لاتىنعا كوشۋ – تۇركىلىك تۇتاستانۋ
ءبىز رۋحاني باۋىرىمىز قازاقستاننىڭ بارلىق ۇردىستەرىنە ۇلكەن كوڭىل ءبولىپ, ونداعى ءاربىر جاڭاشىل قادامدارعا ريزاشىلىقپەن قارايمىز. قازاق ءتىلىنىڭ لاتىن گرافيكاسىنا تولىق كوشىپ جاتقانى ءبىزدى كەرەمەت قۋانتتى. بارلىعىمىز بىلەتىندەي, ازەربايجان لاتىن قارپىنە ەرتەرەكتە ءوتىپ كەتتى. ول ءبىزدىڭ تۇركى الەمىمەن تۇتاستانۋىمىزعا ۇلكەن جول اشتى. سونداي-اق لاتىن قارپىنە كوشۋ ازەربايجاننىڭ جاھانمەن ىقپالداسۋىنا ۇلكەن اسەر ەتتى.
قازاقستان بۇگىنگى تاڭدا بەدەلدى مەملەكەت بولا وتىرىپ, الەمدىك ساياساتتا وتە ماڭىزدى ءرول اتقارادى. ونداي ەلدەردىڭ الەمدىك پلاتفورمالارعا ينتەگراتسيالانۋى لاتىن گرافيكاسىنا كوشۋدى مىندەتتى تۇردە تالاپ ەتەدى. بۇل قادام جانە باسقا تۇركى حالىقتارىمەن جاقىنداستىرۋدى قولدايدى.
لاتىن قارپىنە كوشۋدە شەشىلمەگەن ءتۇيىندى شەشىپ, بۇكىل تۇركى الەمىنىڭ قۇرمەتتى پەرزەنتى جانە الەمدىك اۋقىمداعى ساياساتكەر رەتىندە ءبىزدىڭ قادىرلى اقساقالىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ ءوز حالقىنىڭ مۇددەسى ءۇشىن تاعى ءبىر تاريحي قىزمەت كورسەتتى. لاتىنعا كوشۋ ماسەلەسىندە سىرتقى كۇشتەر قازاق حالقىنىڭ جانە ونىڭ پرەزيدەنتىنىڭ تىلەگىن قۇرمەتتەۋگە ءتيىس.
ازەر حاسرەت,
ازەربايجان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءجۋرناليسى
جەتى رەت ولشەپ, ويلانۋ – قاجەتتىلىك
قازاق جازۋىنىڭ ۋاقىت تالابىنا ساي لاتىن گرافيكاسىنا كوشىرىلۋى – ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ تىكەلەي قولداۋىمەن جۇزە اسىرىلا باستاعان تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ تاۋەلسىز ءوز شەشىمى. مۇنى ايتىپ وتىرعانىم, ءبىزدىڭ بۇعان دەيىنگى الىپبيلەردى قابىلداۋىمىز ءوزىمىزدىڭ باستامامىزبەن ەمەس, وكتەم بيلىكتىڭ امىرشىلدىك جۇيەسىمەن جۇزەگە استى. ولاردىڭ قانشا دەگەنمەن ءوز ماقساتتارى بولدى. ۇلكەن ساياسي ۇراندارمەن جۇزەگە اسىرىلعان سونداي باستامالاردى ءبىز ەرىكسىز ورىنداۋعا ءماجبۇر بولدىق. مۇنى ءبىز ءاردايىم ەستەن شىعارماۋىمىز قاجەت جانە لاتىن گرافيكاسىنا نەگىزدەلگەن جاڭا ءالىپبيىمىزدىڭ كەلەشەك ءۇشىن ماڭىزىن تەرەڭنەن سەزىنۋىمىز كەرەك. سوندىقتان دا قانداي قيىندىقتار مەن كەدەرگىلەر بولماسىن, بۇل ءىستى ۇلكەن اقىلدىلىقپەن, سابىرلىلىقپەن, تاباندىلىقپەن جۇزەگە اسىرۋعا ءتيىسپىز.
قازاق جازۋىنىڭ لاتىن گرافيكاسىنا كوشۋ جايى جالپىحالىقتىق ۇلكەن تالقىلاۋلاردان وتۋدە, ارنايى مەملەكەتتىك كوميسسيا جۇمىس ىستەۋدە. سوندىقتان دا جەتى رەت ولشەپ, ويلانۋ, ءىس جۇزىندە ورىندالۋىن تاجىريبەدەن, ساراپتامادان وتكىزۋدى قاجەتتىلىك دەپ بىلەمىن. سول تۇستاردا كەيبىر جەتپەي جاتقان, جەتىلدىرۋدى قاجەت ەتەتىن تۇستاردىڭ بولۋى دا زاڭدىلىق. شىندىعىندا, ءالىپبي تەك جازۋدىڭ عانا قۇرالى ەمەس قوي, قازىر IT تەحنولوگياسى دامىعان زاماندا ونىڭ ءورىسى سونشالىقتى كەڭىگەن. سوندىقتان وزگە دە عىلىم سالالارىمەن قاتار نەگە ءىت تالاپتارىن ەسكەرمەسكە. ونسىز ءبىزدىڭ جازۋىمىزدىڭ العا قاراي قادام باسۋى, قاجەتتىلىگىمىزدى وتەۋى كۇماندى بولىپ قالار ەدى. جازۋ جەڭىل دە ايقىن, وقۋ ناقتى دا قازاق ءتىلىنىڭ دىبىستالۋىمەن, ىشكى زاڭدىلىقتارىمەن سونشالىقتى سايكەس كەلىپ جاتۋى كەرەك دەپ بىلەمىن. بۇل جەڭىل شارۋا ەمەس. وسى باعىتتا ءبىزدىڭ تىلشىلەرىمىز, جازۋعا قاتىستى وزگە دە سالا ماماندارى كوپ ىزدەنىپ, جۇمىس جاساعانى ءجون. الداعى جىلدارى بىرتە-بىرتە جەتىلە تۇسەدى, ۋاقىت ءوز تالابىن قويادى دەپ الداعى ۋاقىتقا سىلتەمە جاساۋدىڭ قاجەتتىلىگى جوق. قازىردەن ءپىسىرۋىمىز, جەتى رەت ولشەۋىمىز, ويلانۋىمىز, ىزدەنۋىمىز كەرەك. ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ «قازاق ءتىلى ءالىپبيىن كيريلليتسادان لاتىن گرافيكاسىنا كوشىرۋ تۋرالى» 2017 جىلعى 26 قازانداعى №569 جارلىعىنا وزگەرىس ەنگىزۋ تۋرالى» جارلىعى وسى تالاپتان تۋىندادى دەپ بىلەمىن.
سامەن قۇلباراق,
فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور
ەل ەرتەڭى ءۇشىن ەنگەن وزگەرىس
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى «قازاق ءتىلى ءالىپبيىن كيريلليتسادان لاتىن گرافيكاسىنا كوشىرۋ تۋرالى» 2017 جىلعى 26 قازانداعى جارلىعىنا وزگەرىس ەنگىزىپ, قازاق ءتىلى ءالىپبيىنىڭ تۇزەتىلگەن نۇسقاسىن جۇرتشىلىققا جاريالادى.
بۇعان تەك ءبىلىم مەن عىلىم سالاسىنىڭ قىزمەتكەرى رەتىندە ەمەس, ەلدىڭ ازاماتى ەسەبىندە ءوز پىكىرىمىزدى ورتاعا سالىپ, قولدايتىنىمىزدى جەتكىزگىمىز كەلەدى. سەبەبى ماسەلە قازاق جازۋى تۋرالى بولىپ وتىر. ال جازۋدىڭ قازىرگى ءومىر ءسۇرىپ وتىرعان ورتامىزدا حابار تاراتۋ ءۇشىن, وتكەنىمىزدى تانىپ, بولاشاققا ءىز قالدىرۋ ءۇشىن اسا ماڭىزدى قۇندىلىق ەكەنى ايتپاسا دا بەلگىلى. سول جازۋدى قالىپتاستىرىپ تۇرعان ەڭ ۇساق بولشەك – ءارىپتىڭ ءتىلدىڭ ءمانىن اشاتىن دىبىستى تاڭبالايتىنىنا كەلسەك, ول تىپتەن وزەكتى دۇنيە. سوندىقتان دا بولار, قازاق ءتىلىنىڭ ءالىپبيىن لاتىن گرافيكاسىنا نەگىزدەپ جاساۋ ماسەلەسى ەلىمىزدىڭ كۇن تارتىبىنە قويىلعالى بەرى بۇقارادا ۇلكەن تالقىلاۋ بولدى. وسى كۇنگە دەيىن ۇسىنىلعان نۇسقالاردىڭ ارتىق-كەم تۇستارى سارالاندى, ەلەندى, ەكشەلدى. ەندى مىنە, ەلباسىنىڭ جارلىعىمەن بەكىتىلگەن ءالىپبي نۇسقاسىنا كوپشىلىكتىڭ كوكەيىندە جۇرگەن وزگەرتۋلەر ەنگىزىلدى.
ەلباسى ن.نازارباەۆ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلامالىق ماقالاسىندا: «لاتىنشاعا كوشۋدىڭ تەرەڭ لوگيكاسى بار. بۇل قازىرگى زامانعى تەحنولوگيالىق ورتانىڭ, كوممۋنيكاتسيانىڭ, سونداي-اق ءححى عاسىردىڭ عىلىمي جانە ءبىلىم بەرۋ پروتسەسىنىڭ ەرەكشەلىكتەرىنە بايلانىستى» دەگەن بولاتىن. دەمەك, ساياسي-الەۋمەتتىك ءمانى بار قادامىمىز مەملەكەتىمىزدىڭ بارلىق سالاسى ءۇشىن اسا قاجەتتى, بولاشاققا ءۇڭىلۋدىڭ پارمەندى بەلگىسى.
لاتىن گرافيكاسىنا نەگىزدەلگەن قازاق ءتىلى ءالىپبيىنىڭ جەتىلدىرىلگەن تۇسىن ءبارىمىز بايقاپ وتىرمىز, الدىڭعى نۇسقاعا قاراعاندا كوڭىلگە قونىمدى, ماسەلەن, كوپشىلىكتىڭ اراسىندا رەزونانس تۋدىرعان اپوستروف ەندى جوق, ونىڭ ورنىندا تىلشىلەر «اكۋت» دەپ اتايتىن بەلگىسى بار ارىپتەر بولاتىن بولدى, سوندا ءبىر دىبىس – ءبىر تاڭبا ءپرينتسيپى ورىندالعان ەكەن. بۇل ءماتىندى جازۋ كەزىندەگى كوزشالىم تۇرعىسىنان تۋىنداعان قيىندىقتاردى جويادى دەسە دە بولادى. ەكى ءارىپ ديگرافتارمەن كەلىپتى, ول دا الەمدىك تاجىريبەدە كوزگە ۇيرەنشىكتى تاڭبالار. سوندىقتان دا ەلباسىنىڭ وسىنداي وزگەرىستەر ەنگىزۋگە رۇقسات بەرگەندىگى قۇپتارلىق جايت.
قازاق ءتىلىنىڭ ءالىپبيىن اۋىستىرۋعا حالىق بولىپ پىكىر قوسۋىمىز – جازۋدىڭ دا مەملەكەتتىك رامىزدەر سياقتى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ايعاعى ەكەندىگىن تەرەڭ تۇسىنگەندىگىمىز. قازاقستان حالقىنىڭ رۋحاني جاڭعىرۋى دا, سونىڭ ىشىندە, ەلىمىزدىڭ ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ جەتىلۋى دە جازۋ جۇيەسىنىڭ الەمدىك ستاندارتتارعا يكەمدەلۋىنە تىكەلەي قاتىستى. وسىعان وراي ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ بيىلعى ء«تورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا جاعدايىنداعى دامۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى» اتتى جولداۋىندا جەتىنشى باسىمدىق رەتىندە ادامي كاپيتال ساپاسىن جاقسارتۋ ماسەلەسى العا تارتىلعاندىعى دا بۇگىنگى كۇنى ەلەۋلى وقيعا بولىپ وتىرعان وزگەرىسكە ء(الىپبي وزگەرىسى) بايلانىستى. بايقاساق, جازۋىمىزدىڭ نەگىزى بولىپ تابىلاتىن ءالىپبي ماسەلەسى ەل بولاشاعى – بۇگىنگى جاستاردىڭ دۇرىس قالىپتاسۋىنا, باسەكەگە قابىلەتتى مامان بولۋىنا, ساۋاتتى ۇرپاق رەتىندە وسۋىنە, سايىپ كەلگەندە, الەمدىك ارەنادا ساپالى قازاقستاندىق تۇلعا رەتىندە ءوز ورنىن تابۋىنا ۇلكەن سەپ بولاتىنىنا كوز جەتكىزەمىز.
ءبىز تاريحي كەزەڭدە ءومىر ءسۇرىپ, ەڭبەك ەتىپ وتىرمىز. ءبىزدىڭ بۇگىنگى ماڭىزدى مەملەكەتتىك قادامدارىمىز ەرتەڭگىنىڭ قامى. وسى تۇرعىدان كەلگەندە, ەلىمىزدەگى ءاربىر ساياسي شەشىمنىڭ ۇلتتىق ءمانى زور, سونىڭ ىشىندە لاتىن گرافيكاسى نەگىزىندەگى ءالىپبيىمىزدىڭ ورنى بىرەگەي. سول ءۇشىن دە كەشەگى ەلەۋلى وزگەرىستى بارىنشا قۇپتايمىز.
قۋات بايمىرزاەۆ,
گەوگرافيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور
جاڭا نۇسقا كوڭىلدەن شىقتى
ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن قولعا الىنعان لاتىن الىپبيىنە كوشۋ – ءتىلىمىزدىڭ دامۋ تۇرعىسىنان دا, ءتول ءالىپبيىمىزدى قۇرۋ جاعىنان دا العا جەتەلەيتىن باستاما. سول سەبەپتى بۇل يگى قادامدى زامانا كوشىنە ىلەسۋگە سەپتىك بولار ۇلكەن سەرپىلىس دەپ ايتساق تا بولادى.
باۋىرلاس تۇركى حالىقتارى ءوز تاۋەلسىزدىكتەرىن العاننان سوڭ, كوپكە سوزباي ءوز الىپبيلەرىن تەزىرەك لاتىنعا كوشىرگەننەن ۇتپاسا ۇتىلماعانىن ءومىر تاجىريبەسى كورسەتتى دە. وسى ورايدا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ ۇستىمىزدەگى جىلعى قاڭتار ايىنداعى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا «2025 جىلعا دەيىن ءبىلىم بەرۋدىڭ بارلىق دەڭگەيىندە لاتىن الىپبيىنە كوشۋدىڭ ناقتى كەستەسىن جاساۋ كەرەك» دەپ ناقتى كورسەتىپ بەرۋى وسى وزەكتى ماسەلەنىڭ ومىرشەڭدىگىن تۇبەگەيلى شەشىپ بەردى. ەلباسىنىڭ بۇل ناقتى شەشىمى ەكى ويلى بولىپ جۇرگەندەردىڭ دە بۇل باستامانىڭ وتە دۇرىس ەكەندىگىنە كوزدەرىن جەتكىزدى عوي دەپ ويلايمىن. ويتكەنى بۇل وتە ۇقىپتى, تياناقتى جۇرگىزىلەتىن اۋقىمدى جۇمىس ەكەندىگى بەلگىلى.
ماماندار ايتىپ جۇرگەندەي, ءبىز لاتىنشاعا كوشۋ ارقىلى قازاق تىلىنە ءتان دىبىستاردى, اۋەزدى دۇرىس ايتىپ, تاڭبالاي الامىز. قازاق ءالىپبيىن لاتىن گرافيكاسىنا كوشىرۋ ەلىمىزگە ساياسي جاعىنان دا, عىلىم-ءبىلىم تۇرعىسىنان دا, زامان تالابىنا ساي دامۋ ءۇشىن وتە ماڭىزدى. لاتىن گرافيكاسىنا كوشۋ جاي قارىپتى اۋىستىرا سالۋ ەمەس, ول ءبىز ءۇشىن وركەنيەتتى شەشىم. سەبەبى دۇنيەجۇزى حالقىنىڭ 80 پايىزى قولداناتىن لاتىن قارپىنە كوشۋ وزىق يننوۆاتسيالار مەن جاڭا تەحنولوگياعا ءبىر تابان جاقىنداۋدىڭ بەلگىسى. بولاشاقتا جاستار دا وسى مۇمكىندىكتەر ارقىلى ەلەكتروندى اقپارات قۇرالدارىن دا جىلدام يگەرەتىن بولادى.
بولاشاققا وسىنداي جارقىن جول اشاتىن لاتىن قارپىنە كوشۋ جولىندا كوپتەگەن تالقىلاۋلار بولىپ جاتقانىن بىزدە تەلەديداردان كورىپ, باسىلىم بەتتەرىنەن وقىپ, حاباردار بولىپ جاتىرمىز. قازاق حالقىنىڭ ءبىر ۇلى بولعاندىقتان كەي تۇستارىنا كەلىسىپ, كەيبىر جەرلەرىنە كەلىسپەيتىن كەزدەرىمىز دە بولدى. وسى ورايدا ايتا كەتكەن ءجون, لاتىن قارپىنىڭ حالىققا ۇسىنىلعان العاشقى نۇسقاسى ونشا كوڭىلىمىزدەن شىعا قويمادى. نەگە دەسەڭىز, ارىپتەرگە قوساقتالعان قوسىمشا تاڭبالارى كوپ ەدى. ەرتەڭ وسى بەتىندە قابىلدانىپ كەتسە وقىپ, جازۋىمىزعا قيىنىراق بولادى-اۋ دەگەن قاۋىپتىڭ بولعانى دا بەلگىلى.
ارينە, ءبىز ءتىل مامانى ەمەسپىز. سوندىقتان دا بولاشاعىمىزدى بايلانىستىرىپ وتىرعان ءالىپبيىمىزدىڭ «اينالاسى جۇپ-جۇمىر, كەدىر-بۇدىرسىز, تەپ-تەگىس» بولعانىن قالايمىز. وسى ورايدا كۇنى كەشە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆتىڭ جارلىعىمەن بەكىتىلگەن قازاق قارپىن لاتىنعا كوشىرۋ تۋراسىنداعى سوڭعى ۇلگىسى ءبىزدىڭ كوڭىلىمىزدەن شىقتى. بۇل ءتىل ءبىلىمى سالاسىندا جۇرگەن عالىمدارىمىز بەن ماماندارىمىزدىڭ كوپشىلىكتىڭ پىكىرىمەن ساناسا وتىرىپ, كەمشىلىكتەردى ەسكەرىپ, ەلەپ, جاساعان جاڭا ۇلگىسى ءبىزدىڭ دە بولاشاق ۇرپاعىمىزدىڭ دا كادەسىنە جارايدى عوي دەپ ويلايمىن. نە نارسەنى بولسا دا مىڭ رەت ولشەپ بارىپ, ءبىر-اق رەت كەسكەن ءجون عوي. بۇل ءالىپبيدىڭ تەحنيكالىق تەرميندەرى كوپ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا جۇرگەن بىزدەرگە دە كوپ كومەگى بولارى ءسوزسىز. «ەل – بۇگىنشىل, مەنىكى – ەرتەڭ ءۇشىن» دەگەن ەكەن ۇلت كوسەمى احمەت بايتۇرسىن ۇلى. قازىر قولعا الىپ جاتقان دۇنيەنىڭ ءبارى ءبىز ءۇشىن ەمەس, كەمەل كەلەشەك جولىندا جاسالىپ جاتقان اۋقىمدى ءىس دەپ بىلەمىز. ولاي بولسا, ەلباسىنىڭ سىندارلى ساياساتىن قولداپ, بىرلىك, ءبىلىم, ەڭبەكتى ۇشتاستىرىپ, ورتاق مەجەگە قول جەتكىزۋگە بىرگە اتسالىسايىق اعايىن, دەمەكپىن.
ابدىعالي بەگمانوۆ,
ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى
الماتى
ءالىپبي ۋاقىتپەن بىرگە جەتىلەدى
ءالىپبي ماسەلەسى كوتەرىلگەلى بەرى جۇزگە جۋىق جوبادان حاباردارمىن. اركىم ءوز ءالىپبيىن ادەمى ساناعان بايگە اياقتالدى. العاشقى جوبالارمەن سالىستىرعاندا, ەڭ دۇرىسى, ءبىز, ءتىلشى-عالىمدار, كوزدەگەن ماقساتقا جۋىقتاپ كەلەتىنى دە ەلباسى قول قويىپ, بەكىتكەن وسى نۇسقا بولىپ وتىر. ءبىر ۇتقانىمىز, لاتىن گرافيكاسىنا كوشۋدى بۇكىل قوعام قولدادى.
ءالىپبي اۋىستىرۋدىڭ پايداسىن, ماڭىزىن كوزىقاراقتى ازاماتتاردىڭ ءبارى ءتۇسىندى. قوعامدا لاتىن گرافيكاسى ماسەلەسى قولعا الىنعاندا-اق ءبىز ء«بىر دىبىس – ءبىر تاڭبا» جۇيەسىن جاقتادىق. ۇزاق ۋاقىت تالقىلاۋدان وتكەن سوڭعى نۇسقانى 80 پايىزعا دۇرىس دەپ ەسەپتەيمىن. بۇل – ۇلت ءۇشىن ۇلى جەڭىسپەن پارا-پار. ال قالعان 20 پايىزى جازۋ-سىزۋعا قيىندىق تۋعىزىپ جاتقانداي بولسا, وندا ۋاقىت وتە كەلە ازەربايجان, وزبەك حالقى سەكىلدى قاۋلى قابىلداۋ نەگىزىندە تۇزەتىپ الۋعا ابدەن بولادى. جالپى, نەگىزگى دىبىستاردىڭ ءبارى دە تۇگەلدەنگەن.
ءالىپبي ۋاقىتپەن بىرگە جەتىلىپ, داميتىن دۇنيە. قابىلدانعان جاڭا ءالىپبيدىڭ مىندەتتى تۇردە جوندەلۋگە ءتيىس جاعىن ايتار بولسام, ول كيريلليتساداعى «ي» مەن ءبىزدىڭ قىسقا «ي»-ءدىڭ, ء«ى» ءارپىنىڭ ءبىر تاڭبامەن قوساقتالىپ كەلۋى, «u» ارپىنە ورىستىڭ «y»-ىن العانى, جازۋ ءداستۇرى مەن تاربيەسىنە قايشى, ءتىل زاڭدىلىعى بويىنشا دۇرىس ەمەس. كەشەگى كيريلليتساداعى «ۋ»-دى تاعى دا قايتالاۋدىڭ ءمانى بار ما ەدى؟ «Y» – داۋىسسىز دىبىستىڭ تاڭباسى. داۋىسسىز دىبىستىڭ تاڭباسىمەن داۋىستىنى بەلگىلەۋگە بولمايدى. ول جەردە «ۋ»-دى لاتىنداعى «w» تاڭباسىمەن بەلگىلەۋ كەرەك. وسىنداي قاتەلەردى جونگە سالىپ, ءالى دە جەتىلدىرە تۇسسەك, ءبىزدىڭ ءالىپبيىمىز ەڭ وزىق, جەتىستىگى مول ءالىپبي بولار ەدى. ايتەۋىر كوپ بولىپ كەڭەسىپ جونگە كەلتىرگەندەي بولىپ وتىرمىز. ەندىگى جەردە بۇل نۇسقادان باسقا جاڭا جوبالاردى قاراستىرۋ مۇمكىن دە ەمەس. ءتىلدى كومپيۋتەرگە يكەمدەۋگە بولمايدى, كومپيۋتەردى تىلگە يكەمدەۋ كەرەك. كومپيۋتەردىڭ پەرنەتاقتاسىنا بايلانعان ءالىپبيدىڭ جاقسىسى بولمايدى. ۇرپاقتىڭ ەنشىسىنە قازاق ءتىلىنىڭ ءتول دىبىس قۇرامىن ايقىن تۇگەندەپ, ءالىپبي ۇلگىسىن سوعان لايىق ىقشامداپ, ەملە-ەرەجەسىن رەتتەپ بەرىپ, «وزىڭدىكى مىناۋ, وزگەنىكى اناۋ» دەپ ءجون-جوباسىن سىلتەپ كەتۋ ءتىلتانىم ماماندارىنىڭ بورىشى بولۋ كەرەك دەپ ويلايمىن. وسىنى ەستە ۇستايىق.
