ەلىمىزگە كەلگەن قوناقتار ۇلتتىق ەرەكشەلىگىمىز بەن مادەنيەتىمىزدى كورگىسى كەلەتىنى انىق. شەتەلدىكتەردىڭ بارار ەلى جونىندە الدىن الا جان-جاقتى ماعلۇماتتار جيناقتاپ, ساپارىن جوسپارلايتىنى جانە ءمالىم. بۇل ورايدا, ازىرەت سۇلتان كاسىپورنىنىڭ ينتەرنەت جۇيەسىندەگى سايتىندا ءتيىستى ماتەريالدار ءۇش تىلدە ورنالاستىرىلعان. سونىمەن قاتار مادەني ەسكەرتكىشتەرگە بايلانىستى ءۇش تىلدە كىتاپشالار شىعارۋ, تۋريستىك اگەنتتىكتەرمەن بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋ كۇن تارتىبىندە تۇر. ساۋران قالاشىعىن دا تۋريستىك اينالىمعا قوسۋ ءۇشىن كەلۋشىلەرگە قىزمەت كورسەتەتىن ورتالىق اشىلماق. ول ورتالىق قازاقتىڭ ەتنواۋىل ستيلىندە قۇرىلىپ, مۋزەي ماماندارى, گيدتەر وتىراتىن, قازاقتىڭ قولونەر بۇيىمدارىن, ۇلتتىق تاعامدارىن كورسەتەتىن كيىز ۇيلەر تۇرعىزىلماق.
– ەلباسى «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسىندا جەرگىلىكتى نىساندار مەن ەلدى مەكەندەرگە باعىتتالعان «تۋعان جەر» باعدارلاماسىنان بولەك, حالىقتىڭ ساناسىنا ودان دا ماڭىزدىراق – جالپىۇلتتىق قاسيەتتى ورىندار ۇعىمىن ءسىڭىرۋ قاجەتتىگىن ايتتى. سونداي-اق باعدارلامالىق ماقالادا ايتىلعانداي, ۇلىتاۋ تورىندەگى جادىگەرلەر كەشەنىن, قوجا احمەت ياساۋي ماۆزولەيىن, تارازدىڭ ەجەلگى ەسكەرتكىشتەرىن, بەكەت اتا كەسەنەسىن, التايداعى كونە قورىمدار مەن جەتىسۋدىڭ كيەلى مەكەندەرىن جانە باسقا دا جەرلەردى ءوزارا ساباقتاستىرا وتىرىپ, ۇلت جادىندا ءبىرتۇتاس كەشەن رەتىندە ورنىقتىرۋ ماڭىزدى. بۇل ورايدا, بۇگىنگى تاڭدا «قازاقستاننىڭ كيەلى جەرلەرىنىڭ گەوگرافياسى» جوباسى جۇزەگە اسىرىلۋدا. اتالمىش جوبا بويىنشا «قاسيەتتى قازاقستان» ورتالىعى 100 كيەلى جەردىڭ رەسپۋبليكالىق ءتىزىمىن جاسادى. تىزىمگە «ازىرەت سۇلتان» مەملەكەتتىك تاريحي-مادەني قورىق-مۋزەيىنىڭ بىرقاتار نىساندارى ەندى. ولاردىڭ ىشىندە قوجا احمەت ياساۋي, رابيا سۇلتان بەگىم, ەسىم حان كەسەنەلەرى, قىلۋەت جەراستى مەشىتى, كۇلتوبە, جىلاعان اتا, ۇكاشا اتا مازارى مەن قۇدىعى, گاۋھار انا كەسەنەسى, ساۋران قالاشىقتارى بار. سونداي-اق وسى تىزىمگە قوجا احمەت ءياساۋيدىڭ اناسى قاراشاش انا مەن اكەسى يبراھيم اتانىڭ مازارلارى دا ەنگەنىن ايتقىم كەلەدى. ەندىگى باستى مىندەت – كيەلى جەرلەرىمىزدى كەڭىنەن ناسيحاتتاپ, تۋريستەردى تارتۋ.
بيىل «قازاقستاننىڭ كيەلى جەرلەرىنىڭ گەوگرافياسى» جوباسى اياسىندا ەلباسى ءوز ەڭبەگىندە اتاپ كورسەتكەن كيەلى مەكەندەردى جانە باسقا دا جەرلەردى ءوزارا ساباقتاستىرا وتىرىپ, كوشپەلى كورمە, ەكسپەديتسيا ۇيىمداستىرۋدى كوزدەپ وتىرمىز. سونىمەن قاتار, «جاھانداعى زاماناۋي قازاقستاندىق مادەنيەت» جوباسىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا وزبەكستان, فرانتسيا ەلدەرىندە كورمە ۇيىمداستىرۋ جوسپاردا بار. تۇركيا مەملەكەتىندەگى قوجا احمەت ياساۋي اتىنداعى قورلار, عىلىمي مەكەمەلەرمەن بايلانىس ورناتۋدى العا قويىپ وتىرمىز», دەيدى «ازىرەت سۇلتان» مەملەكەتتىك تاريحي-مادەني قورىق-مۋزەيدىڭ ديرەكتورى نۇربولات احمەتجانوۆ.
ءيا, قازاق حالقىنىڭ عاسىردان عاسىر اسىرعان قۇندى ەسكەرتكىشتەرى مەن تاريحي مۇراعاتتارى – تەك ەلىمىزدىڭ عانا ەمەس, الەم مادەنيەتىنە ۇلەس قوسۋشى جادىگەرلەر. مىسالى, قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسى مەن تامعالى پەتروگليفتەرى يۋنەسكو-نىڭ بۇكىلالەمدىك مادەني مۇرا تىزىمىنە ەنگىزىلگەن. بۇل ولاردىڭ ورتالىق ازيا ايماعى ءۇشىن عانا ەمەس, بۇكىل الەم قوعامداستىعى ءۇشىن ماڭىزى زور مادەني-تاريحي نىسان ەكەندىگىنىڭ بىردەن-ءبىر ايعاعى.
«بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلامالىق ماقالاسىندا مەملەكەت باسشىسى «مادەني ماڭىزدىلىعى تۇرعىسىنان ءبىزدىڭ تۇركىستان نەمەسە التاي – ۇلتتىق نەمەسە قۇرلىقتىق قانا ەمەس, جاھاندىق اۋقىمداعى قۇندىلىقتار» ەكەنىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق ماقالادا مادەني قازىنالارىمىزدى الەم جۇرتشىلىعىنا تانىستىرۋدىڭ مۇلدەم جاڭا تاسىلدەرىن ويلاستىرۋ قاجەتتىگى, مادەني ونىمدەرىمىز تەك كىتاپ تۇرىندە ەمەس, ءارتۇرلى مۋلتيمەديالىق تاسىلدەرمەن دە شىققانى ابزال ەكەنى ايتىلدى. وسى ورايدا, «ازىرەت سۇلتان» مەملەكەتتىك تاريحي-مادەني قورىق مۋزەيى اۋماعىندا ورنالاسقان بارلىق ەسكەرتكىشتەرگە ورناتىلعان شتريح-كودتار ارقىلى كەلۋشى تۋريستەر قاجەتتى ماعلۇماتتاردى قازاق, ورىس جانە اعىلشىن تىلدەرىندە الا الاتىنىن ايتا كەتەلىك. سونىمەن قاتار بارلىق ەسكەرتكىشتەر بويىنشا 3D-تۋر ۆيرتۋالدى جوباسى ىسكە قوسىلعان. ياعني قاي ەلدىڭ ازاماتى بولسىن قورىق-مۋزەي سايتىنان الەمنىڭ ءتورت بۇرىشىنان 3D-تۋر ارقىلى ەسكەرتكىشتەر تۋرالى تولىقتاي اقپارات الۋعا, ءىشىن ارالاپ كورۋگە مۇمكىندىگى بار.
قوجا احمەت ياساۋي قورىق-مۋزەيىندە جەرلەنگەن حاندار, سۇلتاندار, باتىرلار جانە بيلەر ءتىزىمىنىڭ ەلەكتروندى فورماتى جاسالعان. ولاردىڭ قىسقاشا ءومىربايانى, تاريحتاعى العان ورنى, باسقا دا ءتيىستى اقپارات ەنگىزىلگەن. بۇدان بولەك, تاريحي-مادەني قورىق مۋزەيىنىڭ وفيستىك عيماراتىنىڭ قابىرعاسىنا جانە بيلەت ساتاتىن كاسسا عيماراتىنا ورناتىلعان «جۇگىرتپە جول» ارقىلى جۇمىس ىستەۋ كەستەسى, وتكىزىلەتىن ءىس-شارالار تۋرالى اقپارات كەلۋشىلەرگە ۇسىنىلىپ وتىر. نۇربولات احمەتجانوۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل تسيفرلى فورماتتاعى قىزمەت كورسەتۋ تۇرلەرى ەلباسىنىڭ باستى قۇجاتتارىندا بەلگىلەنگەن مىندەتتەردى ورىنداۋ ماقساتىندا قولعا الىنىپ وتىرعان يگى شارا.
عالىمجان ەلشىباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
