ەلباسى: «قازىرگى تاڭدا جەكە ادام عانا ەمەس, تۇتاس حالىقتىڭ ءوزى باسەكەلىك قابىلەتىن ارتتىرسا عانا تابىسقا جەتۋگە مۇمكىندىك الادى», – دەپ اتاپ ءوتىپ, وزگەرمەلى دۇنيەنىڭ الدىڭعى ساپىندا ءجۇرۋ ءۇشىن باسەكەگە قابىلەتتىلىكتىڭ ءبىرىنشى كەزەكتەگى ماسەلە بولاتىنىن قاداپ ايتتى. ال باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى قالىپتاستىرىپ, ونى ۇدايى ارتتىرىپ وتىرۋ ءۇشىن ءبىلىمنىڭ اتقاراتىن ءرولى ايرىقشا زور ەكەنى بەلگىلى. سوندىقتان دا پرەزيدەنت ەلىمىزدە ءبىلىمنىڭ سالتانات قۇرۋى جايىنا دا ايرىقشا ءمان بەرىپ وتىر.
دانا قازاقتا: ء«بىلىمدىنىڭ ءجۇزى جارىق» دەگەن قاناتتى ءسوز بار. ەگەمەندىكتىڭ ەلەڭ-الاڭ كەزىنەن باستاپ ەلباسى ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا ۇدايى نازار اۋدارىپ كەلەدى. مەملەكەت باسشىسى بيىلعى جىلعى جولداۋىندا دا ءبىلىم بەرۋدىڭ ساپاسىن جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋ تالابىن العا قويدى. بۇگىنگى زاماندا ءبىلىمنىڭ ادامي كاپيتالدىڭ ارتتىرۋدىڭ العىشارتى ەكەنىنە باسىمدىق بەرگەن مەملەكەت باسشىسى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن جاڭا يندۋستريالاندىرۋ تالاپتارىنا بەيىمدەۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋداردى. وسىعان وراي بارلىق جاستاعى ازاماتتاردى قامتيتىن ءبىلىم بەرۋ ىسىندە ءوزىمىزدىڭ وزىق جۇيەمىزدى قۇرۋدى جەدەلدەتۋ تالاپ ەتىلدى. ء«بىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنىڭ نەگىزگى باسىمدىعى وزگەرىستەرگە ۇنەمى بەيىم بولۋ جانە جاڭا ءبىلىمدى مەڭگەرۋ قابىلەتىن دامىتۋ بولۋعا ءتيىس», – دەدى وسى ورايدا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى. بۇل ءۇشىن 2019 جىلدىڭ 1 قىركۇيەگىنە قاراي مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ ىسىندە بالالاردىڭ ەرتە دامۋى مەن قالىپتاسۋى ءۇشىن ءوز بەتىنشە وقۋ ماشىعى مەن الەۋمەتتىك داعدىسىن دامىتاتىن باعدارلامالاردىڭ بىرىڭعاي ستاندارتتارىن ەنگىزۋ قاجەتتىگى ايتىلدى. سونىمەن قاتار, ەلىمىزدە قازىر ورتا ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا جاڭارتىلعان مازمۇنعا كوشۋ باستالدى. شىن مانىندە بۇل – مۇلدە جاڭا باعدارلامالار, وقۋلىقتار, ستاندارتتار جانە ماماندار دەگەن ءسوز. ولاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن, پرەزيدەنت اتاپ كورسەتكەندەي, پەداگوگتاردى وقىتۋ جانە ولاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ جولدارىن قايتا قاراۋ كەرەك بولادى. سول سەبەپتى دە مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۋنيۆەرسيتەتتەردەگى پەداگوگيكالىق كافەدرالار مەن فاكۋلتەتتەردى دامىتۋ جونىندەگى تالابى دەر كەزىندە قابىلدانعان شەشىم ەكەنىن باعامدايمىز. ەلباسى جولداۋىمەن ساباقتاس «پرەزيدەنتتىڭ بەس الەۋمەتتىك باستاماسى» اتتى حالىققا ۇندەۋى ۇلتتىڭ رۋحاني جاڭعىرۋ جولىندا العا قويىلعان مىندەتتەر مەن ماقساتتاردى جۇزەگە اسىرۋعا باعىتتالعان تاعى ءبىر قۇندى قۇجات بولدى. «بەس الەۋمەتتىك باستاما» – ءبىزدىڭ ۇلتتىق جانە الەۋمەتتىك بىرلىگىمىزدىڭ ءبىر ماقساتقا ۇيىستىرعان دىڭگەگى مىقتى پلاتفورمامىز. ۇندەۋدەگى بەس باستامانىڭ ءبىرى جوعارى ءبىلىم الۋدىڭ قولجەتىمدىلىگى مەن ساپاسىن ارتتىرىپ, ستۋدەنت جاستاردىڭ جاتاقحاناداعى جاعدايىن جاقسارتۋ ماسەلەسىنە ارنالدى. بۇگىندە ەلىمىزدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا 530 مىڭنان استام جاس وقىپ جاتسا, ولاردىڭ 30 پروتسەنتكە جۋىعى مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ گرانتىنىڭ يەگەرى. مەملەكەت باسشىسى ەندى جوعارى ءبىلىم الۋدىڭ قولجەتىمدىلىگى مەن ساپاسىن ارتتىرۋ ءۇشىن جىل سايىن بولىنەتىن 54 مىڭ گرانتقا قوسىمشا 2018-2019 وقۋ جىلىندا تاعى 20 مىڭ گرانت ءبولۋ كەرەكتىگىن العا تارتتى. ءبىز مۇنى وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ بولاشاعى ءۇشىن جاسالىپ وتىرعان قامقورلىق دەپ قابىلدادىق. مەملەكەت باسشىسى ۇندەۋدە: ء«بىز الەمدىك ستاندارتتارعا ساي ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن قالىپتاستىرا وتىرىپ, ستۋدەنتتەردىڭ ءبىلىم الۋىنا جانە تۇراتىن جەرىنە جاعداي جاساۋعا ءتيىستى نازار اۋدارۋىمىز قاجەت», – دەپ اتاپ كورسەتتى. وسىعان وراي جوعارى وقۋ ورىندارى مەن كوللەدجدەر ستۋدەنتتەرىن جاتاقحانامەن قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىردى. بۇل تۇرعىدان كەلگەندە قىزدار ۋنيۆەرسيتەتى جاتاقحاناعا مۇقتاج ستۋدەنتتەردى جاتىن ورىنمەن قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان ەلىمىزدەگى بىردەن-ءبىر جوعارى وقۋ ورنى. دەسە دە بۇل ورايدا تۋىنداپ وتىرعان بىرنەشە ماسەلە بار. اتاپ ايتار بولساق, ۋنيۆەرسيتەت قالاشىعىنداعى جاتاقحانالاردا ۇزاق ۋاقىتتان بەرى كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلمەگەن. كارىز جۇيەلەرى توزىعى جەتىپ, باسىم بولىگى ىستەن شىعۋ قارساڭىندا تۇر. ولقىلىقتى جايتتار ورىن الماس ءۇشىن كارىز جۇيەلەرىن دەر كەزىندە جاڭالاپ, قالپىنا كەلتىرۋ شارالارى جاسالعانى ابزال بولار ەدى. ال, بۇل ماسەلە قارجىعا كەلىپ تىرەلەتىنى بەلگىلى. دەسە دە ۋنيۆەرسيتەت بيۋدجەتىندە مۇنداي كولەمدەگى قارجىنىڭ جوقتىعى قول بايلاۋ بولىپ وتىر.
تاعىلىمدى تاربيە مەن ءورىستى ءبىلىمنىڭ ىرگەلى ورداسى اتانعان, كوپشىلىك قاۋىم «ىزەتتىلىك پەن ۇلگى-ونەگە وتاۋى» دەپ ات قويىپ, ايدار تاققان قىزدار ۋنيۆەرسيتەتى 75 جىلعا جۋىق ۋاقىت بەلەسىندە قازاقستاندا پەداگوگيكالىق كادرلاردىڭ قالىڭ شوعىرىن دايىنداۋعا سۇبەلى ۇلەس قوسىپ كەلە جاتقان ۇلاعات ۇياسى. بۇگىندە قازاق مەملەكەتتىك قىزدار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ۇجىمى دا مەملەكەت باسشىسىنىڭ مىندەتتەمەلەرىن ناقتى ءىس جۇزىندە ورىنداۋ ماقساتىندا جۇمىس اتقارىپ جاتىر. ماسەلەن, وردالى وقۋ ورىنداعى ءبىلىم جۇيەسىن جەتىلدىرە ءتۇسۋ ماقساتىندا جۋىردا قولعا الىنعان ءىستىڭ ءبىرى – ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن ۋنيۆەرسيتەت بازاسىندا «قازاقستان جاس پەداگوگ-عالىمدار اسسوتسياتسياسىن» قۇرىلعانى. جوعارى وقۋ ورنى اتالعان جوبانى مەملەكەت باسشىسىنىڭ بيىلعى ء «تورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا جاعدايىنداعى دامۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى» اتتى حالىققا جولداۋى نەگىزىندە ىسكە اسىرىلدى. اسسوتسياتسيانىڭ نەگىزگى ماقساتى – ەلىمىزدىڭ جاس پەداگوگ-عالىمدارىنىڭ ديالوگ الاڭىن ۇيىمداستىرۋ, عىلىم مەن ءبىلىمدى ۇشتاستىرا وتىرىپ, جاستاردىڭ عىلىمي يدەيالارىنىڭ وندىرىسكە ەنۋىنە ىقپال جاساۋ. بۇعان قوسا, اسسوتسياتسيا «وي-تالقى» اتتى ترەنينگتەر, قىسقى, جازعى مەكتەپتەر ۇيىمداستىرىپ, ۇيىم مۇشەلەرىنىڭ كاسىبي دامۋىن قالىپتاستىرۋعا كۇش سالادى. ءبىر بۇل عانا ەمەس. وندا شەتەلدىك جوعارى وقۋ ورىندارىمەن, كوللەدج, مەكتەپتەردىڭ جاس پەداگوگ-عالىمدارىنىڭ حالىقارالىق ۇيىمدارىمەن بايلانىس ورناتۋ دا كوزدەلىپ وتىر. اسسوتسياتسيا بيىلعى جىلدىڭ 26 ساۋىردە ۋنيۆەرسيتەت قابىرعاسىندا وتەتىن قازاقستان جاس عالىم-پەداگوگتارىنىڭ I ءسليوتى قارساڭىندا ءوز جۇمىسىن باستايدى. ايتا كەتەيىك, اتالعان فورۋمعا 25 پەداگوگيكالىق جوعارعى وقۋ ورىندارىنىڭ وكىلدەرى قاتىسادى دەپ كۇتىلۋدە. قىزدار ۋنيۆەرسيتەتىندە مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمداردا ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋ ماسەلەسىنە دە ايرىقشا ءمان بەرىلىپ وتىر. وسى ماقساتتا بيىلعى جىلدىڭ باسىندا وقۋ ورنى «مەكتەپكە دەيىنگى بالالىق شاق» رەسپۋبليكالىق ورتالىعىمەن بىرلەسىپ «مەكتەپكە دەيىنگى بالالاردى وزدىگىمەن وقۋعا ۇيرەتۋ جانە الەۋمەتتىك داعدىلارىن دامىتۋدىڭ تەوريالىق, ادىستەمەلىك ماسەلەلەرى» اتتى القالى باسقوسۋ وتكىزدى. وتاندىق جوعارى وقۋ ورىندارى وي-ءورىسى دامىعان, تالانتتى, زەردەلى جانە ۇلتجاندى ۇستاز دايىنداۋدى ودان ارمەن جاڭا دەڭگەيگە كوتەرە ءتۇسۋ قاجەت. وسى ورايدا وسى تاقىلەتتەس جيىنداردىڭ ماڭىزى ايرىقشا ەكەنىن اتاپ وتكەن ءجون. قولعا الىنعان باستامالاردىڭ قاتارىندا «پوليگلوت» ورتالىعىنىڭ اشىلۋىن دا اتاپ وتۋگە بولادى. ول ۋنيۆەرسيتەتتىڭ پروفەسسور-وقىتۋشىلارى مەن ستۋدەنتتەرىنىڭ تىلدىك بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا قىزمەت اتقارماق. ورتالىقتا اعىلشىن, قازاق, ورىس, تۇرىك, قىتاي, فرانتسۋز جانە نەمىس تىلدەرىن تەرەڭدەتە وقىتۋ قولعا الىنادى. سونداي-اق, اۋدارما قىزمەتى (كونسالتينگ) كورسەتىلەتىن بولادى. ىنتىماقتاستىق ىرىسقا باستايتىنى بەلگىلى. قازىرگى تاڭدا قىزدار ۋنيۆەرسيتەتى الەم ەلدەرىنىڭ 30-دان استام جوعارى وقۋ ورنىمەن ارىپتەستىك بايلانىس ورناتقان. ولاردىڭ قاتارىندا اقش, ءۇندىستان, فرانتسيا, قىتاي, گەرمانيا سىندى مەملەكەتتەردىڭ بەدەلدى ۋنيۆەرسيتەتتەرى بار. جۋىردا قازاق مەملەكەتتىك قىزدار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنە تۇركيانىڭ نيدە ومەر حاليسدەمير ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى مۋحسين كارمەن باستاعان دەلەگاتسيا كەلىپ, ءوزارا ىنتىماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلدى. قۇجات جوعارى جانە جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى ءبىلىم, عىلىم مەن مادەنيەت, عىلىمي-زەرتتەۋ سالاسى اياسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋدى قاراستىرادى. سونىمەن قاتار, «مەۆلانا» باعدارلاماسى بويىنشا كەلىسىمشارتقا قول قويىلدى. بۇل باعدارلاما بويىنشا 2018-2019 وقۋ جىلىندا ءبىلىم الۋعا نيەت بىلدىرگەن 30-عا جۋىق پروفەسسور-وقىتۋشى مەن ءبىلىم الۋشىنىڭ قۇجاتتارى راسىمدەلىپ, تۇركيانىڭ كونكۋرستىق كوميسسياسىنا جىبەرىلدى. ەكى جوعارى وقۋ ورىندارى اراسىندا جۇزەگە اسىرىلاتىن قوس ديپلومدىق ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى اياسىنداعى ماگيسترانتتاردى وقىتۋ الداعى وقۋ جىلىنان باستالماق. بيىل «دارا» قايىرىمدىلىق قورىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن جوعارى وقۋ ورنىنىڭ بازاسىنان العاش رەت پەداگوگيكالىق-پسيحولوگيالىق تۇزەتۋ كابينەتىن اشۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. بۇل كابينەت مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالاردىڭ ادامگەرشىلىك, ەڭبەكسۇيگىشتىك قاسيەتتەرىن قالىپتاستىرىپ, ولاردىڭ ومىرگە دەگەن قۇشتارلىق سەزىمدەرىن وياتۋ, وي-ورىستەرى مەن ويلاۋ قابىلەتتەرىن جەتىلدىرىپ, تولىققاندى ازامات دارەجەسىنە جەتكىزۋ ماقساتىندا جۇمىس جاسايدى. ال, «اق جول» اتتى بالا باقشانى اشۋ ارقىلى Co-working پراكتيكالىق-باعىتتاعى وقىتۋ الاڭىن جاساۋدى قامتاماسىز ەتەتىن بولامىز. ول الماتى قالاسىنداعى مەكتەپكە دەيىنگى تاربيە بەرۋ مەن وقىتۋ جۇيەسىنە قولداۋ كورسەتەدى. قولعا الىنعان جوبالار قاتارىندا تەك اعىلشىن تىلىندە ءبىلىم بەرەتىن قىزدار كوللەدجى دە بار. كوللەدج ۋنيۆەرسيتەتتە ءبىلىم الۋدى جالعاستىراتىن باكالاۆريات كونتينگەنتىن دايىنداۋدى جۇزەگە اسىرادى.
قازىرگى كۇندە قاراشاڭىراقتا ستۋدەنتتەردىڭ ساپالى ءبىلىم الىپ, عىلىممەن, ونەرمەن, سپورتپەن اينالىسۋى ءۇشىن, ولاردىڭ بويىندا حالقىمىزدىڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتارىن دارىتۋ ورايىندا بىرقاتار جۇمىستار جاسالىپ, ۋنيۆەرسيتەت وتاندىق جوعارى وقۋ ورىندارى اراسىندا ۇلكەن بەدەلگە يە بولىپ وتىرعانى كوڭىلگە قۋانىش ۇيالاتادى. سونىمەن قاتار, وقۋ ورداسى عىلىم مەن ءبىلىمدى ءوزارا ۇيلەستىرىپ, عىلىمي زەرتتەۋ جۇمىستارىن عىلىم مەن تەحنولوگيانىڭ جاڭا نىساندارىنا باعىتتاپ جۇرگىزۋدى باستى ماقسات ەتىپ كەلە جاتقانىن اتاپ وتكىم كەلەدى. 70-جىلدان استام ۋاقىت بەلەسىندە قىزدار ۋنيۆەرسيتەتىندە ۇيىمداستىرۋ مادەنيەتى قالىپتاسىپ, ءتيىمدى كادرلىق مەنەدجمەنت پەن كورپوراتيۆتى باسقارۋ ءىسى دە جۇيەلەندى. «مۇعالىم – ادام جانىنىڭ ينجەنەرى». ناعىز ۇستاز شاكىرت جانىنا ءۇڭىلىپ, دۇرىس جولعا سالا ءبىلۋى دە قاجەت. دامۋدىڭ داڭعىل جولىنا باعىت العان بولاشاعى باياندى ەلدىڭ ءورىسى قاشاندا بىلىكتى دە سانالى ۇرپاعىمەن كەڭەيەتىندىگى, ولاردى مەملەكەتتىڭ تۇتقاسى ەتىپ تاربيەلەۋ قاجەتتىگى ەلباسىنىڭ حالىققا ارناعان جولداۋىنا ۇنەمى ايتىلىپ كەلەدى. ال, ونى ىسكە اسىرۋ مۇعالىمگە جۇكتەلگەن مارتەبەلى مىندەت. ءسوز سوڭىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇندەۋىندە اتاپ كورسەتىلگەن باستامالار ەلىمىزدە ازاماتتاردىڭ بولاشاعىنا دەگەن قامقورلىقتىڭ ناقتى ءىس جۇزىندە ورىندالاتىندىعىنىڭ ناقتى نىشانى. ءاربىر وتانداسىمىز وسىنى سانالى تۇردە ۇعىنسا عانا بەلگىلى ءبىر ناتيجەگە جەتۋگە بولادى. جەتىستىك پەن تابىس – كەلىستى كەڭەسە بىلگەن, بىرلىك پەن تىرلىك ۇيلەسىم تاپقان جەردە. اۋىزبىرلىك قاشقان, الاۋىزدىق تاسقان جەردە ەشقاشاندا يگىلىكتى ىستەر جۇزەگە اسقان ەمەس.
گاۋحار الدامبەرگەنوۆا,
قازاق مەملەكەتتىك قىزدار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور
