بىلتىر كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنەن تۇسكەن 198 وتىنىشكە باعدارلامانىڭ بارلىق تەتىكتەرى بويىنشا قولداۋ كورسەتىلىپ, 30 جاڭا ءوندىرىس ورنى قۇرىلدى. باعدارلامانىڭ قاتىسۋشىلارى 5,7 مىڭ جۇمىس ورنىن ساقتاپ, 568 ادام تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلدى. جەرگىلىكتى قازىناعا 1,6 ميلليارد تەڭگە سالىق قۇيىلدى. كاسىپكەرلەر پالاتاسى مەن جەرگىلىكتى بولىمشەلەرىنە جولدانعان 1500-گە جۋىق شاعىمنىڭ 278-ءى بيزنەسكە تۇساۋ سالاتىن جايتتاردى قوزعاعان, 205 ارىز شەشىمىن تاپقان. الايدا كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ديرەكتورى تۇرار ىسقاقوۆتىڭ ايتۋىنشا, وندىرىستە, ونىڭ ىشىندە كاسىپكەرلىك قىزمەتتە دە مەملەكەتتىك ورگاندار مەن شەنەۋنىكتەر تاراپىنان زاڭ تالاپتارى ءجيى بۇزىلادى.
بىراق ول كاسىپكەرلىك جانە تۋريزم, يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باسقارمالارىنىڭ جيىنىنا قاتىسقان ايماق باسشىسى قۇمار اقساقالوۆتىڭ بيزنەستىڭ قانات جايۋىنا بوگەت جاساپ وتىرعان لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ اتىن اتاپ, ءتۇسىن تۇستەپ بەرىڭىز دەگەن سۇراعىنا جالپىلاما جاۋاپپەن عانا شەكتەلدى. سويتسە وبلىستىق, قالالىق جەر قاتىناستارى باسقارمالارى ماسەلەلەردى وڭتايلى شەشۋدىڭ ورنىنا جۇرە تىڭداۋدى ادەتكە اينالدىرسا كەرەك. ءالى كۇنگە دەيىن جەر ماسەلەلەرى جونىندەگى كوميسسيا قۇرىلماپتى. كەڭەس بەرۋ ورگاندارى قۇرامىنىڭ 90 پايىزى شەنەۋنىكتەردەن قۇرالعاندىقتان جەكە مەنشىك يەلەرىنىڭ ۇسىنىس-پىكىرلەرى جەتە ەسكەرىلە بەرمەيدى. جەر تەلىمدەرى ماقساتتى تۇردە پايدالانىلمايدى. يەلەرىنىڭ جالعا بەرۋ نەمەسە ساتۋ فاكتىلەرى كەزدەسەدى. ال كاسىپكەرلىكتىڭ الىپپەسىن ەندى باستاعان ادامداردىڭ ۇلتاراقتاي جەرگە دەگەن سۇرانىستارىن كىم وتەرى بەلگىسىز. جەردى شۇلەن تاراتقانداي وڭدى-سولدى زاڭسىز ۇلەستىرىپ پايدا تابۋدى كاسىپ ەتكەندەر قاتاڭ جاۋاپقا تارتىلاتىنىن اكىم شەگەلەپ ايتتى. ستاتسيونارلىق ساۋدا كەشەنىن اشۋ وسى كۇنگە دەيىن تۇبەگەيلى شەشىلمەۋىنىڭ ءبىر سەبەبى, قۇرعاق ۋادەلەر مەن بيۋروكراتيالىق كەدەرگىلەرگە كەلىپ تىرەلەدى.
شارۋانىڭ ىلگەرى باسۋىنا كاسىپكەرلەردىڭ وزدەرى دە مۇددەلى بولۋعا ءتيىس. بيىل كاسىپكەرلىكتى قولداۋ كارتاسى اياسىندا تۇڭعىش رەت يمپورتتى الماستىراتىن ونىمدەر (پوليپروپيلەن جاشىگى, قايىڭ شپونى, قايتالاما پوليمەرلەر) سالاسىن ۇيىمداستىرۋ ءىسى قولعا الىنباق. ويتكەنى بىرنەشە جىلدان بەرى ىشكى جالپى ونىمدەگى شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ۇلەسى 25 پايىزدان اسپاي وتىر. ونىڭ 43 پايىزى – ساۋدا, ال 4 پايىزى – ءوندىرىس, 3 پايىزى قۇرىلىس سالاسىنا عانا تيەسىلى. ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماقتارىنا جانە شەتەلدەرگە تارايتىن جەرگىلىكتى ونىمدەردىڭ باسىم كوپشىلىگىن ءىرى كاسىپورىندار شىعارادى.
شاعىن بيزنەس وكىلدەرى بولسا كوبىنە «الىستان اربالاعانشا, جاقىننان دوربالاعاندى» قۇپ كورەدى. وسى ورايدا كاسىپكەرلەر پالاتاسىنا جولدانعان مىنا حات نازار اۋدارتپاي قويمايدى. وعان بارلىق وڭىرلەرگە ءتان, بىراق قانشا ايتىلسا دا ازىرگە ءتۇيىنى تارقاتىلا قويماعان شەتىن جايت ارقاۋ ەتىلگەن. حاتقا قول قويۋشىلاردىڭ ءبىرى «ارت-سيتي» جشس-ءنىڭ ديرەكتورى الەكساندر ەششانوۆتىڭ سوزىنە قاراعاندا, سوڭعى جىلدارى تۇرعىن ۇيلەر مەن الەۋمەتتىك نىساندار سالۋمەن اينالىساتىن مەكەمەلەردىڭ قۇرىلىس ماتەريالدارى مەن دايىن ونىمدەردى شەتتەن اكەلۋ ءۇردىسى ۇدەي تۇسكەن ءتارىزدى. تاراپتار اراسىندا ورتاق ماقسات جولىندا جۇدىرىقتاي جۇمىلماۋدىڭ سالدارىنان وتاندىق وندىرۋشىلەر تىعىرىققا تىرەلىپ, زارداپ شەگىپ وتىرعان جايى بار. تاپسىرىس بەرۋشىلەر مەردىگەرلەردەن قۇرىلىس ماتەريالدارى مەن جيھازداردى قايدان جانە قانداي باعاعا ساتىپ العاندارى, ءتيىستى قۇجاتتارىن تالاپ ەتۋگە قۇقىلى بولا تۇرا كوز جۇما قارايتىندارى تۇسىنىكسىز. سونداي-اق جەرگىلىكتى جەرلەردە وندىرىلەتىن ءونىم باسقا جاقتان ساتىپ الىنعان جاعدايدا باعاسى قولجەتىمدى بولۋى شارت دەگەن تالاپ تا ورىندالمايدى, دەپ شىر-پىر بولۋىنا قاراعاندا, جانايقايىنا ەشكىم قۇلاق اسپاي تۇرعان سياقتى. قارسى تاراپ, مىسالى, «سەۆيمستالكون» جشس-ءنىڭ ديرەكتورى سۇلتانبەك گازديەۆ «قۇرىلىس ماتەريالدارىن استانادان اكەلگەن قولايلى, سەبەبى ساپالى ءارى باعاسى تومەن. وڭىردە كىرپىش شىعاراتىن زاۋىت جوقتىعىنان ەكىباستۇزدان, كوكشەتاۋدان الدىرتۋعا تۋرا كەلەدى», دەگەن ءۋاج ايتۋى سەنىمگە سەلكەۋ تۇسىرگەندەي اسەر قالدىرادى. وبلىس ورتالىعىندا 30-عا جۋىق نىسان بوس تۇر. ولارعا جاڭا ءوندىرىس ورىندارىن ورنالاستىرۋ كوپتەن بەرى ايتىلىپ كەلە جاتسا دا, ءىستىڭ العا جىلجىپ كەتكەنى شامالى. ءسىرا, قاعازباستىلىقتان كاسىپكەرلەردىڭ تاۋى شاعىلىپ, تاۋانى قايتسا كەرەك.
«ارقالىق» شارۋا قوجالىعىنىڭ جەتەكشىسى ناعاشىباي بارلىباەۆتىڭ شيپاجاي اشۋ ارقىلى مەڭگەسەر كولىنىڭ كەسەلگە داۋا سۋى مەن بالشىعىن پايدالانۋعا رۇقسات الماققا تالپىنعان تالابى ءالى كۇنگە دەيىن ەسكەرۋسىز كەلەدى. كول وبلىس ورتالىعىنان الىستا ورنالاسقان. جۇرتشىلىق وعان سابىلعانشا جاقىن جەردە كەشەندى تۇردە ەم-دوم السا, الدەقايدا ءتيىمدى بولار ەدى. قۇزىرلى ورىنداردىڭ شىعارىپسالما جاۋاپتارى ابدەن دىڭكەلەتتى, دەيدى كاسىپكەر.
ناتيجەلى جۇمىسپەن قامتۋ جانە جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ باعدارلاماسىنا قاتىسۋشىلاردىڭ نەسيەگە قول جەتكىزۋىنە دە قولدان جاسالعان بوگەسىندەردىڭ شىرماۋىقشا شىرماتىلىپ وتىرعانىن ايتا كەتكەن ءجون. ولاردىڭ ءجون-جوسىقسىز تالاپتاردان ىعىر بولعانى سونشالىق, بىرقاتارى الىپساتارلىق سياقتى ونبەس تىرلىكپەن اينالىسۋعا ءماجبۇر. پەتروپاۆل قالالىق جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعى 838 ميلليون تەڭگەنى قۇرايتىن جوبالاردى جەرگىلىكتى بانكتەردىڭ قاراۋىنا جىبەرگەن ەكەن, ەكەۋى عانا ماقۇلدانعان. قالعاندارىن ەش سەبەپسىز قارجىلاندىرۋدان باس تارتقان. سوندىقتان نەسيەلەندىرۋدىڭ رەسىمدەۋ شارتتارىن قايتا تۇزگەن ءجون دەگەن پىكىرلەردىڭ ءجيى ايتىلۋىنا قاراعاندا, بۇل سالاعا دا تۇزەتۋلەر كەرەك سىڭايلى.
پرەزيدەنت ء«تورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا جاعدايىنداعى دامۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى» جولداۋىندا مەملەكەتتىڭ بيزنەسپەن بىرلەسىپ, وتاندىق ءونىمدى حالىقارالىق نارىققا شىعارۋدىڭ ستراتەگيالىق جولىن تاۋىپ, ىلگەرىلەتۋدى تاپسىرعان بولاتىن. بۇل ورايدا كاسىپكەرلىكتى رەتتەۋگە, جولعا قويۋعا, ال اياققا تۇساۋ سالاتىن بيۋروكراتتىق كەدەرگىلەردى ازايتۋعا باعىتتالعان ءىس-شارالاردىڭ پارمەندىلىگىن ارتتىرۋدىڭ ماڭىزى زور.
ءومىر ەسقالي,
«ەگەمەن قازاقستان»
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى
