پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بارلىق جولداۋلارىندا مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ ءبىرىنشى كەزەكتەگى ماسەلەسى – قازاقستاندىقتاردىڭ بارلىق توپتارىنىڭ الەۋمەتتىك احۋالىن جاقسارتۋ ەكەندىگىن ءبارىمىز جاقسى بىلەمىز. ەسكە تۇسىرسەك, ەلباسى 1997 جىلعى جولداۋىنىڭ وزىندە مەملەكەتتىڭ كۇنبە-كۇنگى جۇمىسى حالىقتىڭ ءال-قۋاتىن ارتتىرۋ جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ىمىراسىز كۇرەس ەكەندىگى ايتىلعان. سودان بەرى ەلباسى جىل سايىن وسى باعىتتاعى جۇمىستاردى كەزەڭ-كەزەڭمەن ارتتىرۋ كەرەكتىگىن ايتىپ, ۇكىمەتتىڭ الدىنا ناقتى مىندەتتەر قويىپ كەلەدى.
وكىنىشكە قاراي اتقارۋشى ورگاندار جاڭا مىندەتتەرگە قاتىستى كورسەتكىشتەرگە كوبىرەك نازار اۋدارىپ, بۇرىنعى مىندەتتەردى ۇمىتىپ, ازاماتتاردىڭ وزەكتى پروبلەمالارىن شەشۋدى اياقسىز قالدىرىپ جاتادى. وسىنداي كەلەڭسىز پراكتيكا جىلدان جىلعا جالعاسىپ, قوعام ءۇشىن اسا ماڭىزدى رەفورمالاردى جارتىكەش كۇيدە قالدىرۋعا سوقتىرۋدا. وسىنىڭ ءوزى حالىق اراسىندا الەۋمەتتىك كۇيزەلىستىڭ تۋىنا سەبەپ بولىپ, تۇرعىنداردىڭ بيلىككە دەگەن سەنىمسىزدىگىن كۇشەيتىپ جانە وسى تەندەنتسيانىڭ ارتىپ كەلە جاتقانىن جاسىرۋعا بولمايدى. ولار ادامداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ احۋالىنا تىكەلەي اسەر ەتەتىن كەلەسى سالالاردا ايقىن كورىنەدى.
دەنساۋلىق ساقتاۋ. وسى مينيسترلىك القاسىنىڭ 2013 جىلى بولعان وتىرىسىندا «الدىمەن پاتسيەنت, ارتىنان اقشا» دەگەن قاعيدات ىسكە اسۋدا ەكەندىگى ايتىلدى. وتە تاماشا قاعيدات, بىراق ول تەك قاعاز جۇزىندە قالعان. بىزدە الدىمەن سىرقاتتىڭ اقشاسىن قاعۋعا تىرىسۋشىلىق باسىم. سىرقات جاندار ساپالى ستاتسيوناردى تاڭداۋ قۇقىنا قول جەتكىزە المايدى. ول ول ما, رەسپۋبليكالىق دياگنوستيكالىق ورتالىقتاعى كارديولوگتىڭ نەمەسە باسقا دا بىلىكتى ماماننىڭ قابىلداۋىنا قول جەتكىزۋ ءۇشىن ايلاپ كۇتۋگە تۋرا كەلەدى. «پورتالعا» ەنۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى ماماننىڭ قورىتىندىسى كەرەك. بۇل پروبلەما ايماقتاردا ءتىپتى كۇردەلەنىپ كەتكەن. وسى پروتسەدۋرانىڭ ءوزى مەديتسينالىق قىزمەتكەرلەر اراسىندا «بارماق باستى, كوز قىستى» ارەكەتتەرگە جول بەرەدى, ال بىلىكتىلىگى تومەن دارىگەردى جاۋاپقا تارتپاق بولساڭىز, ءبىرىن-ءبىرى قورعاعان كورپوراتيۆتىك قارسىلىق جاعدايىندا ول مۇمكىن ەمەس.
وسىنىڭ ءبارى ازاماتتارىمىزدى سول ەمحانانىڭ وزىندەگى نەمەسە سونىڭ قىزمەتكەرلەرى قوسالقى تۇردە جۇمىس ىستەيتىن جەكەمەنشىك كلينيكادا اقىلى تۇردە ەمدەلۋگە ءماجبۇر ەتەدى...
جۋىردا مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى تۇرعىنداردىڭ بالالارعا ەكپە جاساۋدان باس تارتىپ جاتقانىن ايتىپ دابىل كوتەردى. الايدا بۇعان الدىمەن وزدەرى كىنالى ەكەندىگىن جاسىرىپ قالدى. وزدەرىنىڭ ساپاسىز ۆاكتسينالاردى ەككەنىنەن جانە باسقا دا ءوز تاراپتارىنان جىبەرىلگەن قاتەلىكتەرىنەن تالاي ءبۇلدىرشىن كوز جۇمدى ەمەس پە؟ سوندىقتان دا حالىق ەكپەدەن قورقادى. ءوز جۇمىسىنا جاۋاپسىز قارايتىن دارىگەرلەر كەيدە ناۋقاستىڭ اۋرۋ تاريحىن زەرتتەمەي, وعان ىشۋگە نە ەگۋگە بولمايتىن دارىلەردى جازىپ بەرەدى.
ءدارى-دارمەكپەن تەگىن قامتاماسىز ەتىلۋگە تيىستىلەر دە وعان قول جەتكىزە الماي جاتادى, مىسالى قانت ديابەتىمەن اۋىراتىندار تەگىن دارىگە قول جەتكىزە الماعاندىقتان ءبارىن ءوز اقشاسىنا الادى.
مەكتەپكە دەيىنگى جانە مەكتەپتەگى ءبىلىم. بالاباقشاداعى ورىنداردىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنە ەتىمىز ۇيرەنگەنى سونداي, وعان قارسى كۇرەسۋگە بولمايتىنداي كورىنەدى. مەكتەپ وقۋلىقتارىنىڭ ساپاسىزدىعى, ونداعى اقىلعا قونىمسىز تاپسىرمالار, كىتاپ-داپتەرلەر سالماعىنىڭ ءبۇلدىرشىننىڭ ەڭسەسىن ەزەتىن اۋىرلىعى, جاسوسپىرىمدەر اراسىندا كريمينالدىق يدەولوگيانىڭ تارالۋى نەمەسە وزىنە-ءوزى قول جۇمساۋعا يكەمدەيتىن ناسيحاتتار جانە ت.ب. وقۋ-ءبىلىم سالاسىنا ءجىتى كوزقاراستى باقىلاۋ ورناتۋدى قاجەت ەتەدى. بالالار ەلدىڭ بولاشاعى, سوندىقتان ولاردىڭ جاقسى ازامات ەتىپ تاربيەلەۋ ستراتەگيالىق مىندەت. ساباق ۋاقىتتارىنان تىس بولاتىن قوسىمشا ۇيىرمەلەر مەن سپورتتىق سەكتسيالاردىڭ ءبارى اقىلى, ولارعا بالالارىن جىبەرۋگە كوپتەگەن اتا-انالاردىڭ قولى جەتە بەرمەيدى. سوندىقتان ونداي بالالار قايدا بارارىن بىلمەي بوس ءجۇرىپ, اقىرى كريمينالدىق ورتاعا تاپ بولىپ جاتادى.
2015 جىلدان باستاپ بيزنەسكە قوسىمشا كەدەرگى كەلتىرەدى دەگەن سىلتاۋمەن مەكتەپتەردەن 100 مەترگە دەيىن قاشىقتىقتا بولۋعا ءتيىستى اراق-شاراپ ساتاتىن دۇكەندەرىن قايتادان جاقىننان اشۋعا رۇقسات بەردىك. وسىنىڭ سالدارىنان اراق-شاراپ ىشكەندەر مەن شىلىمقورلار مەكتەپ اۋلاسىنا كىرىپ, سپورتتىق الاڭداردا وتىرىپ, ويناپ جۇرگەن بالالارعا جامان ۇلگى كورسەتەتىن بولدى.
سەناتور د.قۇسداۋلەتوۆ بۇلاردان باسقا ەڭبەك قاتىناستارىنداعى, تكش جەتىلدىرۋدەگى, ۇلەسكەرلىك قۇرىلىستاعى, ساتىپ الۋشىنىڭ قۇقىعىن قورعاۋ ماسەلەسىندەگى, قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى كوپتەگەن ولقىلىقتاردى اتاپ ءوتىپ, پرەمەر-مينيسترگە وسى تاراپتاعى جۇمىستاردى جەتىلدىرۋ قاجەت ەكەندىگىن جەتكىزدى. سونىمەن بىرگە ول مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ سالاسىندا دا تولىپ جاتقان ولقىلىقتار بار ەكەنىنە نازار اۋدارادى. وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ سالاسى بويىنشا رەسپۋبليكادا ءبىرىنشى ورىن الىپتى. بىراق مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جونىندەگى اگەنتتىك ءبىر جىلدا 1355 بۇزۋشىلىقتى انىقتاعان ەكەن... ءبىرىنشى ورىن العان وبلىستاعى بۇزۋشىلىقتار سانى وسىنداي بولعاندا باسقا وبلىستاردى مىسالعا دا الۋعا بولمايدى عوي, دەيدى سەناتور.
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان»