ءالىمحان جۇنىسبەكوۆ,
فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور
الماتى
مامىلەمەن شەشىلگەن كۇردەلى ءىس
اعارتۋشى-پەداگوگ عالىم احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ «ۇلتتىڭ ساقتالۋىنا دا, جوعالۋىنا دا سەبەپ بولاتىن نارسەنىڭ ەڭ قۋاتتىسى – ءتىلى» دەگەن ءسوزى بار. الاش قايراتكەرلەرى دە لاتىن قارپىن جازۋ-سىزۋدا قولداندى. بۇل بىزگە تاڭسىق دۇنيە ەمەس. ون ءبىر جىل قولدانعان ءالىپبيىمىز.
لاتىن گرافيكاسى الەمدە كەڭىنەن قولدانىلادى. دۇنيەدە بۇكىل عىلىمي ۇزدىك ەڭبەكتەر, اقپاراتتار, ەلىمىزگە كەرەكتى زاماناۋي تەحنولوگيالار لاتىن ارپىمەن جازىلعان. وتىز دامىعان ەلدەر قاتارىنا كىرۋ ءۇشىن بىزگە بۇل ىستە دەرەۋ ارەكەت قاجەت. ۋاقىت زىمىراپ, كوشتەن قالىپ قويامىز. سوندىقتان وسى قيمىلدارىمىز ءساتتى بولعاي. قىرىقتان استام ەلدەردە تارىداي شاشىراپ جۇرگەن اعايىن-باۋىرلارىمىزبەن تولىققاندى قاتىناسۋ ءۇشىن, جاستارىمىزدى ءبىر-بىرىنە جاقىنداتۋ ءۇشىن, بىزگە تەز لاتىن ارپىنە كوشكەن ءجون. تسيفرلى قازاقستان قۇرۋ ماقساتىنا جەتۋ ءۇشىن دە زاماناۋي ءالىپبي كەرەك.
حالىقتىڭ تالقىلاۋىنان جانە عالىمداردىڭ سىنىنان وتكەن جاڭا نۇسقاسى قازىرگى زامان تالاپتارىنا ساي كەلدى. ارينە ۇلت ءۇشىن ماڭىزدى وزەكتى ماسەلەلەردىڭ وڭدى شەشىلۋىنە قوسىپ وتىرعان كاسىبي بىلىكتى مامانداردىڭ پىكىرلەرى ەسكەرىلدى, لاتىن ءارپىن باسقا ەلدەردىڭ تاجىريبەسىنە قاراپ, سالىستىرا وتىرىپ جاسالدى.
