وتىرىسقا ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ۆلاديمير بوجكو, ءبىلىم جانە عىلىم ۆيتسە-ءمينيسترى اسحات ايماعامبەتوۆ جانە دەپۋتاتتار يۋري تيموششەنكو مەن ناتاليا جۇمادىلداەۆا قاتىستى.
«ەلباسىمىزدىڭ «قازاقستاننىڭ بولاشاعى قازاق تىلىندە» دەگەن ءسوزى بار. وسىعان بايلانىستى ەلىمىزدەگى جالپى ءبىلىم بەرۋ مەكتەپتەرىندە مەملەكەتتىك ءتىلدى وقىتۋدىڭ جاعدايى ءبىزدى الاڭداتادى», دەپ اتاپ ءوتتى وتىرىستى اشقان دەپۋتاتتىق توپ جەتەكشىسى ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ. ونىڭ ايتۋىنشا, ورىس تىلىندە ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەر تۇرماق, قازاق مەكتەپتەرىنىڭ وزىندە قازاق ءتىلىن وقىتۋدىڭ جاعدايى ناشار. ورىس مەكتەپتەرىندە ءبىلىم الىپ جاتقان بالالاردىڭ قازاق ءتىلىن ءبىلىپ شىعىپ جاتقانى نەكەن-ساياق. وعان قوسا ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك وڭىرلەرىندەگى قازاق مەكتەپتەرىندە ورىس ءتىلىن وقىتۋ ءىسى كوڭىل كونشىتپەيدى. ورىس تىلىندەگى حابارلاردى تۇسىنە المايتىن, كۇردەلى عىلىمي ادەبيەتتى وقي المايتىن بالالار قازاقى وڭىرلەردە ءوسىپ كەلە جاتىر. سوندىقتان مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ الەۋمەتتىك-كوممۋنيكاتيۆتىك قىزمەتى اياسىن كەڭەيتۋ كەرەك.
وسىدان سوڭ ارنايى بايانداما جاساعان ءبىلىم جانە عىلىم ۆيتسە-ءمينيسترى اسحات ايماعامبەتوۆ قازاق ءتىلىن دامىتۋ, وقىتۋ ساپاسىن ارتتىرۋ ءارى ورتا ءبىلىم بەرۋ بويىنشا جاڭارتىلعان مازمۇنعا كوشۋ ءىسى مينيسترلىكتىڭ باستى نازارىندا تۇرعان ماسەلە ەكەنىن ايتتى. ۆيتسە-ءمينيستردىڭ مالىمەتىنشە, رەسپۋبليكا بويىنشا وقۋشىلاردىڭ 67 پايىزى قازاق تىلىندە وقيدى. 1991 جىلى بۇل كورسەتكىش 30 پايىز عانا بولعان. قازاق بالالارىنىڭ 90 پايىزعا جۋىعى انا تىلىندە, ۇلتى قازاق ەمەس 45 مىڭعا جۋىق وقۋشى قازاق تىلىندە ءبىلىم الىپ جاتىر. 910 مىڭعا جۋىق بالا ورىس تىلىندە وقىسا, سونىڭ ىشىندە 612 مىڭعا جۋىعى وزگە ۇلت وكىلدەرى.
«وسى بالالار قازاق ءتىلىن 11 جىل بويى وقىسا دا, ولار ءۇشىن ساعات سانىن كوبەيتسەك تە ولار قازاقشا ەمىن-ەركىن سويلەپ كەتە المادى. سەبەبى بىزدە قازاق ءتىلىن جان-جاقتى, جەدەل, ءتيىمدى ۇيرەتەتىن ادىستەمە بولعان جوق. ءبىز مۇنى وزگەرتۋ ءۇشىن ءبىراز جۇمىستى قولعا الدىق. ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ەرلان ساعاديەۆتىڭ باستامالارىمەن جاڭا يدەيالار ىسكە اسىرىلىپ جاتىر», دەگەن اسحات ايماعامبەتوۆ بىرنەشە بازالىق پرينتسيپ نەگىزىندە جاڭا ادىستەمە دايىندالعانىن ايتتى.
«پارەتتو پرينتسيپىنە نەگىزدەلگەن دەڭگەيلى-كوممۋنيكاتيۆتى ادىستەمەسى الەم تاجىريبەسىندە قولدانىلادى. مينيسترلىك تاپسىرماسىنا سايكەس ا.بايتۇرسىن ۇلى اتىنداعى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتى جانە اقپاراتتىق تەحنولوگيالار ۋنيۆەرسيتەتى جاساعان زەرتتەۋلەر بويىنشا قازاق تىلىندە دە پارەتتو ءپرينتسيپى قولدانىلادى. مىسالى م.اۋەزوۆ شىعارمالارىنىڭ 65 پايىزىندا 700 ءسوز قايتالانادى. وسى ەسكەرىلىپ, تۇڭعىش رەت جالپى ءبىلىم بەرۋگە ارنالعان قازاق ءتىلىنىڭ جيىلىك سوزدىگى ازىرلەنىپ, شىعارىلدى. جيىلىك سوزدىكتە ەڭ ءجيى قولدانىلاتىن سوزدەن باستاپ, ەڭ از قولدانىلاتىن سوزدەر جيناقتالعان.
اعىلشىن ءتىلىن ۇيرەنۋدە بۇل تاجىريبە بۇرىننان قولدانىلىپ كەلە جاتقان دۇنيە. جيىلىك سوزدىك نەگىزىندە لەكسيكالىق, گرامماتيكالىق مينيمۋمدار ازىرلەندى. ءبىزدىڭ زەرتتەۋىمىز بويىنشا, 2 800 سوزبەن 87 پايىز اقپاراتتى تۇسىنۋگە بولادى. ەندى ءار بالاعا بەرىلەتىن قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى, وعان ەلەكتروندى قوسىمشالار لەكسيكالىق, گرامماتيكالىق مينيمۋمداردى قولدانۋ نەگىزىندە جازىلاتىن بولادى», دەدى ا.ايماعامبەتوۆ. وسى رەتتە ۆيتسە-مينيستر ورىس مەكتەپتەرىندە ءتيىستى مينيمۋمدار ساقتالماي كەلگەنىن, وسى باعىتتا ءتيىستى جۇمىستار اتقارىلاتىنىن اتاپ ءوتتى.
«2016 جىلى ورىس ءتىلىن 1-سىنىپتان وقىتىلۋ ەنگىزىلدى. بۇعان دەيىن تەك 3-سىنىپتان باستاپ وقىتىلاتىن. باستاپقى دەڭگەيدە بالالار قارىم-قاتىناس جاساۋ ءۇشىن ەڭ قاجەتتى ءسوز تىركەستەرى مەن سوزدەردى مەڭگەرەدى, كەلەسى دەڭگەيدە بىرتىندەپ ءسوز سانى كوبەيە بەرەدى. جاڭا ادىستەمە بويىنشا نەگىزگى ەكپىن اۋىزشا, جازباشا ەركىن قارىم-قاتىناسقا قۇرىلعان», دەگەن ۆيتسە-مينيستر ەندىگى وقۋلىقتار اتالعان ءتاسىل بويىنشا دايارلاناتىنىن ايتتى.
ۇلتتىق ءبىلىم بەرۋ دەرەكقورىنىڭ مالىمەتىنە سايكەس رەسپۋبليكا بويىنشا 285 996 مۇعالىم جۇمىس ىستەسە, ونىڭ 28 مىڭى قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانىنىڭ مۇعالىمدەرى. ولاردىڭ 86 پايىزى جوعارى جانە ءبىرىنشى ساناتتى مۇعالىمدەر.
ايا ءومىرتاي,
«ەگەمەن قازاقستان»
