قوعام قايراتكەرلەرى مينيستر پىكىرىنە ءۇن قوستى

قولداۋعا لايىقتى باستاما

ءمينيسترىمىزدىڭ «ناۋرىز ەڭ اۋەلى بالدىرعاندارعا ارنالۋى كەرەك» دەگەن باستاماسىن قولداۋىمىز قاجەت. ءبارى دە ۇر­پاق ءۇشىن, بولاشاق ءۇشىن جاسا­لىپ جاتقانى جاقسى عوي. جاڭا زا­مانعا لايىق جاڭعىرىپ, جا­ڭارىپ وتىرۋ – ۋاقىت تالابى. ونىڭ ۇستىنە بۇل – ءبىزدىڭ ءتول مە­رەكەمىز. تۇركى حالىقتارىنا ور­تاق مەيرام بولعانىمەن, قازاق دالاسىنىڭ قان-بازارداي قايناعان ءومىرىنىڭ ءمان-ماعىناسىن اشا تۇسەتىن, بەيبىت كۇننىڭ بەسىگىن تەر­بەتىپ, ەل بىرلىگىن نىعايتاتىن, سالت-ءداستۇر, ادەت-عۇرپىمىزدى قاي­تا جاڭعىرتىپ وتىراتىن ايتۋلى كۇن. ارينە, مۇنداي ايتۋلى شارانى ەل بولىپ قولعا الىپ, قولداۋىمىز كەرەك. اسىرەسە, بۇل شارادا جۇمىلا كوتەرەتىن جۇك­تىڭ سالماعى ونەر ادامدارىنا تۇسەتىنى بەلگىلى. سوندىقتان مەن وسى رۋحانيات سالاسىندا جۇرگەن بارلىق ارىپتەستەرىمدى, ۇلتىمىزدىڭ ۇلى مەيرامى – ءاز ناۋرىزدى ءوز دەڭ­گەيىندە ۇرپاققا ۇلاعات ەتۋگە شا­قىرامىن.

ءاسانالى ءاشىموۆ,

قازاق­ستاننىڭ ەڭبەك ەرى, كسرو جانە قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى

رۋحاني جاڭعىرۋعا ارنالعان جوبا

قازاقستان ناۋرىز تويىن 1988 جىل­دان باستاپ قايتادان اتاپ وتە باستادى. الايدا, بۇگىن ناۋرىز مەرەكەسى كوبىنە قاتارداعى ءىس-شارا رەتىندە تويلانىپ, ساحنالىق قويىلىمدار شەڭبەرىندە عانا اتا­لىپ ءوتىپ كەلگەنى تاعى راس. ال شىن مانىن­دە ناۋرىز كۇن مەن ءتۇننىڭ تە­ڭە­لىپ, تىرشىلىك ۇي­قىدان ويانىپ, بارشا دۇنيە جا­ڭاراتىن, ەجەلگى قازاقي تانىممەن ايتساق «سامارقاننىڭ كوك تاسى ءجىبيتىن» كەزەڭ. ناعىز جاڭا جىل وسى! الايدا, ەلىمىزدە ناعىز جاڭا جىل – ناۋرىزعا دايىندىق رەسمي جاڭا جىلعا قاراعاندا مۇلدە ەلەۋسىز جۇرگىزىلەدى دەگەن رەنىشتەر كوپتەپ كەزدەسەدى. ارينە, قازىر زامان باسقا, تالاپ باسقا بولعاندىقتان ەندىگى جەردە ەلدىڭ ناۋرىز تويىن اتاپ وتۋگە قوياتىن تالابى دا جاڭارا تۇسەتىنى زاڭدىلىق. وسى ورايدا ەل قالاۋىنىڭ تامىرىن ءدوپ باسىپ, ناۋرىز مەرەكەسىن جاڭاشا اتاپ وتۋگە ۇسىنىس جاساعان ەلىمىزدىڭ مادەنيەت سالاسىنىڭ تىزگىنىن ۇستاعان ارىستانبەك مۇحا­مەدي­ ۇلىنىڭ ءتول مەرەكەمىزدى قالاي اتاپ ءوتۋ كەرەكتىگىن كورسەت­كەن ويلارى – ۇلتىمىز­دىڭ شىن مانىندە رۋحاني جاڭعى­رۋىنا باعىت بەرەتىن ىرگەلى جو­با دەپ ويلايمىن. سوندىقتان بۇل باستامانى قولداپ, ونداعى ايتىل­عان ويدىڭ جۇزەگە اسۋىنا بارشا­مىز اتسالىسۋعا ءتيىسپىز. ەلبا­سىمىزدىڭ ۇلت بولاشاعىنا نەگىزدەلگەن «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ستراتەگيالىق باعدارلاماسىن باسشىلىققا الا وتىرىپ, ناۋرىز مەيرامىن ۇلىقتاۋدى قولعا العان مينيستر قوعامنىڭ بارلىق سۇرانىسىن ەسكەرە كەلە, ەڭ ءبىرىنشى ۇلگى كور­سەتۋدى مادەنيەت سالاسىنىڭ قىز­­مەتكەرلەرىنەن تالاپ ەتۋى زاڭ­دىلىق. بيىلعى ناۋرىز مۇلدە باسقا رەڭكتە وتەتىندىكتەن وسىناۋ ءتول مەرەكەمىزدى اتادان جەتكەن ءداستۇرىمىز بەن مادەنيەتىمىزدى زامان تالابىمەن ۇندەستىرە وتىرىپ بارىنشا جوعارعى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرۋ – پارىزىمىز دەپ بىلەمىز. بالا كەزىمىزدە اۋىلدا وتەتىن ناۋرىزدا ءاربىر ءۇي ناۋ­رىزكوجە پىسىرەتىن. ناۋرىزكوجە باس­تالعاندا كوجەنىڭ الدىن «با­لانىڭ كوڭىلى – تازا, تىلەۋى – وڭ», – دەپ بالالارعا ىشكىزەتىن. ارىس­تانبەك مۇحامەدي ۇلىنىڭ ناۋرىزدى ەڭ اۋەلى بالدىرعاندارعا ارنالعان مەيرام ەتۋ كەرەك دەگەنى سول ءداستۇردى قايتا جاڭارتۋ دەپ بىلەمىز. جالعىز ول عانا ەمەس, ناۋرىز مەيرامىن اتاپ ءوتۋدى بىرنەشە سالاعا جىكتەي وتىرىپ, وسى مەرەكەنىڭ اياسىندا ۇلتتىق كيىم مەن ۇلتتىق اسحانانىڭ ابىرويىن كوتەرۋگە, ادامداردى تاتۋلىققا جەتەلەيتىن بابادان جەتكەن «امال ءداس­تۇرىن» جاڭعىرتۋعا, ناۋرىز مەي­رامىنىڭ وزىندىك سيمۆولىن بەكىتۋگە ۇندەۋى, باقۋاتتى ادامداردى قايىرىمدىلىققا شاقى­رۋى كوكەيگە قونىمدى قۇندى باستاما دەپ ەسەپتەيمىن.

 گۇلميرا مۇحتاروۆا,

الماتى وبلىسى «ەسىك» قورىق-مۋزەيى ديرەكتورى

تانىمدىق ماڭىزى زور

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى  نۇرسۇلتان نازارباەۆ­تىڭ «بو­لاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى باعدارلامالىق ماقا­لاسى ەلىمىزدەگى رۋحا­ني كەڭىستىككە تىڭ سەرپىلىس اكەل­­­گەنى ءمالىم. وسى سوقتالى دۇنيەمەن ۇندەس, ما­دەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى ارىستانبەك مۇحامەدي ۇلى «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ تىل­شىسىمەن كەلەلى اڭگىمە جۇرگىزگەن ەكەن.

اتالمىش اڭگىمەدە مينيستر سوڭعى جىلدارى ناۋرىز مەي­­رامىنىڭ بۇقارالىق سيپاتىنان ايىرىلىپ, ساحنالىق شوۋعا اينالىپ, استا-توك داس­تارقان مەن جەڭىل-جەلپى ساۋىق-سايراننىڭ تاساسىندا قالىپ, و باستاعى تالىمدىك-تانىمدىق ماڭىزى ازايىپ بارا جاتقانىنا الاڭداۋشىلىق بىلدىرەدى. سون­دىقتان دا ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى – ءاز-ناۋرىزدىڭ تاربيەلىك ءمانىن ارتتىرىپ, مازمۇنىن بايىتۋدا جاڭاشىل يدەيالار ۇسى­نادى. ءوز ويىن ء«يا, ازداعان جۇرتشىلىقتىڭ قىزىقتاۋىنا عانا اينالعان فولكلورلىق قويىلىم كورىنىسىنەن اسپاي جۇر­گەنى راس. سول سەبەپتى مەرە­كە­نىڭ وزىنە سايكەس ايشىقتا­رىن تۇ­لەتە وتىرىپ, فولكلورلىق-ەت­نو­­­گرافيالىق اۋقىمنان جالپى قا­زاقستاندىق مەرەكە دارەجەسىنە جەت­كىزۋىمىز كەرەك. بۇل ماسەلەدە ۇلتتىق نامىس پەن رۋحاني بولمىسىمىزدى جاڭعىرتۋ دەگەن اسقاق وي جاتىر», دەپ تۇيىندەيدى. 

ناۋرىز مەيرامى ەڭ الدىمەن, بالالاردىڭ كوكەيىندە وش­پەستەي بولىپ ۇيالاۋى قاجەت ەكە­نىنە توقتالادى مينيستر. شى­­­نى­مەن دە ەلىمىزدىڭ ەرتەڭى – بال­دىر­عاندارىمىزدىڭ بالالىق بال شاعىندا ساناسىنا تۇيگەن دۇنيە ومىرشەڭ بولارى حاق. وسى رەتتە, مەيرامنىڭ ەڭ  اۋەلى بالالار ءۇشىن جان ەلىتەرلىك مازمۇنى بولۋ كەرەك ەكەنى قۋانا قۇپتارلىق جايت. سونىمەن بىرگە ميفولوگيالىق بەينە – قىدىر [قىزىر] اتانىڭ بۇل بۇقارالىق مەيرامداعى ورىنى ءالى ناقتىلانباعانىن تىلگە تيەك ەتىپ, ناقتى جولىن ۇسىنىپ, تەرەڭ وي-تولعانىسىن بىلدىرەدى.

مينيستر اڭگىمەسى سانادا سارتاپ بولىپ قاتتالعان كورنەكتى مەملەكەت قايراتكەرى, ەل ەسىندە ىزگى ارەكەتتەرىمەن جاتتالىپ قال­­عان جەتپىسىنشى جىلدارداعى ما­دەنيەت ءمينيسترى ءى.وماروۆتىڭ ۇرپاققا جازعان حاتىن ەسكە ءتۇسىردى. زامانىندا ىلەكەڭنىڭ: «حالىق مۇراسى دەگەنىم – اسىرەسە, سول ءداۋىر, زاماندار كوشىندە ءوزىڭ­نىڭ قايتالانباس, توزباس, قاسيەتىمەن بىزگە دەيىن جاساپ كەلگەن ءان, كۇي, مۋزىكا مۇراسى, داستاندار, جىرلار تۇيدەگى.  بۇلار – مەنىڭ كوزىمە دە, كوڭىل سارايىما دا حالقىمنىڭ اسا مىقتى تۇلعاسى, سىن-سيپاتى بولىپ ەلەستەيدى. وسىلاردى جاڭ­عىرتسا, جاڭارتسا وسى ءوز ءداۋى­رىمىزدىڭ قاجەت-مۇقتاجىنا, قىز­مەتىنە بار بوياۋ, كەستەسىمەن جەتكى­زە جاراتۋ مىندەتى الدىمىزدا تۇ­را بەرەدى...» – دەگەن تولعانىسى مەن بۇگىنگى رۋحانيات باسشىسى ا.مۇ­حامەدي ۇلىنىڭ جوعارىداعى وي ءورىمى  رۋحتاس, ساباقتاس, نيەتتەس ەكەنى بايقالادى. 

