وسىناۋ ەر مىنەزدى ايەل باسقاراتىن ۇجىم كەڭتارلاۋ اۋىلىنان بوعاسقا دەيىنگى 161 شاقىرىم جولدى كۇتىپ-ۇستاپ, جازدىڭ اپتابى, قىستىڭ قاقاعان ايازى مەن ات قۇلاعى كورىنبەس اقتۇتەك بورانىندا قاردان تازالايدى. جازدا جەلى, قىستا بورانى تىنباستان سوعاتىن اتاقتى بايبۋرا اسۋى ارقىلى جۇرەتىن جولاۋشىلاردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە دە وسى كىسى جاۋاپتى.
تاكسيستەردىڭ «قازگيدرومەتى»
بۇگىندە جاسى الپىسقا قاراعان كەيىپكەرىمىز ەشقاشان باستىقپىن دەپ باسىن كوككە كوتەرىپ, كابينەتىندە ومالىپ وتىرعان ەمەس. قاشان كورسەڭ جول بويىندا, قاشان كورسەڭ جۇمىسشىلارىمەن بىرگە اق قار, كوك مۇزدا قارعا باتقان, اياز قارىعان جولاۋشىلاردىڭ قاسىنان تابىلادى. تاكسيستەردىڭ «قازگيدرومەتى» دە وسى كىسى. ولار جولعا شىعار الدىندا ەڭ اۋەلى گۇلدەرايعا تەلەفون شالىپ, ءمان-جايدى بىلەدى. جوعارىدا ايتتىق قوي, «تاكسيستەردىڭ بارلىعىن تانيدى, ءتىپتى كولىكتەرىنىڭ نومىرلەرىنە دەيىن جاتقا بىلەدى» دەپ. ءيا, ءدال سولاي. «زايساننىڭ تاكسيستەرىنىڭ كوبى «تويوتا» مەن «كامريمەن», تۇعىلدىڭ تاكسيستەرى نەگىزىنەن «فولسفاگەن» مەن «گرانتا», اراسىندا «كامري» دە بار, ال اقجاردىڭ جىگىتتەرى «كامري» مەن «گرانتامەن» جۇرەدى. تاكسيستەردىڭ بارىمەن دوسپىن دەسەم ارتىق ايتپاعان بولارمىن. 8 ناۋرىز مەيرامىندا عانا ەمەس, باسقا دا مەرەكەلەردە گۇلدەرىن اكەپ, قۇتتىقتاپ جاتادى. وتكەن جىلى جاڭا جىلدا زايساننىڭ تاكسيستەرى «ايەل باقىتى» دەگەن گۇلدى سىيعا تارتتى. «سەمەي – زايسان», «زايسان – وسكەمەن», «زايسان – استانا» باعىتتارىندا جۇرەتىن اۆتوبۋس شوپىرلارىنىڭ دا بارلىعىن تانيمىن. ءبىز ءۇشىن ەڭ قيىن, ەڭ اۋىر مەزگىل – قىس ۋاقىتى. قانداي جاعداي بولسىن جولاۋشىلاردى دالادا قالدىرماۋعا تىرىسامىز. ەڭ بولماعاندا جىلى جەرگە جەتكىزىپ, ىستىق تاماعىن بەرەمىز. جولاۋشىلار 24 ساعات تىنىم تاپپايمىز. كەيدە تۇنگى ساعات ۇشتە, تورتتە, بەستە قوڭىراۋلاتىپ جاتادى», – دەيدى گ.مۇحاماديەۆا.
ءار قىستىڭ وزىندىك قيىندىعى, وزىندىك بەينەتى بار دەسەك تە, 2001, 2010 جانە 2015 جىلدارداعى قىس جولشى ايەلدىڭ ەسىنەن كەتپەيدى. اسىرەسە 2015 جىلدىڭ 24 جەلتوقسانىنان 2016 جىلدىڭ 16 قاڭتارىنا دەيىن, ياعني 20 كۇنگە جۋىق توقتاۋسىز, توپەلەي جاۋعان قاسات قاردى, بورىدەي ۇلىعان بوراندى قالايشا ۇمىتسىن؟! «كولىكتەر تەك تاپتالعان جالعىز جولمەن كەرۋەن بولىپ, ءبىرىنىڭ ارتىنان ءبىرى ءجۇرىپ وتىردى. 400-500 ماشينانى ءوزىمىز باستاپ بارىپ, ءوزىمىز قايتا اكەلىپ جۇردىك. كۇندىز-ءتۇنى قىزمەت كورسەتتىك. سول كەزدەرى تۇنگى ساعات 2-دە 40 مينۋت دالادا جالعىز قالعانىم بار. اۋەلى قار ارشىعىش شنەكوروتورمەن جولدى تازالاپ اۆتوبۋستاردى العا جىبەردىك. ودان كەيىن توعىز جەڭىل ماشينانى دە جولعا سالدىق. ەڭ سوڭىندا تۇرعان كولىكتە جالعىز وتىرعان جىگىتكە: «مەنى كۇت, كەتىپ قالما» دەپ ەسكەرتتىم دە, ماشيناسىن يتەرىپ جىبەردىم. قىزىق بولعاندا الگى جىگىتىم الدى-ارتىنا قاراماي ءبىر-اق تارتسىن. قۋىپ جەتەيىن دەسەم, 7 شاقىرىمداي جەر. اقىرى كوكپەكتىگە قاراي كەتكەن شنەكوروتوردىڭ ىزىنە تۇسۋگە تۋرا كەلدى. دالا اقتۇتەك بوران. تۇك كورىنبەيدى. ايتەۋىر كولەيادان شىقپايىن دەپ اياعىمەن قاردى تەپكىلەپ وتىرىپ, قۋىپ جەتتىم. 2 شاقىرىمداي ءجۇرىپپىن. جەتۋىن جەتىپ ەسىگىن تارسىلداتسام اشپايدى. ءبىر زاماندا اشتى-اۋ ايتەۋىر. شنەكوروتوردىڭ شوپىرى مەنى كورىپ: «اپاي, قايدان ءجۇرسىز؟!» دەپ شالقاسىنان تۇسە جازدادى. نەسىن ايتاسىڭ, تالاي قىزىق باستان ءوتتى عوي», دەپ ەسكە الادى اڭگىمەلەسۋشىمىز سول ءبىر قاھارلى قىستى.
قىزىق دەمەكشى, 2012 جىلدىڭ قىسىندا مىناداي قىزىق بولىپتى. ادەتتەگىدەي قاتتى بوران. 30 گرادۋس اياز. بوراننىڭ ەكپىنى, قاردىڭ قالىڭدىعى سونشا اق ۇلپا 40 مينۋتتا «كاماز»-دىڭ تەرەزەسىنە دەيىن جەتىپتى. ويىندا ەشتەڭە جوق كەيىپكەرىمىز «ۋاز» ماشيناسىنان تۇسەدى دە قارعا كومىلە باستاعان «كاماز»-داردىڭ جانىنا كەپ, شوپىرلارىنا ء«سال شىداڭدار, قازىر قار تازالايتىن شنەكوروتور كەلەدى» دەمەي مە؟ وسىنى ايتىپ, «ۋاز» ماشيناسىنا كەلسە ىشىنە ءبىر ەمەس, توعىز ادام كىرىپ الىپتى. ونىمەن قويماي: ء«سىز كىمسىز؟ كورمەيسىز بە؟ ورىن جوق» دەپ رەنجىپتى جىلى جەرگە جايعاسىپ العان ءبىر ايەل.
قانشا ادامدى قار قۇرساۋىنان قۇتقاردى؟
«40 جىل از ۋاقىت ەمەس قوي. وسى ۋاقىت مۇعدارىندا قانشا ادامدى قار قۇرساۋىنان قۇتقاردىم دەپ ويلايسىز؟» دەپ سۇرادىق. «تالاي ادامعا كومەكتەستىك قوي. ريزاشىلىعىن ايتىپ, شىن پەيىلمەن ۇيلەرىنە قوناققا شاقىرىپ جاتادى. «كەيدە ويلايمىن, سول كىسىلەردىڭ ءبارىن ارالاسام 5-6 جىل ۇيدە قونبايتىن شىعارمىن» دەپ (كۇلەدى). ماسەلەن, 2015 جىلى ءبىر كۇندە 6 اۆتوبۋس توقتاپ تۇردى. ارقايسىسىندا 30 ادامنان. بۇعان توعىز جەڭىل كولىكتى قوسىڭىز. مۇنداي ساتتەر كەيدە كۇنىنە ەكى رەت بولادى. ونداي كەزدە قانشا ادامدى قۇتقاردىم دەمەيسىڭ, تەك جولاۋشىلارعا كومەكتەسۋدى, تەزىرەك قار قۇرساۋىنان شىعارۋدى عانا ويلايسىڭ. ەندى شامامەن, وي مولشەرمەن 8-9 مىڭ ادامعا جاردەمدەسكەن شىعارمىن دەپ توپشىلايمىن», دەپ قىسقا قايىردى.
كولىكتەردى قار قۇرساۋىنان قۇتقاراتىن گۇلدەراي مۇحاماديەۆا كەز كەلگەن تەحنيكانىڭ دا ءتىلىن بىلەدى. ۇيدە ومالىپ وتىرا المايتىنىن, دالادا, تازا اۋادا جۇرگەندى ءتاۋىر كورەتىنىن, كولىكپەن كۇنىنە 700 شاقىرىمعا دەيىن جۇرە الاتىنىن ايتادى. كولىكتى دە تالعامايدى. «كامازعا» دا, شنەكوروتورعا دا, «ك-700»-گە دە وتىرىپ جۇرە بەرەدى.
تاۋلىك بويى تىنىم تاپپايتىن كەيىپكەرىمىز ءتورت اۋداننىڭ تاكسيستەرىن عانا ەمەس, وزىنە قاراستى جول اۋماعىنداعى اڭ-قۇستاردىڭ ءتۇر-ءتۇسىن, سانىن دا جاتقا بىلەدى. «ارا-تۇرا بۇلاندى كورىپ قالامىز. قازىر بايبۋرانىڭ ىشىندە ءۇش ارقار ءجۇر. ەلىكتەر بوعاس جاقتا. ولاردىڭ قاي ۋاقىتتا سۋاتقا كەلەتىنىنە دەيىن بىلەمىن. قارساق پەن قويانداردى دا ءجيى كەزدەستىرەمىن. اڭ شىركىن تابيعاتتىڭ كوركى عوي. كەيبىر جولاۋشىلار جول بويىنداعى اڭ, قۇس مۇسىندەرىن, باسقا دا ەسكەرتكىشتەر مەن جول بەلگىلەرىن اتىپ, باستارىن ج ۇلىپ كەتەدى. ونى جاي ادامدار ىستەمەيدى, مىقتىلار ىستەيدى. مۇنى جازباي-اق قويىڭىز. جول ۇستىنە قوقىس تاستاپ كەتەتىن ادامدار دا بار. ەرتەڭىندە سول قوقىس جول تازالايتىن كولىكتەردىڭ قۇرىلعىلارىن زاقىمداپ جاتادى», دەپ ءتورت اياقتىلاردان باستاعان اڭگىمەسىن سانالى ەكى اياقتىلاردىڭ ساناسىز ارەكەتتەرىنە كىجىنۋمەن تۇيىندەگەن.
بۇل كىسىنى تاكسيستەردىڭ ءبارى بىلەدى دەدىك قوي. بۇعان ەشقانداي كۇمانىمىز بولماسا دا تەلەفون ارقىلى ءبىر-ەكى تاكسيسپەن سويلەستىك. زايسان مەن وسكەمەننىڭ اراسىندا جۇرەتىن تاكسي دايىربەك قاناپيانوۆ جولشى ايەلدى 15 جىلدان بەرى تانيدى ەكەن. «مۇنداي ادامدار كەمدە-كەم. ءجۇز جىلدا ءبىر تۋا ما, تۋماي ما؟ ول كىسىنىڭ جاقسىلىعىن ايتىپ تاۋىسا الماسپىز. تارباعاتاي, زايساننىڭ تاكسيستەرىنىڭ كەز كەلگەنىنەن سۇرا. ءبارى ايتىپ بەرەدى. جاۋىن-شاشىندا, اق تۇتەك بوراندا تراكتوردا دا, گرەيدەردە دە ءوزى وتىرادى. اركەز جۇمىسشىلارىمەن بىرگە جۇرەدى. ءاي, ەر ادامداردىڭ ءوزى ءبۇيتىپ جۇرە المايتىن شىعار. قولدان كەلگەن كومەگىن ايامايدى. ۇنەمى تەلەفون سوعىپ وتىرامىز. بىزدەن سۇرايدى: «جولدىڭ انا بولىگىندە نە بوپ جاتىر؟ مىنا بولىگىندە نە بوپ جاتىر؟» دەپ. ءبارىن ايتىپ بەرەمىز. كەلگەندە تراكتور جۇمىس ىستەپ جاتادى. ول كىسىگە قاتىستى جول اۋماعى قاشان كورسەڭ اشىق ءارى تازا بولىپ تۇرادى», دەيدى ول.
20 جىلدان بەرى سەمەي قالاسى مەن كوكپەكتى اۋدانى اراسىندا جۇرەتىن تالعات ابيكەنوۆ تە اعىنان جارىلا لەبىزىن ءبىلدىردى. ء«وز جۇمىسىن وتە جاقسى بىلەدى. جانە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكپەن قارايدى. تۇندە بولسا دا ءوزى جۇرەدى. بۇل كىسىنىڭ تەحنيكالارى كۇندىز-ءتۇنى ءبىر تىنىم تاپپايدى. جولدىڭ قيىنشىلىعىن ۇمىتتىق دەسەك تە بولادى. «قاي جەردە قار بار, قاي جەردە مۇز بار؟» دەپ بىزدەن ءبارىن تاپتىشتەپ سۇراپ وتىرادى. وتە ريزامىز. گۇلدەراي مۇحاماديەۆانى جۇرتتىڭ ءبارى سىيلايدى, قۇرمەتتەيدى. باسقا اۋداننىڭ تاكسيسشى جىگىتتەرى «بىزدەگى جولدىڭ باستىقتارى دا وسىنداي بولسا عوي» دەپ ارمانداپ وتىرادى. تاكسيستەر قولىمىز قالت ەتكەندە جىلىنا ءبىر مارتە باس قوسىپ, جينالاتىنىمىز بار. سونداي كەزدە گۇلدەراي اپايىمىزدى مىندەتتى تۇردە شاقىرىپ, العىسىمىزدى ايتامىز. ول كىسىسىز ءبىزدىڭ جۇمىسىمىز جۇرمەيدى. سوندىقتان ءالى دە ەڭبەك ەتىپ جۇرە بەرسە دەيمىز», دەيدى كوكپەكتىلىك تاكسيست.
P.S. ماقالانى رەداكتسياعا جىبەرەر الدىندا ءبىر دەرەكتى انىقتايىن دەپ تەلەفون شالدىم. ءسوز اراسىندا ءوزى تۋرالى بىرنەشە تاكسيسپەن سويلەسكەنىمدى جەتكىزىپ: «زايسانداعى دايىربەك اعا مەن كوكپەكتىدەگى تالعات ابيكەنوۆ سىزگە سالەم ايتتى», دەدىم. «ا-ا, دايىربەك پە, وندا 292 ءنومىرلى «كامري». تالعات 115 ءنومىرلى «گرانتامەن» جۇرەدى» دەدى جاي عانا.
ازامات قاسىم,
«ەگەمەن قازاقستان»
شىعىس قازاقستان وبلىسى,
كوكپەكتى اۋدانى
