بۇل وقۋ دالەلدەرى جوسپارلى جانە جۇيەلى جيناقتالاتىن جانە وقۋ ساپاسى تۋرالى قورىتىندى قابىلداۋ ءۇشىن قولدانىلاتىن كەز كەلگەن قىزمەتتى سيپاتتايدى. اتالعان ۇعىم ەكى اسپەكتىنى, وقۋدى باعالاۋ جانە وقۋ ءۇشىن باعالاۋدى كوزدەيدى. باعالاۋدىڭ ءتۇرلى نىساندارى وقۋدى جاقسارتۋ الەۋەتى تۇرعىسىنان سيپاتتالىپ, باعىتتالادى. وقۋشىلار اراسىندا تۇسىنىستىك جانە ۇجىمدىق قارىم-قاتىناس ورناتىپ, سەنىمسىزدىكتى جويىپ, مۇمكىندىكتەرىن ارتتىرۋعا جول اشادى.
كريتەريلەر وقىتۋدىڭ مىندەتتەرىن جۇزەگە اسىراتىن ولشەمدەر, اتاپ ايتقاندا, وقۋشىلار جۇمىس بارىسىندا ورىندايتىن ءىس-ارەكەتتەر تىزبەسى. جاڭا جۇيەنىڭ نەگىزگى ماقساتى – ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋ. قازىرگى زامانعى ءبىلىم ساپاسى ءبىلىم الۋشىنىڭ كەلەشەكتەگى ءتۇرلى ماسەلەسىن شەشۋگە قاجەتتى قۇزىرەتتىلىكتەرىن قالىپتاستىراتىن ءبىلىم بەرۋ ناتيجەسىنە بايلانىستى. بۇل ءبىلىمنىڭ ماقساتى مەن مازمۇنىنا سايكەس كەلەتىن, وقۋشىلاردىڭ وقۋ-تانىمدىق بىلىكتىلىگىن قالىپتاستىرۋعا سەبەپشى بولاتىن, انىقتالعان, ءبىلىم پروتسەسىنىڭ بارلىق قاتىسۋشىلارىنا الدىن الا بەلگىلى كريتەريلەرمەن وقۋشىلاردىڭ وقۋ جەتىستىكتەرىن سالىستىرۋعا نەگىزدەلگەن ۇدەرىس. باعالاۋ كەزىندە وقۋشى ۇلگەرىمى الدىن الا بەلگىلەنگەن كريتەريلەردىڭ ناقتى جيىنتىعىمەن ولشەنەدى.
وقۋشىلاردىڭ ءپان بويىنشا ۇلگەرىمى ەكى تاسىلمەن باعالانادى: قالىپتاستىرۋشى جانە جيىنتىق باعالاۋ. اتالعان جۇيە فيليپپين, سينگاپۋر, جاپونيا, فرانتسيا, فينليانديا سىندى دامىعان ەلدەردە پايدالانىلادى. مۇنى ەنگىزۋدەگى ماقسات – وقىتۋ ساپاسىن جوعارىلاتۋ, مەكتەپ بىتىرۋشىلەر ءبىلىمىن حالىقارالىق ستاندارتقا سايكەستەندىرۋ. كريتەريلى باعالاۋ مىندەتتەرى وقۋشىلاردىڭ ساباقتىڭ ءار بولىگىندە دايىندىق دەڭگەيىن انىقتاۋعا, باعدارلاماعا سايكەس وقۋ ماقساتتارىن ورىنداۋ قابىلەتى مەن دامۋ جەتىستىگىن باقىلاۋعا, ءبىلىم الۋ بارىسىنداعى قاتەلىكتەرى مەن ولقىلىقتارىن ايقىنداۋعا, ءتۇرلى جۇمىس بارىسىندا العان باعاسىنىڭ ادىلدىگىنە كوز جەتكىزۋگە, وقۋ باعدارلاماسىنىڭ تيىمدىلىگىن سارالاۋعا, ساباق ۇدەرىسى مەن ءبىلىمنىڭ مەڭگەرىلۋى تۋرالى وقۋشى مەن مۇعالىم جانە اتا-انا اراسىنداعى كەرى بايلانىستى قامتاماسىز ەتۋگە نەگىزدەلگەن. باعالاۋدىڭ باستى قىزمەتى ىنتالاندىرۋعا, بەلسەندىلىككە, تۇزەتۋگە, دامىتۋعا قۇرىلسا, ۇستانىمدارى ناقتىلىق, ادىلدىك, جۇيەلىكتى كوزدەيدى. قالىپتاستىرۋشى جانە جيىنتىق باعالاۋ بارلىق پاندەر بويىنشا قولدانىلادى.
تىلدەسۋ ارقىلى قارىم-قاتىناس جاساۋ داعدىلارىنا جاتاتىن وقىلىم, جازىلىم, ايتىلىم جانە تىڭدالىم باستاۋىش سىنىپتارداعى بارلىق پاندەر ءۇشىن ماڭىزدى. سوندىقتان وقۋشىلارعا وسى 4 داعدىنى بارىنشا جەتىلدىرۋگە مۇمكىندىك بەرۋدىڭ ماڭىزى زور. تاجىريبەلىك ماڭىزىنا توقتالساق, تەك وقۋشى جۇمىسى باعالانادى, ورىندالعان جۇمىس الدىن الا بەلگىلى ۇلگىمەن سالىستىرىلادى, وقۋشى ءوز جۇمىسىن باعالاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ناقتى باعالاۋ الگوريتمىن بىلەدى جانە اتا-اناسىنا اقپارات بەرە الادى.
كريتەريلى باعالاۋدىڭ مۇعالىمدەر ءۇشىن ماڭىزى ساپالى ناتيجەگە اكەلەتىن ءىس-ارەكەتىن سارالاپ جانە بولاشاققا جوسپارلاي الاتىن مالىمەتتەر الۋعا, ساباق بەرۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا, وقۋشىنىڭ جەكە ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ, وقىتۋدىڭ ءار تۇلعاعا ارنالعان اۋقىمىن جوسپارلاۋعا, باعالاۋدىڭ ءارتۇرلى ادىستەرىن پايدالانۋعا, وقۋ باعدارلاماسىن قولجەتىمدى ەتۋ ءۇشىن ۇسىنىستار ەنگىزۋگە بايلانىستى ءوربيدى. ال وقۋشىلار ءۇشىن تانىمدىق قابىلەتى مەن ويلاۋ دەڭگەيىن ارتتىراتىن وقىتۋدىڭ ءارتۇرلى ادىستەرىن پايدالانۋعا, تابىسقا جەتەلەيتىن باعالاۋ كريتەريلەرىن تۇسىنۋگە, ءوزىن جانە وزگەلەردى باعالاۋ ارقىلى كەرى بايلانىسقا تۇسۋگە, سىني ويلاۋىنا, ەركىن وي ايتۋىنا, ءوزىنىڭ ءبىلىمىن كورسەتۋگە سەپتەسەدى. اتا-انالار ءۇشىن بالاسىنىڭ ءبىلىم ساپاسىنىڭ دالەلدەمەلەرىمەن تانىسۋعا, وقۋىنداعى تابىستى باقىلاۋعا جانە وقۋىنا قولداۋ كورسەتۋ ءۇشىن باعىت الۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى.
كريتەريلى باعالاۋ جۇيەسىن قولدانۋ ارقىلى ءبىز وقۋشىنىڭ تۇلعالىق باعىتىن بەلسەندى پوزيتسياعا باعىتتاۋعا, تۇلعانى وزىندىك جاۋاپكەرشىلىككە, تۇعىرلى ناتيجەگە جەتكىزۋگە, ءبىلىم الۋشىلاردىڭ دايىندىق دەڭگەيى مەن ءوسۋ ديناميكاسىن كەز كەلگەن كەزەڭدە انىقتاۋعا, ءارتۇرلى جۇمىستاردان العان باعالاردى ديففەرەنتسيالداۋعا قول جەتكىزەمىز. سونىمەن بىرگە قۇرىلىمدىق باعالاۋ مەن ناقتىلى باعالاۋلار ارقىلى وقۋشىنىڭ ەڭبەگىن انىقتاۋدى, وقۋشىنىڭ باعالاۋ جۇيەسىنە تولىق قاناعاتتانۋىن قالايمىز. مۇنىڭ بارلىعى مەكتەپتە وقىتۋ ساپاسىن جوعارىلاتۋدا, مەكتەپ بىتىرۋشىلەردىڭ ءبىلىمىن حالىقارالىق ستاندارتقا سايكەستەندىرۋدە ءتيىمدى.
وقۋشىلاردىڭ وقۋ جەتىستىكتەرىن باعالاۋدا بىرقاتار داعدىلار قولدانىلادى. اتاپ ايتقاندا, ءبىلۋ, ءتۇسىنۋ, قولدانۋ, سىن تۇرعىسىنان ويلاۋ, تالداۋ, سينتەز, باعالاۋ, زەرتتەۋ داعدىلارى, رەفلەكسيا, كوممۋنيكاتيۆتى, تىلدىك, جەكە جۇمىس جانە توپتا جۇمىس ىستەۋ, مالىمەتتى ىزدەۋ داعدىلارى, تاجىريبەلىك, شىعارماشىلىق داعدىلارى.
دەسكريپتور اتالاتىن جەتىستىك دەڭگەيىنىڭ سيپاتتاماسىنا كەلسەك, بۇل ءبىلۋ مەن تۇسىنۋدەن, قولدانۋدان, سىني ويلاۋ مەن زەرتتەۋدەن جانە كوممۋنيكاتسيا مەن رەفلەكسيادان تۇرادى. ءبىلۋ مەن ءتۇسىنۋ – جەكەلەگەن سىنىپتار مەن پاندەر كولەمىندە وقۋ باعدارلاماسىنىڭ ماقساتىنا سايكەس كەلەتىن اقپاراتتار جانە سيپاتتامالاردى ءبىلۋ جانە جاڭعىرتۋ, الىنعان اقپاراتتى تالداۋ, قايتا جاڭعىرتۋ, بولجاۋ جاساۋ ارقىلى تۇسىنگەندىگىن كورسەتە ءبىلۋ. قولدانۋ – بۇرىن العان اقپاراتتار مەن بىلىمدەرىن جاڭا نەمەسە تانىس ەمەس جاعدايلاردا جانە كونتەكستەردە پايدالانۋ.
ياعني ونى پراكتيكالىق, دياگراممالىق جۇمىستاردا, كەسكىن كارتامەن جۇمىس ىستەۋدە, ەسەپ شىعارۋدا, جوبالاردا, ماسەلەنى شەشۋدە جانە جاڭا ناتيجەلەر ويلاپ تابۋدا قولدانۋ كەرەك. سىني ويلاۋ جانە زەرتتەۋ – اقپاراتتاردى تالداۋ, سينتەزدەۋ, باعالاۋ ارقىلى پىكىر قالىپتاستىرۋ, بولجامداردى دۇرىس اقپاراتتار جيناقتاۋ جانە دەرەكتەردى پايدالانۋ ارقىلى زەرتتەپ, ءوز بەتىمەن قورىتىندى جاساۋدى بىلدىرەدى. كوممۋنيكاتسيا جانە رەفلەكسيا دەگەنىمىز – سۋبەكتىنىڭ وزىنە جانە ءوزىنىڭ ساناسىنا نازار اۋدارۋدى بىلدىرەدى. پەر تەيار دە شاردەننىڭ ايتۋىنشا, رەفلەكسيا ادامداردى حايۋانداردان ايىراتىن نارسە, سونىڭ ارقاسىندا ادام بەلگىسىز ءبىر نارسەنى ءبىلىپ قويماي, سونىمەن قاتار سول ء«بىلىمىن ءبىلۋدى» تۇسىندىرەدى.
جالپى, كريتەريلى باعالاۋ تەحنولوگياسى وقۋشى بويىنداعى ۇرەيلەنۋدى باسادى جانە مۇعالىمدى «تورەشىلىك» قىزمەتىنەن بوساتىپ, وقۋشىنىڭ ءوزىن ءوزى باعالاۋ, ءوز ءىس-ارەكەتىنە باعا بەرۋ, جاۋاپكەرشىلىك قابىلەتىنىڭ دامۋىنا ىقپال ەتەدى.
كريتەريلى باعالاۋ جۇيەسى بۇرىنعى باعالاۋعا قاراعاندا, قالىپتاستىرۋشى جانە جيىنتىق باعالاۋىمەن ەرەكشەلەنەدى. بۇگىنگى زامان تالابى جان-جاقتى دامىعان, وزىندىك «مەنى» قالىپتاسقان تۇلعا تاربيەلەۋ ەكەنى بەلگىلى. وقۋشى تۇلعا بولىپ قالىپتاسۋى ءۇشىن ونىڭ بويىندا ءتۇرلى پروبلەمانى انىقتاۋعا, وزىندىك تۇجىرىم جاساي بىلۋگە, وزىندىك باعالاۋعا, سىني اقپاراتتاردى ءوز بەتىمەن تابۋعا, تالداۋعا, لوگيكالىق وپەراتسيالاردى قولدانا وتىرىپ دالەلدەۋگە, جالپى العاندا, جەكە ادامنىڭ قۇزىرەتتىلىكتەرى قالىپتاسۋى قاجەت. مۇعالىم مەكتەپتەگى ساباقتار توپتاماسىن جوسپارلاۋدا باعدارلامانىڭ جەتى ءمودۋلىن ساباققا ىقپالداستىرۋدى نازارعا الۋ كەرەك. سونىمەن بىرگە ءادىس-تاسىلدەردى ءتيىمدى پايدالاناردا وقۋشىلاردىڭ جاس ەرەكشەلىگىن مىندەتتى تۇردە ەسكەرۋ قاجەت. وقۋشىلاردىڭ ساباققا قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرۋى مەن وسۋىنە ۇلەس قوساتىن سەرگىتۋ ساتتەرىن دە پايدالانۋ ويلاستىرىلادى. سول سەبەپتى كريتەريلى باعالاۋ تەحنولوگياسى وقۋشى مۇمكىندىگىن ارتتىرۋعا جول اشادى.
اقزيرا سارسەكەنوۆا,
وڭتۇستىك قازاقستان پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اعا وقىتۋشىسى
شىمكەنت
