«سوڭعى كورسەتكىشتەرگە سۇيەنسەك, كەدەي مەن باي تابىسىنىڭ ايىرماشىلىعى 5,8 ەسە بولدى. الەۋمەتتىك از قامتىلعاندار تابىسىنىڭ تومەندەۋى 2016 جىلدىڭ سوڭىنان بەرى بايقالۋدا. تۇرمىسى تومەندەردىڭ تابىسىنىڭ 54,7 پايىزى ازىق-ت ۇلىك الۋعا كەتەدى. ال اياق كيىم, تەحنيكا, كيىم سەكىلدى ازىقتىق ەمەس زات الۋعا كەدەيلەردىڭ اقشاسى جەتە بەرمەيدى. ەگەر 2012-2013 جىلدارى كەدەيلەر مۇنداي زاتتارعا تابىسىنىڭ 30 پايىزىن جۇمساسا, قازىر تەك 20 پايىزعا جەتەر-جەتپەسىن عانا جاراتۋعا تىرىسادى», دەلىنگەن پورتال حابارىندا.
ال الەم بويىنشا العاندا, جاعدايدىڭ بۇدان دا كۇردەلەنە تۇسكەندىگى جۋىقتا شۆەيتساريادا وتكەن ءداستۇرلى داۆوس فورۋمىندا ءمالىم بولدى. فورۋم ساراپشىلارى ادامدار اراسىنداعى تابىس ايىرماشىلىعىنىڭ الشاقتاۋى قورقىنىشتى دەڭگەيگە دەيىن جەتكەندىگىن مالىمدەدى. مۇنداي الاڭداۋشىلىق داۆوس فورۋمىنا قاتىسىپ, اقش ەكونوميكاسىنىڭ ەندى تەك كوتەرىلۋ جاعىنا قاراي بەت تۇزەگەندىگى, ال بۇل جاعدايدىڭ بۇكىل الەم ەكونوميكاسىنا جاعىمدى اسەر ەتەتىندىگى تۋرالى مالىمدەگەن وسى ەلدىڭ پرەزيدەنتى دونالد ترامپتىڭ سوزىنەن كەيىن تۋىنداعان كوتەرىڭكى كوڭىل كۇيدى قايتا سەيىلتىپ جىبەردى.
فورۋم قارساڭىندا وكسفام (Oxfam) ۇيىمى قوعامداعى ماتەريالدىق الشاقتىقتىڭ ەتەك الۋى تۋرالى كەزەكتى ەسەبىن جاريالاعان بولاتىن. فورۋم بارىسىندا بۇل ەسەپ كوپتەگەن تالقىلاۋلارعا وزەك بولدى.
وكسفام – الەمنىڭ 90-نان استام ەلىندە جۇمىس ىستەيتىن 17 ۇيىمنان تۇراتىن حالىقارالىق بىرلەستىك. باستى ماقساتى بۇكىل الەم بويىنشا كەدەيلىك جانە ونىمەن قاباتتاسا جۇرەتىن الەۋمەتتىك ادىلەتسىزدىك پروبلەماسىنىڭ شەشىلۋىنە اتسالىسۋ بولىپ تابىلادى. 1942 جىلى وكسفارد قالاسىندا قۇرىلعاندىقتان وكسفام اتالىپ كەتكەن.
مىنە, وسى ۇيىمنىڭ جاڭا ەسەبى بويىنشا, الەمدىك بايلىقتىڭ 82 پايىزى جەر تۇرعىندارىنىڭ 1 پايىزىنىڭ عانا قولىنا شوعىرلانىپ ۇلگەرگەن. سوڭعى ءبىر جىلدىڭ ىشىندە پلانەتانىڭ باي ادامدارىنىڭ اكتيۆتەرى 762 ملرد دوللارعا وسكەن.
تاعى ءبىر سەنساتسيا: 2017 جىلى ادامزاتتىڭ بۇكىل تاريحىندا دوللارلىق ميللياردەرلەر سانىنىڭ جاڭا رەكوردتتىق ءوسىمى تىركەلدى. الەمدە ولاردىڭ سانى 2043 ادامعا جەتتى.
وكسفامنىڭ اتاپ كورسەتۋى بويىنشا, ميللياردەرلەردىڭ بايلىعى 2010 جىلدان بەرى 13 پايىزعا ءوستى. بۇل – قاراپايىم حالىق اراسىنداعى جۇمىسشى جالاقىسىنىڭ وسىمىنەن 6 ەسە جەدەل ءوسىم بولىپ تابىلادى.
بايانداما اۆتورلارى پلانەتانىڭ اسا داۋلەتتى ادامدارى جۇمىسشىلار مەن قىزمەتشىلەردىڭ ەڭبەك جاعدايى مەن جالاقىلارىنىڭ ناشارلاۋى ەسەبىنەن بايىپ وتىر دەگەن قورىتىندىعا كەلگەن. قاراپايىم جۇمىسشىلاردىڭ ەڭبەكاقىلارى قىسقارتىلعانىمەن كومپانيا اكتسيونەرلەرىنىڭ تولەمدەرى تەك ءوسۋ ۇستىندە بولعان.
وكسفامنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى ۆينني ءبيانيمنىڭ مالىمدەۋىنشە, ميللياردەرلەر سانىنىڭ ارتۋى ەكونوميكانىڭ دامۋىن ەمەس, ەكونوميكالىق جۇيە مەن ونىڭ ءتارتىبىنىڭ قۇلدىراۋىن بىلدىرەدى. كيىم تىگۋشىلەر, ماشينا جوندەۋشىلەر, پلانتاتسيالاردان كوفە جيناۋشىلار, باسقا دا ەڭبەك ادامدارى ارزان تاۋارلاردىڭ اعىمىن تۋدىرىپ, ءىرى كورپوراتسيالاردىڭ بايلىققا كەنەلۋى ءۇشىن قاناۋعا تاپ بولۋدا.
ول بۇعان مىسال رەتىندە ۆەتنامدا تىگىنشى ايەلدىڭ ۇنەمى جۇمىستا جۇرەتىندىكتەن ايلار بويى ءوز بالالارىن كورمەيتىندىگىن, ال اقش-تا قۇس فابريكاسى جۇمىسشىلارىنىڭ ەڭبەك ورنىنا پامپەرسپەن كەلۋگە ءماجبۇر ەكەندىگىن, ويتكەنى ولارعا اۋىسىم كەزىندە دارەتحاناعا بارۋعا رۇقسات بەرىلمەيتىندىگىن ايتتى. ال مۇنداي فابريكانىڭ باس ديرەكتورى جۇمىسشى ادامنىڭ ءبىر جىلدا الاتىن ەڭبەكاقىسىن ءبىر-ەكى كۇننىڭ ىشىندە عانا تاباتىن كورىنەدى.
وكسفامنىڭ بىلتىرعى جىلى جاساعان بايانداماسىندا الەمدەگى ەڭ باي 8 ادامنىڭ كاپيتال جيىنتىعى, الەم حالقىنىڭ تەڭ جارتىسىنىڭ جيىنتىق كىرىسىمەن تەڭەسىپ, 425 ملرد دوللاردى قۇراعاندىعى جازىلعان بولاتىن.
«الەمنىڭ ەڭ باي سەگىز ادامى – بيلل گەيتس, امانسيو ورتەگا, ۋوررەن باففەتت, كارلوس سليم, دجەفف بەزوس, مارك تسۋكەربەرگ, لاري ەلليسون, مايكل بلۋمبەرگتىڭ قولىندا وسىنشاما قارجىنىڭ تەڭ جارتىسى شوعىرلانعان, قالعان بولىگى 3,6 ملرد ادامعا بولىنگەن. سوندا ءاربىر قاراپايىم ادامنىڭ قولىنداعى كاپيتال بار بولعانى 118 دوللاردى قۇرايدى», دەلىنگەن بىلتىرعى باياندامادا.
ال بيىلعى ەسەپ قورىتىندىسىنا سايكەس وكسفامنىڭ گەرمانياداعى بولىمشەسىنىڭ باسشىسى يورگ كالينسكي بايلار توبى ازشىلىق بولسا دا, ولاردىڭ ساياسي شەشىمدەرگە ىقپالى جۇرەتىندىگىن, ءسويتىپ ءوز تابىستارىن ۇلعايتۋ ءۇشىن سالىقتار مەن جالاقىلاردى ءجونسىز قىسقارتۋلارعا قول جەتكىزگەندىگىن سىنادى.
وسىنداي جاعدايعا وراي وكسفام باي ادامداردى سالىقتان بوساتۋ تاجىريبەسىن توقتاتۋدى, ەرلەر مەن ايەلدەر اراسىندا تابىستى ءبولۋدى نەعۇرلىم ادىلەتتى جۇرگىزۋدى, سونداي-اق ءبىلىم مەن دەنساۋلىققا بولىنەتىن قارجىنى كوبەيتۋدى تالاپ ەتتى.
داۆوس فورۋمىنا قاتىسقان ساراپشىلار الەۋمەتتىك تەڭسىزدىكتى جاھاندىق دەڭگەيدەگى 50 تاۋەكەلدىڭ ەڭ وتكىرلەرىنىڭ ءبىرى دەپ ەسەپتەيدى. ولار تابىس ايىرماشىلىعىنداعى مۇنشاما الشاقتىقتى جويۋ ءۇشىن مەملەكەت تاراپىنان اتقارىلۋعا ءتيىستى شارالار كەشەنىن ۇسىنعان. ولاردىڭ اراسىندا سالىق جۇكتەمەسىن تابىسقا بايلانىستى ءبولۋ, اقىسىز مەديتسينانى, مەملەكەتتىك قىزمەت پەن ءبىلىم بەرۋدى ينۆەستيتسيالاۋ شارالارى بار.
ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى يگور نيكولاەۆتىڭ اتاپ كورسەتكەنىندەي, ادامدار اراسىنداعى تابىس ايىرماشىلىعىنىڭ مۇنشاما الشاقتاۋى الەۋمەتتىك سىلكىنىستەر تۋعىزباي قويمايدى. «ويتكەنى بۇل جاعداي ادامداردىڭ ەڭسەسىن ءتۇسىرىپ, كۇيزەلىسىن تۋدىرادى. اقىر اياعىندا ەڭبەكتىڭ ونىمدىلىگىنە, بيزنەس جۇرگىزۋگە دە تەرىس اسەر ەتەتىن بولادى», دەيدى ول.
ادامدار اراسىنداعى تابىس ايىرماشىلىعىنىڭ ۇلعايۋىنا تەك ساراپشىلار مەن عالىمدار, ساياساتكەرلەر عانا ەمەس, سول بايلاردىڭ وزدەرى دە الاڭداۋشىلىق تانىتا باستاعاندىعى بۇرىننان بەلگىلى. ماسەلەن, الەمنىڭ ەڭ باي ادامى بيلل گەيتس وسىدان ءبىراز جىل بۇرىن ءوزىنىڭ 75 ميلليارد دوللارلىق قارجى كاپيتالىنىڭ ۇشتەن ءبىر بولىگىن قايىرىمدىلىق قورىنا تاپسىرعان بولاتىن. سونداي-اق ول اتاقتى ينۆەستور ۋوررەن باففەتتپەن بىرىگىپ «كلياتۆا دارەنيا» اتتى فيلانتروپتىق كومپانيا قۇرىپ, ميللياردەرلەر مەن ميلليونەرلەردى وسى كومپانياعا قوسىلۋعا, ءوز بايلىقتارىنىڭ ءبىر بولىگىن قوعامعا بەرۋگە شاقىردى. ءوزى ولگەننەن كەيىن جەكە بايلىعى تۇتاستاي قوعامعا بەرىلىپ, بالالارىنىڭ الاڭسىز ءومىرى ءۇشىن بىرنەشە ميلليون دوللار عانا ءوز ەسەپتەرىندە قالاتىندىعىن مالىمدەدى.
بيلل گەيتس پەن ۋوررەن باففەتتىڭ بۇل باستاماسىنا الەمنىڭ 500-دەن استام باي ادامى قولداۋ ءبىلدىردى. ولاردىڭ اراسىندا رەسەي ميللياردەرى ۆلاديمير پوتانين دە بار.
اتاقتى بايلاردىڭ مىنە, وسىنداي ۇمتىلىستارىنا قاراماستان, الەمدىك كاپيتالدىڭ جەكە قولدارعا شوعىرلانۋ ۇدەرىسى توقتار ەمەس. داۆوستاعى سوڭعى فورۋم كورسەتكەندەي, ءتىپتى بۇل كەلەڭسىز قۇبىلىس بۇرىنعىدان دا كۇشەيە تۇسكەن. سوعان قاراعاندا, الەمدىك ەكونوميكالىق جۇيە مەن ءتارتىپ بۇزىلدى دەگەن تۇجىرىم ابدەن راس بولۋى مۇمكىن.
ەگەر قازاقستانعا كەلسەك, ءبىزدىڭ ەلىمىزدە بايلار تاراپىنان قايىرىمدىلىق قورلارىن قۇرۋ, حالىققا دەمەۋشىلىك, الەۋمەتتىك كومەكتەر كورسەتەتىن قۇرىلىمدار قالىپتاستىرىپ, مەملەكەت موينىنداعى جۇكتىڭ ءبىراز بولىگىن ءوز قولدارىنا الۋ سەكىلدى شاراپاتتى شارالار ءالى دە وتە سيرەك كەزدەسۋدە. ارينە, قۇر الاقان ەمەسپىز. قازاقستاننىڭ ەڭ باي ادامدارىنىڭ قولداۋىمەن قۇرىلعان «انالار ءۇيى», BI Group قۇرىلىس-ينۆەستيتسيالىق كومپانياسىنىڭ باسشىسى ايدىن راحىمباەۆتىڭ باستاماسىمەن دۇنيەگە كەلگەن «BI جۇلدىزاي» سەكىلدى بىرقاتار قورلار ءساتتى جۇمىس ىستەۋدە.
بىراق ەلىمىزدەگى دەمەۋشىلىك, قايىرىمدىلىق شارالارى, بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى ماسەلەلەرى قازاق حالقىنىڭ دارحان كوڭىلىنە سايكەس دەيتىن دارەجەدە ءورىس الىپ كەتە الماي تۇر.
سۇڭعات ءالىپباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