اقىرعى وزگەرىستەر وتە ورىندى بولدى. اپوستروفتار سوزدەردىڭ كولەمىن ۇلعايتىپ, ءبىر ءارىپتىڭ ورنىن الۋشى ەدى. «ش» مەن «چ» ارىپتەرى ۇيرەنشىكتى ورنىنا كەلدى. ال ەندى ناسيحات جۇمىسىن جاقسى وتكىزسەك, جۇرتقا كەڭ تاراتىپ, وقىتۋ جۇيەسىن جەتىلدىرىپ, قالىڭ بۇقاراعا تانىستىرۋ قاجەت. بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىن, ينتەرنەت اگەنتتىكتەرىن مەملەكەت قولداپ, ءتيىستى شارالاردى وتكىزە باستاسا, باسپا مەكەمەلەرىنە جاڭا باعدار بەرىلسە ساپالى تۇردە ماقساتقا قول جەتكىزەرىمىزگە كۇمان جوق.
«لاتىن الىپبيىنە كوشۋ – ۇلتىمىزدىڭ ساناسىن بۇعاۋدان بوساتادى, تۇركى جانە جاھاندىق الەممەن ىقپالداسۋعا, قازاق حالقى ەرتەدەن قولدانعان الىپبيىمىزگە قايتا ورالىپ, ۇلتتىق سانامىزدىڭ قايتا جاڭعىرۋىنا جول اشادى» دەگەن پىكىرلەرگە مەن دە تولىقتاي قوسىلامىن.
ەلباسىنىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ» باستاماسىنا قوسىلعان ەڭ ماڭىزدى شارا جوسپارى ءوز ۋاقىتىندا ورىندالاتىنىنا زيالى قاۋىم سەنىپ وتىر.
ساعىندىق سالمۇرزين,
«دۇنيەجۇزى قازاقتارى قاۋىمداستىعى» سولتۇستىك قازاقستان وبلىستىق فيليالىنىڭ باسشىسى
جاڭا قارىپ قازاقتىڭ قازىعى بولماق
قازاق جازۋىنىڭ لاتىن قارپىنە كوشۋ ماسەلەسى بۇكىلحالىقتىق نازاردا بولۋى زاڭدى دەپ ەسەپتەيمىز. وسى كۇنگە دەيىن تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ ءتورتىنشى ءرامىزى بولماق جاڭا الىپبيىمىزگە ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن بىرنەشە نۇسقالار ۇسىنىلدى. مىنە, سونىڭ ىشىنەن 19 اقپان كۇنى ەلباسىمىز جارلىققا قول قويىپ, وزگەرتىلگەن نۇسقاسىنا كوڭىلىمىز تولاتىندىعىن جەتكىزۋىمىز كەرەك.
ەڭ ءبىرىنشى, بۇرىنعى 42 ءارىپتى الىپبيگە سالىستىرعاندا, ۇسىنىلىپ وتىرعان 32 ارىپتىك نۇسقا كوزگە جاعىمدى كورىنەتىنى ءسوزسىز. الىپ تاستالعان 10 ءارىپتىڭ بولاشاق قازاق ءتىلىنىڭ الىپبيىندە ورىن المايتىنى اۋەلدەن-اق بەلگىلى بولدى, سوندىقتان ولاردىڭ الىنىپ تاستالعاندىعى ەشبىر تالقىعا جاتپاعانى دۇرىس.
الدىمەن وزگەشەلىك ماسەلەسىن ايتقان ءجون. باسقا تۇركىتىلدەس ەلدەردەن بۇل تۇرعىدا وزگەشەلەنۋ جالپى شەتەلدە قازاق حالقىن بولەك مەملەكەت رەتىندە كورسەتە الادى.
ەكىنشىدەن, قولايلىلىق. بارىنشا ىڭعايلى بولۋعا باعىتتالعان بۇل نۇسقاعا كوزدىڭ دە, ميدىڭ دا ۇيرەنىسىپ كەتۋى ەش قيىنعا سوقپايتىنىنا سەنىمدىمىز. بۇل ماسەلە تەك حالىقتىڭ وزىنە بايلانىستى. ۇيرەنەمىن دەسە ءجۇز ءتىل ۇيرەنەتىن جادىنىڭ جان-جاقتى قاسيەتتەرىن ۇمىتپاعانىمىز ابزال.
توبىش نياز,
ءدىنتانۋشى
