ءتۇرلى كونتينەنتتەردەگى ساياساتكەرلەر مەن ساراپشىلار جوسپارلانعان باتىل ەكونوميكالىق قادامداردىڭ ايقىن تۇردە ميلليونداعان قازاقستاندىقتار ءومىرىنىڭ ساپاسىن ودان ءارى جاقسارتۋعا باعىتتالعانىن اتاپ وتۋدە.
ەلباسى باستامالارىنىڭ 2015 جىلعى قىركۇيەكتەگى بۇۇ-نىڭ تاريحي مەرەيتويلى سامميتىندە الەمدىك ليدەرلەر قابىلداعان 2030 جىلعا دەيىنگى تۇراقتى دامۋ سالاسىنداعى كۇن تارتىبىنە تولىقتاي سايكەس كەلەتىنى دە ماڭىزدى بولىپ تابىلادى. ول قۇجاتقا سايكەس, الەمدىك ۇيىمعا مۇشە ەلدەر بەلسەندى تۇردە ورىنداۋعا تىرىسىپ جاتقان تۇراقتى دامۋ ماقساتتارى الەۋمەتتىك قاجەتتىلىكتەردى, سونىڭ ىشىندە ءبىلىم, الەۋمەتتىك قورعاۋ, جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتۋ, كليمات پەن قورشاعان ورتانى قورعاۋ ماسەلەلەرىن شەشۋگە باعىتتالعان.
الەۋمەتتىك شارالار ەكونوميكالىق دامۋ ءۇشىن جاڭا ىنتالاندىرۋلار تۋدىرۋمەن قاتار, ورتا تاپتى كۇشەيتىپ, ەلىمىزدىڭ ادامي الەۋەتىن ارتتىرادى. ال گاز قۇبىرىن وتكىزۋ جونىندەگى اۋقىمدى ينفراقۇرىلىمدىق باستاما ورتالىق قازاقستاندا تۇراقتى ەنەرگەتيكا مەن ەكولوگيانى دامىتۋعا سەپتىگىن تيگىزەتىن بولادى. بۇل – ەلىمىز بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە سايلانۋ بارىسىندا ىلگەرىلەتكەن باستامالارىنىڭ ءبىرى ءارى ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىك باستاماسىنا ساي كەلەدى. جاڭا جوبالار xالىقارالىق تاجىريبە, ينۆەستيتسيالار, ساراپتاما مەن تەxنولوگيالار تارتۋدى تالاپ ەتەدى. سوندىقتان سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆوسى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن جۇزەگە اسىرۋعا بەلسەندى تۇردە ارالاساتىن بولادى.
پرەزيدەنت ەكونوميكا مەن قوعامنىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن ەداۋىر كوتەرۋدى كوزدەيتىن قازاقستاندى الەمنىڭ دامىعان مەملەكەتتەرى قاتارىنا شىعارۋ جونىندەگى باعدارلاماسىن جۇيەلى تۇردە ىسكە اسىرۋدا. بۇل جۇمىس ەڭ قيىن گەوساياسي جانە گەوەكونوميكالىق جاعداي مەن الەمدە ءوسىپ جاتقان الەۋمەتتىك تەڭسىزدىك تۇسىندا جاسالىپ جاتقانىنا ءمان بەرۋ كەرەك.
وسى سەبەپتەن پرەزيدەنتتىڭ بەس باستاماسى: يپوتەكالىق نەسيەنى جەڭىلدەتۋ, جالاقىسى تومەن ازاماتتار ءۇشىن سالىقتى ازايتۋ, جوعارى ءبىلىمنىڭ قولجەتىمدىلىگىن جانە ساپاسىن ارتتىرۋ, ميكرونەسيەلەۋ اياسىن كەڭەيتۋ مەن ەلدەگى گازداندىرۋدى ودان ءارى جالعاستىرۋ – الەمدىك قوعامداستىقتا جوعارى باعاعا يە بولۋدا.
دەموكراتيالىق قوعامداردا سايلاۋ قارساڭىندا ءجيى كەزدەسەتىن پاتەرناليزمدىك شارالار مەن پوپۋليستىك جوبالارعا ۇقسامايتىن قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ باستامالارى قارجىلاي تۇردە انىق ەسەپتەلىپ, الەۋمەتتىك قولداۋدى قامتاماسىز ەتۋمەن بىرگە ەكونوميكانى ۇزاق مەرزىمدى ىنتالاندىرۋعا باعىتتالعان. بارلىق جوبالاردىڭ وزەگى دە, ولارعا تىكەلەي اتسالىساتىن دا مەملەكەتتىڭ ەڭ باستى قۇندىلىعى سانالاتىن – ازاماتتارىمىز.
دۇنيەجۇزىلىك بانكى (دب), ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى (ەقدب), ازيا دامۋ بانكى (ادب), يسلام دامۋ بانكى (يدب), ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمى (ەىدۇ) جانە دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋم (دەف) سەكىلدى حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارى مەن ەكونوميكالىق ۇيىمدار قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق جاڭعىرۋداعى ماڭىزدى سەرىكتەستەرى بولىپ قالا بەرەدى. ەلىمىزدىڭ اتالعان ينستيتۋتتارمەن ىنتىماقتاستىعىنىڭ نەگىزگى باعىتتارى مەملەكەت باسشىسىنىڭ جاڭا باستامالارىمەن ۇندەسىپ, ولارعا سايكەس كەلەدى.
ماسەلەن قازاقستاننىڭ 2017-2018 جىلدارعا ارنالعان ەىدۇ-مەن ەلدىك ىنتىماقتاستىق باعدارلاماسىنىڭ ماڭىزدى بولىگى الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى قامتيدى. باعدارلاما ينكليۋزيۆتى جانە تۇراقتى دامۋعا, حالىقتىڭ وسال توپتارىنىڭ ماسەلەلەرىن شەشۋگە جانە گەندەرلىك ساياساتقا ەرەكشە نازار اۋدارادى. ونىڭ اياسىندا جاستارعا ايرىقشا باعىتتالعان ءونىمدى جۇمىسپەن قامتۋدى جانە بۇقارالىق كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ جوسپارى جۇزەگە اسىرىلاتىن بولادى. ادب-مەن ىنتىماقتاستىقتىڭ نەگىزگى باعىتتارى: مەملەكەتتىك باسقارۋ; ءبىلىم بەرۋ; الەۋمەتتىك سالا; كولىك; اۋىل شارۋاشىلىعى جانە سۋمەن جابدىقتاۋ; جەكە سەكتوردى دامىتۋ; شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋ.
حالىقارالىق ەڭبەك ۇيىمى جۇرگىزگەن زەرتتەۋلەر ەڭبەك تابىستارى ۇلەسىنىڭ ازايۋى, تابىس تەڭسىزدىگىنىڭ ءوسۋى مەن جالپى ءوسۋ قارقىنىنىڭ باياۋلاۋى اراسىنداعى ءوزارا بايلانىستى كورسەتەدى. جۇمىسپەن قامتۋ جانە الەۋمەتتىك ساياسات سالاسىنداعى كەشەندى شارالار ارقىلى جان-جاقتى جانە تۇراقتى ەكونوميكالىق ورلەۋ مەن دامۋدى قامتاماسىز ەتۋى مۇمكىن.
سونىمەن بىرگە پرەزيدەنتىمىز الەمدىك تاجىريبەگە سۇيەنەتىنى بەلگىلى.
مىسالى يپوتەكالىق نەسيەلەۋدى دامىتۋ ازاماتتاردى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتەتىن مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك مەحانيزمى بولىپ تابىلادى. يپوتەكالىق نەسيەلەۋ دامىعان ەلدەردىڭ ەكونوميكالارىندا ماڭىزدى ورىن الادى. گەرمانيا, دانيا, اقش, كانادا جانە جاپونيانىڭ يپوتەكالىق نەسيە نارىقتارىن تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن قارجىلاۋ مەحانيزمىنىڭ نەگىزى دەپ اتاۋعا بولادى.