«...ءداۋىرىمىزدى دارىپتەپ, اسىل مۇرامىزدىڭ بەدەرىن ايشىقتاۋدا ورنى ەرەكشە بۇل مەرەكەنى قازاق حالقى «جاقسىلىقتىڭ باس­تاۋى» دەپ ۇعادى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ «بولاشاققا باع­دار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ما­قالاسىندا: «جاڭا تۇرپاتتى جاڭ­عىرۋدىڭ ەڭ باستى شارتى – سول ۇلتتىق كودىڭدى ساقتاي ءبىلۋ. ونسىز جاڭعىرۋ دەگەنىڭىز قۇر جاڭعىرىققا اينالۋى وپ-وڭاي»-دەپ ايتقان ءسوزى بار», – دەپ اتاپ وتكەن ا.مۇحامەدي ۇلى: «بۇگىندە ۇلتتىق تۇيسىك, تاريحي سانانى سىرىپ قويىپ ۇلتتىق كوركەم دۇنيە جاساۋعا تالپىناتىن «سۋرەتكەرلەر» ءۇشىن ايتىلعانداي ءتىپتى. «سىرتى جىلتىراعاننىڭ ءبارى التىن ەمەس», – دەمەكشى, قۇرعاق, بۋتافورلىق سىرتقى ءپىشىن ۇلت جان دۇنيەسىنىڭ ايناسى ەمەس قوي؟ ۇلتتىق دۇنيەنىڭ مازمۇنى ۇلتتىق كودتان ءتىن تارتپاسا, بوس كەۋەك بولارى انىق. سول سەبەپتى دە الدىمەن جادىمىزدى بايىتىپ, سوسىن جاڭا ارەكەتتەرگە بارعانىمىز دۇرىس-اۋ...» – دەگەن ۇسىنىس ايتادى. ويلانارلىق بايلام.

وسى رەتتە تاعى دا  ءىلياس وماروۆتىڭ جازباسى جاڭعىرادى: «...شىنىندا ويلاڭىزدارشى, ءبىزدىڭ وسى قازىنامىزدى دۇنيە كولەمىندە قاي ونەرپاز حالىقپەن جارىسا, بولسا دا جاراستىرا, جارقىراتا كورسەتسە, ءبىزدىڭ باي تاريحىمىز, ارعى-بەرگى ءوتىپ كەتكەن جولىمىز ايان دا انىق بولماس پا ەدى؟ سوندا عانا بارىپ, اسا باي كونە مۇرا مەن جاڭا ونەردىڭ قۇشاقتاسا قابىسىپ, ۇلاسا وركەندەگەنىن كورەر ەدىك...».

ءيا, الدىڭعى تولقىن اعا­لا­رىمىزدان قالعان وزىق ۇلگى­ل­ەر بار. ونى بۇگىنگى بۋىن تولىق­تىرىپ, جاڭاشا ءتۇر, مازمۇن, ءار بەرىپ, ۇلىستىڭ ۇلى كۇنىن جال­پىحالىقتىق مەرەكەگە اينال­دىرۋدىڭ تىڭ جوبالارىن, ومىرشەڭ باستامالارىن ۇسىن­عانىنا ءوز باسىم قۋاندىم. وسى ورايدا, ارىس­تانبەك مۇحا­مەدي ۇلىنىڭ ەل باسىلىمىندا ايتىپ وتكەن جو­عارىداعى وزەك­تى ويلارىن, كو­كەيكەستى ۇسىنىس­تارىن كوپ بولىپ نەگە قولداماسقا؟ 

ۇلان ءنۇسىبالى,

قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى