە مەنىڭ مۇعالىمدەردىڭ ساباعىنا ءبىر مەزگىل قاتىسۋىما بولماي ما؟ ول كىسىنىڭ ساباعىنا مەن كىرسەم دە, ورىنباسارلارىم كىرسە دە «سەندەر كىمسىڭدەر؟» دەپ دۇرسە قويا بەرەدى. بىردەڭە ايتا باستاساق, ۇيالى تەلەفونىن قوسا سالىپ, تۇسىرە باستايدى. ءوزىمىز ۇرپاقتى تاربيەلەپ ءجۇرىپ, وسىنداي تىرلىكتەرمەن اينالىسساق, ۇيات ەمەس پە. اقشا جينادى دەگەنى دە وتىرىك. دالەلدەپ بەرسىن. راس, كەيدە ءومىر بولعان سوڭ ۇجىمداستاردىڭ وتباسىندا قۋانىش, ءولىم-ءجىتىم سياقتى جاعدايلار بولىپ تۇرادى. بىراق ول ەشقايسىسىنا قوسىلمايدى. ءتىپتى مۇعالىم رەتىندە قوعام تىنىسىن باقىلاپ وتىرۋ ءۇشىن گازەتتەرگە دە جازىلمايدى. ءبىر كەزدە شىعىس قازاقستان, قاراعاندى وبلىستارىندا سۋ تاسقىنى بولىپ, حالىق زارداپ شەكتى. سوندا ەلدىڭ ءبارى ءبىر كۇندىك جالاقىلارىن كومەك رەتىندە اۋدارعان سوڭ, ءبىز دە ۇجىممەن كومەكتەسەيىك دەپ شەشكەنبىز. بىراق مۇراجانوۆا وعان دا قوسىلماي قويدى, – دەيدى ديرەكتور.
راسىندا دا, مۇنداي جاعدايدا ەشكىمنىڭ دە ءوزىن كىنالىلەر قاتارىنا جاتقىزا قويماسى انىق. بىراق مەكتەپ باسشىلىعى شاعىمدانۋشىنىڭ شاعىمىندا ەشبىر دالەل جوقتىعىن ايتادى. ءتىپتى سوڭعى ءۇش-ءتورت جىلدان بەرى بۇل اڭگىمە اۋدان تۇگىلى, وبلىستان اسىپ رەسپۋبليكاعا دەيىن جەتكەن ەكەن. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنەن سول ۋاقىتتا وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسىنا بۇل ماسەلەنى انىقتاۋدى تاپسىرعان حات تا كەلىپتى. قۇزىرلى ورگانداردان دا تەكسەرۋلەر بولعان. الايدا زاڭ بۇزۋشىلىقتىڭ ورىن العانى انىقتالمادى. مۇعالىمنىڭ ءوزىن جاراقاتتادى دەپ ايىپتاعان ديرەكتوردىڭ ورىنباسارى ءنازيرا قاراعۇلوۆانىڭ دا جاۋابىن الدىق.
– بۇل كىسى بىزدەن ساباعىنا كىرمەۋىمىزدى تالاپ ەتەدى. مەيلى, ونى دا ورىندادىق. ءبارىبىر كىرگەن كەزىمىزدە دە بالاعاتتاپ قۋىپ شىعاتىن. ءوز باسىم مىنە ءۇش جىل بولدى, مۇراجانوۆانىڭ ساباعىنا كىرگەن ەمەسپىن. قازىر ەلىمىزدىڭ جاڭا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە كوشكەنى بەلگىلى. ال بۇل كىسىنىڭ ءبىزدى ساباعىنا كىرگىزگىسى كەلمەيتىن سەبەبى, كاسىبي بىلىكتىلىگى تومەن. مۇنداي جاعدايدا, ارينە سىن ايتىلادى عوي. ول سىندى جاقتىرمايدى. جىل سايىن قايتا ساعاتى ءوسىپ جاتىر. مىنە, ءتورتىنشى جىلعا كەتتى, سوتتاسۋدان كوز اشپاي كەلەمىز. كەيدە ءبىز جۇمىس ىستەۋىمىز كەرەك پا, الدە سوتتاسا بەرۋىمىز كەرەك پە دەپ ويلايمىن. سودان كەيىنگى ايتارىم, بارلىق ورىندارعا جازعان حاتتارىندا ءوزىن ۇيالى تەلەفونمەن ۇرىپ جاراقاتتاعانىمدى ايتادى. بۇل بولماعان نارسە. تالاي رەت قۇزىرلى ورگاندار كەلىپ تەكسەردى. ەشتەڭە تاپقان جوق. شاعىمدانۋشىنىڭ ارمانى – سىنىپ جەتەكشىلىگىن الۋ. كەزىندە ونى دا اتقارعان. بىراق بالالاردىڭ ءوزى باس تارتىپ وتىرسا, ءبىز نە ىستەيمىز؟ – دەيدى ول.
نۇريلا مۇراجانوۆانىڭ مەكتەپ باسشىلىعىنا تاعاتىن تاعى ءبىر كىناسى – ساعاتىنىڭ قىسقارتىلۋى مەن سەبەپسىز بەرىلگەن سوگىس. كۇيەۋى قىسقارتۋ سالدارىنان جۇمىسسىز قالىپ, ۇلى مەن قىزىن جوعارى وقۋ ورنىندا جالعىز ءوزى وقىتىپ جاتقان مۇعالىمنىڭ ءۋاجى باستاپقىدا ورىندى كورىنگەندەي بولعانىمەن, مەكتەپ ديرەكتورى ونىڭ ساعاتىنىڭ قىسقارتىلماعانىن ايتتى. «بىرىنشىدەن, مەن ديرەكتور رەتىندە مۇعالىمدەرگە ساعات بولمەيمىن. جالاقىنى دا اۋداندىق ءبىلىم ءبولىمى ارقىلى ورتالىقتاندىرىلعان بۋحگالتەريا ارقىلى الامىز. ال ساعات بولەتىن مەتوديكالىق كابينەتتىڭ باسشىسى قىمبات قىپشاقباەۆاعا ءار مۇعالىمنىڭ تۇرمىستىق جاعدايىنا قاراپ وتىرۋ كەرەك ەكەنىن ايتىپ كەلەمىن. ال سوگىس اۋداندىق ءبىلىم ءبولىمىنىڭ شەشىمى نەگىزىندە بەرىلدى. سەبەبى تەكسەرىپ كەلگەن كەزدە نۇريلا مۇراجانوۆانىڭ ساباعىنا ولار قاناعاتتانباعان. وسىنىڭ ءبارىن ول مەنەن كورەدى. تالاي تەكسەرىس كەلدى, مەن دە سول ءۇشىن پسيحولوگيالىق سوققى الدىم. ودان كەيىن بىزگە «سەندەر اقشا بەرگەندەردىڭ ساباعىن عانا ماقتايسىڭدار. مەن اقشا بەرمەيمىن, سول ءۇشىن جامانمىن» دەپ جالا جابادى. كىم كىمنەن اقشا الدى؟ دالەل جوق. ايتا بەرسە, ۇيات. بىراق مەن ەشكىمگە جاماندىق ويلامايمىن. مىنە, وسى مەكتەپتىڭ ديرەكتورى بولعانىما 14 جىل بولدى. ەگەر نيەتىم دۇرىس بولماسا, باياعىدا-اق جۇمىستان بوساتىپ جىبەرەتىن ەدىم. وسى ارەكەتى ءۇشىن ۇجىم قىزمەتكەرلەرى تالاي رەت ارىز جازامىز دەگەندە, ولاردى مەن توقتاتىپ ەدىم. ەگەر جامان ادام بولسام, وسى ۋاقىتقا دەيىن مەنىڭ ۇستىمنەن دە تالاي ارىز جازىلاتىن ەدى عوي», دەيدى سالتانات جىگىتەكوۆا.
ال نۇريلا مۇراجانوۆانىڭ ءوزىنىڭ ايتۋىنشا, وعان 20 ساعات بولىنگەن. اي سايىن سول ءۇشىن ءجۇز مىڭ تەڭگە ايلىق الادى. ەندىگى ويى – 20 ساعاتتى 25 ساعاتقا كوبەيتۋ ەكەن. ءسويتىپ, ديرەكتور مەن مۇعالىمنىڭ اراسىنداعى ساعىزشا سوزىلعان داۋ ءالى دە تىنىشتالماي كەلەدى. الايدا جامبىل اۋداندىق سوتىنىڭ شەشىمىنە قاناعاتتانباعان نۇريلا مۇراجانوۆا جامبىل وبلىستىق سوتىنا شاعىمدانعان. جۋىردا تاراز قالاسىندا وبلىستىق سوت ءوتىپ, مۇندا دا شاعىمدانۋشىنىڭ شاعىمى قاناعاتتاندىرىلمادى.
يۋ.گاگارين اتىنداعى مەكتەپتىڭ جاڭا عيماراتى بەس جىل بۇرىن پايدالانۋعا بەرىلگەن. بۇگىندە ءبىلىم وشاعىندا 89 مۇعالىم جۇمىس ىستەيدى. وسى ۋاقىتقا دەيىن ءبىلىم ساپاسى جونىنەن بۇل مەكتەپ العاشقى بەستىكتە بولدى. جىل سايىن ءبىلىم وشاعى ءبىلىم بەرۋ سالاسى بويىنشا ماقتاۋ قاعازدارى مەن العىس حاتتارىن الىپ وتىرعان. ەندى مەكتەپ ديرەكتورى سالتانات جىگىتەكوۆا نۇريلا مۇراجانوۆانىڭ ارىزى ارقاسىندا بۇكىل ەلگە ايگىلى بولىپ, مەكتەپتىڭ بەدەلىنىڭ ءتۇسىپ وتىرعانىن قىنجىلىسپەن جەتكىزدى.
ەكى تاراپتىڭ ايتار ءۋاجى – وسى. قالاي بولعاندا دا, قۇرمەتتى ماماندىق يەلەرىنىڭ بۇل تەكەتىرەسى ويلاندىرماي قويمايدى. ءبىرى قۇقىعىم تاپتالدى, شىندىق ىزدەيمىن دەپ شىرىلداسا, ەندى ءبىرى قولىمىزدان كەلگەننىڭ ءبارىن جاساپ باعۋدامىز, ەندى نە ىستەيمىز دەپ جاۋاپ قاتادى. باستالعانىنا ءتورت جىلعا اياق باسقان داۋ-دامايدىڭ ەندى قانشا ۋاقىتقا سوزىلاتىنى بەلگىسىز...
حاميت ەسامان,
«ەگەمەن قازاقستان»
جامبىل وبلىسى