دۇنيەجۇزىلىك بانك ءبىر بايانداماسىندا ارتاراپتاندىرىلعان ءوسۋدى ىنتالاندىرۋ جانە جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ ماقساتىندا قازاقستان ۇكىمەتىنە سالىق ساياساتىن قايتا باعدارلاۋدى ۇسىندى. ميلليونداعان جالاقىسى تومەن جۇمىسشىلار ءۇشىن جەكە تابىس سالىعىنىڭ تومەندەۋى بۇل باعىتتا ماڭىزدى قادام بولىپ تابىلادى. الەمدىك قاۋىمداستىقتا مۇنداي باتىل قادام جاساۋعا ەرىك بەرەتىندەردىڭ سانى كوپ ەمەس.
ميكروقارجىلاندىرۋ ءارتۇرلى دامۋ دەڭگەيىندەگى ەلدەر مەن وڭىرلەردە ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك ءوسۋدىڭ بىرەگەي قۇرالى رەتىندە تانىلىپ, دامىعان ەكونوميكالاردا الەۋمەتتىك توپتاردىڭ تۇرلىلىگى دەڭگەيىن تومەندەتۋ مەن دامۋعا ەلەۋلى ۇلەس قوسۋ سياقتى ءتۇرلى قىزمەتتەر اتقارادى.
نەسيەلەندىرۋدىڭ بۇل ءتۇرى قاراجاتى از تۇرعىندارعا ءوز تابىسىن ارتتىرۋعا, ومىرشەڭ بيزنەس قۇرۋعا, سىرتقى قاۋىپ-قاتەرگە توتەپ بەرۋگە كومەكتەسەدى. بۇل رەتتە جەكەمەنشىك سەكتوردىڭ مۇمكىندىكتەرىن مەملەكەتتىك ىنتالاندىرۋ شارالارىمەن ۇيلەستىرەتىن باعدارلامالار ەڭ ۇزدىك جەتىستىكتەرگە باستايدى. قازاقستان ۇكىمەتى مەن ەقدب اراسىنداعى كەلىسىمشارت اياسىندا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان «بيزنەستەگى ايەل» باعدارلاماسى وڭ ناتيجە كورسەتتى. وسى كۇنگە دەيىن 7 مىڭنان استام شاعىن جانە ورتا بيزنەس (شوب) سۋبەكتىسىنە 5,8 ملرد تەڭگە نەسيە بەرىلدى. قارجىلاندىرۋمەن قوسا, ەقدب نوۋ-حاۋمەن تانىسۋعا جول اشىپ, ايەلدەر باسقاراتىن شوب كاسىپورىندارىنا باسقارۋ پراكتيكالارىن جانە تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋگە كومەكتەسەدى.
ءبىلىم ساپاسى مەن قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ كەدەيلىكتى, تەڭسىزدىكتى جويۋدىڭ جانە جالپى العاندا ەلدىڭ ەكونوميكالىق وسىمىنە ىقپال ەتەتىن بىرەگەي ءتيىمدى شارالاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. بۇعان جاپونيانىڭ تاجىريبەسى ايقىن دالەل. قازاقستاننىڭ شەتەلدەگى ەلشىلىكتەرى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى قازاقستاندىق ستۋدەنتتەردىڭ الەمنىڭ ۇزدىك وقۋ ورىندارىندا, ەڭ الدىمەن, تەحنيكالىق ماماندىقتار بويىنشا ءبىلىم الۋى ءۇشىن گرانتتار تارتۋ بولىپ تابىلادى. ءسىم, سونداي-اق قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتتەرىنە حالىقارالىق بايلانىستاردى جۇزەگە اسىرۋدا, شەتەلدىك وقىتۋشىلاردى تارتۋدا, تاجىريبە الماسۋدا قولداۋ كورسەتۋگە ءازىر. بۇل رەتتە, تەك دامىعان ەلدەردە عانا ەمەس, تابىستى جانە قارىشتى دامىپ كەلە جاتقان مەملەكەتتەردە دە ءبىلىم الۋ كەرەك. مىسالى جاقىندا ماجارستان قازاقستان ازاماتتارىنا ستيپەنديا سانىن 250-گە جەتكىزدى.
سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى بىرقاتار يندۋستريالىق ورتالىقتار مەن ەلوردانى گازبەن قامتاماسىز ەتەتىن جاڭا گاز قۇبىرى جوباسىنا ينۆەستورلاردى تارتۋعا ىقپال ەتەتىن بولادى. بىزدە بريتاندىق ينۆەستورلاردان تۇسكەن ناقتى ۇسىنىستار بار. قازاقستانداعى ينفراقۇرىلىمدىق جوبالارعا قاتىستى نەگىزگى كۇردەلى ماسەلە ەلدى مەكەندەر ارالىعىنىڭ ۇزاقتىعىمەن بايلانىستى. ولار ناقتى تەحنيكالىق ەسەپتەر مەن حالىقارالىق قوسا قارجىلاندىرۋدى قاجەت ەتەدى. دەگەنمەن مۋنيتسيپالدىق, وندىرىستىك جانە جەكەمەنشىك سەكتوردىڭ گازعا كوشۋى ەنەرگوتيىمدىلىكتى ارتتىرۋعا جانە كليماتتىڭ وزگەرۋىنە توتەپ بەرۋگە سەپتىگىن تيگىزەتىن بولادى. اتالعان ماسەلەلەر ءبىزدىڭ بىرقاتار حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارىمەن قارىم-قاتىناسىمىزدىڭ باسىم باعىتى بولىپ تابىلاتىنىن اتاپ ءوتۋ قاجەت. قازاقستان كليماتتىڭ وزگەرۋىمەن كۇرەس تۋرالى پاريج كەلىسىمىنە قول قويدى, ال گازدى وسىنداي ۇلكەن كولەمدە قولدانۋ ەلدىڭ وسىناۋ ماڭىزى جوعارى حالىقارالىق كەلىسىمشارتتىڭ تالاپتارىن ساقتاۋعا ۇلكەن ۇلەس قوسۋىنا نەگىز سالادى. استانا, قاراعاندى, تەمىرتاۋ جانە جەزقازعان تۇرعىندارى ەلباسىنىڭ باستاماسىن قۋانا قابىلداعانىنا كۇمان جوق.
ن.نازارباەۆتىڭ الەۋمەتتىك باستامالارى بىلتىر تابىستى وتكەن ەكسپو-2017 كورمەسىنىڭ نەگىزىندە قۇرىلىپ جاتقان استانا حالىقارالىق قارجى ورتالىعىنىڭ, جاسىل تەحنولوگيالار مەن ينۆەستيتسيالىق جوبالار حالىقارالىق ورتالىعىنىڭ ءوز قىزمەتتەرىن باستاۋىمەن تۇستاس كەلىپ وتىر. وسى ماڭىزدى قۇرىلىمدار قىزمەتىنىڭ كۇن تارتىبىندە العا قويىلعان الەۋمەتتىك مىندەتتەردى ورىنداۋ بويىنشا شارالار ناقتى ورىن الاتىن بولادى.
پرەزيدەنتتىڭ ۇندەۋى ەلدىڭ بار ازاماتتارىنىڭ ارمانىنا ساي كەلەدى, ول ۇلت بىرلىگىن نىعايتىپ, ونىڭ باسەكەگە قابىلەتىن كۇشەيتەدى جانە تۇراقتى دامۋ ماقساتتارى مەن قاعيدالارىنا دەگەن پەيىلدىلىگىن قۇپتاپ, جاھاندىق دەڭگەيدە قازاقستاننىڭ ابىرويىن ارتتىراتىنى ءسوزسىز. ەندى الدىمىزدا ەلباسىنىڭ بەس الەۋمەتتىك باستاماسىن ساپالى ىسكە اسىرۋ بويىنشا اۋقىمدى جۇمىس تۇر.
قايرات ءابدىراXمانوۆ,
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى
