سەبەپ تۇسىنىكتى دەرسىز. اۋرۋ كوپ. الايدا بايقاساڭىز ءبىز ماسەلەنىڭ بەتكى جاعىنا عانا نازار اۋدارىپ قويا سالامىز. راس, قازىرگى كەزدە قالاداعى قاي ەمحاناعا بارساڭىز دا ساپىرىلىسقان ادام كوپ. مۇنى كورىپ ەم ىزدەۋشىلەر كوپ ەكەن دەيسىز. بۇل از دەسەڭىز, تىركەۋ ورنىندا قاپتاپ تۇرعان ءبىر توپ ادامدى تاعى كورەسىز. دۇرىس قوي دەيسىز ىشتەي تاعى, ەمحاناعا قارالۋ ءتارتىبى ساپالى بولعان سوڭ جۇرت كوپتەپ كەلمەگەندە قايتەدى ەندى؟! سول ويمەن ءوزىڭىزدىڭ ۋچاسكەلىك دارىگەرىڭىز قابىلدايتىن بولمە الدىنا جەتەسىز. مۇنداي بولمەلەردىڭ بىرنەشەۋىندە ءتۇرلى اۋرۋدى قارايتىن سالالىق دارىگەرلەر وتىرادى. بىراق سولاردىڭ كەز كەلگەنىنىڭ الدىندا تاعى دا ءيىن تىرەسكەن ادام. سوسىن اۋرۋىڭىز جانعا باتسا دا, اينالاداعى بارلىق ادام وزىڭىزبەن مۇنداس بولعاندىقتان, كەزەك كۇتۋگە تۋرا كەلەدى.
بىراق كەزەك جىلجىمايدى. ال ۋاقىت سىرعىپ وتە بەرەدى. ۋچاسكەلىك ءار دارىگەردىڭ ناۋقاستاردى قارايتىن بەلگىلەنگەن كەستەسى بار. سول كەستە ۋاقىتى ازايعاندا جانتالاس باستالادى. كەزەك جىلجىمايدى دەيتىندەي دارىگەر بوس وتىرعان جوق. ولاردىڭ بولمەلەرى ۋلاپ-شۋلاعان, قىزۋ قايناعان ءبىر بازار دەرسىز. بىرەۋلەر قايتا-قايتا كىرىپ, شىعادى. ىشتە دارىگەر اۋىر ناۋقاستى قاراپ وتىر-اۋ دەگەندى ەشكىم قاپەرگە المايتىن سەكىلدى. اسىرەسە مۇندايدا ءبىر بولمەدەن ەكىنشى بولمەگە كىرىپ, شىعۋدان اق حالاتتىلاردىڭ وزدەرى شارشامايدى. كىرەدى, شىعادى. جانە اق حالاتتىلاردىڭ ءبىر-بىرىنە دەگەن سۇراقتارى دا تاۋسىلمايدى-اۋ. قاراۋشى دارىگەردىڭ كوپ ۋاقىتى وسىعان كەتەدى. ال ۋاقىت شىركىن ءوتىپ جاتىر. شىقپا جانىم, شىقپا دەپ تاقىمىن قىسقان ناۋقاستاردىڭ دا ءتوزىمى ۇزىلەرگە تايايدى. اقىرى كەزەك كەلەدى. بۇل كەزدە كەستە ۋاقىتى دا اياقتالۋعا تايايدى. اسىققان دارىگەر ناۋقاستى قاراعان بولىپ سۇراق-جاۋاپ الىپ, جەدەلدەتە قاعازعا بىردەڭەنى جازادى, سول تۇستا قاسىنا كەلگەن ارىپتەستەرىنە جاۋاپ قايتارىپ ۇلگەرەدى, شىدامى تاۋسىلىپ, باسا-كوكتەپ كىرە قالعان وزگە ناۋقاستارعا داۋىس كوتەرىپ سويلەپ تە قويادى, سول ايقاي-شۋدىڭ اراسىندا مونومەترمەن قان قىسىمىن دا, جۇرەك سوعىسىن دا, وكپە تىنىسىن دا تىڭداپ الادى, ءسويتىپ ناۋقاسقا وزگە سالا دارىگەرلەرى الدىنان وتۋگە, قان, دارەت تاپسىرۋعا ت.ب. ءبىر بۋما جولداما بەرەدى. سوسىن بارا بەرىڭىز, پالەن كۇنى كەلەسىز دەيدى. تۇك تۇسىنبەي ناۋقاس ەسىكتەن شىعادى.
ال الگى ءبىر بۋما جولداما العان ادام نە جۇرەگىن, بولماسا باۋىرىن, وكپەسىن, اسقازانىن ت.ب. ايتەۋىر, ءبىر ىشكى قۇرىلىسىن تەكسەرتۋى ءتيىس. مۇنداي قۇرىلعىلار تەكسەرىسىنەن ءوتۋ ءۇشىن الدىن الا تاعى جازىلۋ كەرەك. بىراق مىسالعا دەيىك, كوزى, ومىرتقاسى, اسقازانى ت.ب. اۋىرعان كەز كەلگەن ادام سول ساتتە-اق قابىلداۋعا جازىلا المايدى. ويتكەنى نە دارىگەر مامان جوق, نە اپپارات تاپشى. جولداما الىپ, باسقا ەمحانالارعا بارۋ كەرەك. وندا تاعى كەزەك. قايتىپ كەلگەن سوڭ تاعى كەزەك. اۋرۋى اسقىنىپ, حال-جاعدايى ناشارلاسا عانا جەدەل جاردەم شاقىرتىلادى. ال بۇل كەزدە قارالام دەيتىن ادام قاراسى كوبەيە بەرەدى. ءسويتىپ نە كەرەك, كەزەك سانى تاعى ۇزارا تۇسەدى.
مۇنداي ىعى-جىعى, ىيۋ-قيۋ جاعدايدا ناۋقاستىڭ شىنايى دەرتىنىڭ سىرىن ونى قاراعان دارىگەر دە ءبىلىپ بولا المايدى. سەبەبى ناۋقاس ەمحاناعا كەلىپ, ءار دارىگەردە ۇزاق كەزەكتە تۇرىپ, سارعايىپ, اقىرى ايتەۋىر, قارالىپ بولعاندا ناقتى قول جەتكىزەتىنى – قىرۋار اقشا شىعارىپ ۇيمە-جۇيمە ساتىپ العان دارىسىمەن عانا بەتپە-بەت قالۋى. ول دارىلەر بىتكەنشە امان بولسا جاقسى, ويتكەنى قوسىمشا قوسىلعان جاڭا اۋرۋىنا جاڭا ەم ىزدەپ ەمحاناعا قايتا جۇگىرۋى دە بەك مۇمكىن. سوسىن ىعى-جىعى, يۋ-قيۋ جايلاعان پايداسىز كەزەك, قارالۋ, تەكسەرىلۋ قايتادان باستالادى. ءسويتىپ اۋرۋىن ءبىر رەت قاراتقان ادام ەمحاناعا كەيىن سان مارتە بارادى. جانە سولار ەشۋاقىتتا بىتپەيتىن كەزەكتى قالىپتاستىرادى دا تۇرادى. سوندايدا اۋرۋلار قاراسىنىڭ كوبەيۋىنە جول بەرمەس ءۇشىن ولاردىڭ دەرتىنەن ايىعىپ كەتۋىنە جاسالىنۋعا ءتيىس جاعدايدى ءار ەمحانادا ناقتى جولعا قويسا دەرت اسقىنباس پا ەدى دەيسىز. بىراق بۇل ايتىلۋداي-اق ايتىلىپ كەلەدى عوي. ال ناتيجە قايسى؟
الەكساندر تاسبولات,
«ەگەمەن قازاقستان»
