Kantar TNS اگەنتتىگىنىڭ تاياۋداعى مالىمەتى بويىنشا, قازاقستاندىقتاردىڭ 75 پايىزى ينتەرنەتتەن وزىنە قاجەتتى اقپارات ىزدەيدى. ال 54 پايىزى جەكە, وتباسىلىق نەمەسە جۇمىس بابىنداعى ماسەلەلەرىن وسى اقپارات قۇرالى ارقىلى شەشەدى.
ولاردىڭ قاتارىندا ەلەكتروندى ۇكىمەتتى, كوممۋنالدىق, ينتەرنەت-ساۋدا جانە باسقا قىزمەتتەردى پايدالانۋشىلار بار. مىنە, وسىنداي ومىرلىك پايدالى قىزمەتتىڭ قاتارىنا ينتەرنەت ارقىلى ۇيرەتۋ نەمەسە ۇيرەنۋ دە جاتادى. ونى «قاشىقتىقتان وقىتۋ» دەپ تە اتايدى. وقۋدىڭ بۇل ءتۇرىنىڭ ءبىلىم بەرۋشىگە دە, ءبىلىم الۋشىعا دا تيىمدىلىگى – از شىعىنمەن تەز جۇزەگە اسىرىلادى. سوندىقتان دا ونىڭ قىزمەتىن ىرگەلى وقۋ ورىندارى دا پايدالانادى. ال شاعىن ءبىلىم ورتالىقتارىنىڭ, رەپەتيتورلاردىڭ, بيزنەس-باپكەرلەردىڭ, كوۋچينگ پەن ترەنەرلەردىڭ ءوز اۋديتورياسىن جاساقتاۋداعى باستى ارتىقشىلىعى وسى – از شىعىنمەن تەز ءبىلىم بەرۋى. بىراق «ارزاننىڭ جىلىگى تاتىماس» دەگەن ماقال دا تۇسەدى ەسكە. ءسان تۇزەگەن عيماراتى, كىتابى سىرەسكەن كىتاپحاناسى, جاراقتى وقۋ زەرتحاناسى مەن اۋديتوريالارى جوق جالاڭقول مەكتەپتەر قانداي ساپالى ءبىلىم بەرۋى مۇمكىن دەگەن سۇراقتىڭ قىلتيا قالاتىنى دا راس.
ينتەرنەت الەمىندەگى ءبىلىم بەرۋ جايىن جاقىنىراق ءبىلۋ ءۇشىن وسى پايدالى ىسپەن شۇعىلدانىپ جۇرگەن ازاماتتاردىڭ ءبىرى ارمان قاسىممەن سۇحباتتاسۋدى ءجون كوردىك. العاش رەت ول كىسىنى قازاقستاندا تۇڭعىش رەت وتكەن قاشىقتىقتان وقىتۋدى دامىتۋ جونىندەگى كونفەرەنتسيادا كورگەن ەدىك. سان-سالالى باعىت بويىنشا ءبىلىم بەرىپ, ماماندىقتار دايارلايتىن ەلىمىزدىڭ ەڭ ءىرى وقۋ ورىندارىنىڭ, كۆازيمەملەكەتتىك ءبىلىم قۇرىلىمدارى مەن وقۋ ورتالىقتارىنىڭ وكىلدەرى جيىلعان كونفەرەنتسيا سپيكەرى ارمان قاسىم تۋرالى ارىپتەستەرى قازاقستاندا ونلاين ءبىلىم بەرۋدىڭ العاشقى قارلىعاشتارىنىڭ ءبىرى ەكەنىن ايتتى. ول قازاقستانداعى ەڭ ءىرى Edumart.kz ءبىلىم بەرۋ پورتالىنىڭ, سونداي-اق Edunet.pro ينتەرنەت جانە ونلاين-بيزنەس ماماندارىن دايارلايتىن مەكتەبىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى ءارى جەتەكشىسى ەكەن. سونىمەن ەكەۋارا اڭگىمە بىلايشا ءوربىدى.
– ارمان, فورمالدى ەمەس ءبىلىم بەرۋ قىزمەتىنىڭ ەرەكشەلىگى نەدە؟
– فورمالدى ەمەس ءبىلىم بەرۋ قىزمەتىنە مەملەكەت ليتسەنزيا بەرمەيدى. دەمەك, ونىڭ جۇمىسىن تىكەلەي قاداعالامايدى. بىراق ءداستۇرلى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ مەكتەپتەرى مەن جوعارى وقۋ ورىندارى الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق وزگەرىستەرگە باياۋ يكەمدەلەتىنى بايقالعاننان كەيىن ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىنىڭ ءبىلىم مينيسترلەرى 1996 جىلى بارلىق ادامداردى ءومىر بويى ۇزدىكسىز وقىتۋدىڭ ستراتەگياسىن جاساۋدى ۇيعاردى. سوعان سايكەس ۇكىمەت ءداستۇرلى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىمەن بىرگە ءومىر تالاپتارىنا تەز يكەمدەلگىش ءداستۇرلى ەمەس ءبىلىم بەرۋ قىزمەتتەرىنىڭ دامۋىنا دا ىقپال ەتىپ كەلەدى.
– ءبىلىم بەرۋدىڭ بۇل نارىعىنىڭ قازاقستانداعى جاي-كۇيى قانداي؟
– فورمالدى ەمەس ءبىلىم بەرۋ قىزمەتىمەن ەلىمىزدە 2,5 مىڭ وقۋ ورتالىعى مەن ارنايى ماماندار اينالىسادى. ولار ءارتۇرلى كۋرستار, ترەنينگتەر, سەمينارلار, شەبەرلىك سىنىپتارىن وتكىزەدى.
– ونىڭ ساپالىق كورسەتكىشتەرىن قالاي انىقتاۋعا بولادى؟
– بۇل نارىق قوي. نارىق بولعاندا ءبىلىم الۋشى ءۇشىن تاڭداۋ مۇمكىندىگى مول, ال ءبىلىم بەرۋشى ءۇشىن باسەكەسى جوعارى نارىق. وتكىزەتىن «تاۋارىڭ», ياعني بەرەتىن ءبىلىمىڭ ماماندىق الۋشىنىڭ كوڭىلىنە قونباسا, اۋديتوريا جيناي المايسىڭ. ال كوڭىلىنە قونسا, اۋديتوريانى بۇكىل رەسپۋبليكادان, ءتىپتى وزگە ەلدەردەن دە جيناي الاسىڭ. ماسەلەن, ءبىزدىڭ كەيبىر وقۋ ورتالىقتارىنداعى ءبىلىم الاتىنداردىڭ اراسىندا گەرمانيا, يزرايل, فرانتسيا جانە اقش ازاماتتارى دا بار.
– دەمەك, قاشىقتان وقىتۋدىڭ ارتىقشىلىعى شەكارا, مەكەن تاڭدامايتىندىعىندا دەيسىز عوي.
– ءدال سولاي. ەشقانداي كەڭسە دە كەرەك ەمەس. ارتىق شىعىندار جوق. بىراق بۇعان قاراپ ءبىزدىڭ قىزمەتىمىزدى جاپپاي پايدالانا بەرەدى دەگەن قورىتىندى شىعارۋعا بولمايدى. تىڭداۋشىلارىمىزدىڭ اراسىندا ءومىردى ءالى «كۋرورت» كورىپ جۇرگەندەر نەمەسە «وقىساڭ دا وقيسىڭ, وقىماساڭ دا وقيسىڭ» دەپ اكە-شەشەسى جەتەلەپ اكەلىپ قوسىپ قويعاندار بولمايدى. ءبىزدىڭ قىزمەتىمىزدى قاجەتتىلىگىن تەرەڭ ءتۇسىنىپ, توزىمدىلىك تانىتقان ادام عانا پايدالانادى. ولاردىڭ ىشىندە ەڭبەك نارىعىنداعى سۇرانىسقا وراي ماماندىعىن اۋىستىرۋعا ءماجبۇر بولعاندار دا بار.
– قانداي ماماندىقتارعا سۇرانىس باسىم؟ ەكى-ءۇش اي وقىپ العان ماماندىقتىڭ ەڭبەكاقىسى قانداي بولادى؟
– اعىلشىن ءتىلى, بالالاردىڭ قابىلەتىن ەرتە دامىتۋ, ماماندىقتارىن جەتىلدىرۋ, ءتۇرلى ءىت تاقىرىپتارى كۋرسىنا سۇرانىستار جوعارى. بۇلاردىڭ ارقايسىسىنا جانە باسقالارعا اي سايىن مىڭداعان سۇرانىس تۇسەدى.
ال ەڭبەكاقىسى جوعارى ماماندىقتى ەكونوميكانىڭ كوپتەگەن سالاسىنان كەزدەستىرۋگە بولادى. ماسەلەن, قازىرگى تاڭدا ەسەپشىلەرگە, قوعامدىق تاماقتاندىرۋ قىزمەتكەرلەرىنە, ەلەكتريكتەرگە, سانتەحنيكتەرگە, اسەمدىك الەمىنىڭ قىزمەتكەرلەرىنە سۇرانىس جوعارى ەكەنى بايقالادى. بۇل ماماندىقتاردىڭ سۇرانىسىمەن بىرگە تابىسى دا جوعارى.
– ءسىز ءبىر سوزىڭىزدە ينتەرنەتكە ۇيرەتۋ سالاسىنداعى جاڭا ءبىلىم جوباسىن جۇزەگە اسىرۋعا كىرىسكەنىڭىزدى ايتتىڭىز. بۇل ونلاين جوبا بولار؟
– ءيا, قازاقستاندىقتار ينتەرنەت مۇمكىندىگىن كەڭىنەن پايدالانۋى ءۇشىن وسىنداي ۇيعارىمعا كەلدىك. وقۋ ورتالىعىن اشىپ, ينتەرنەت ارقىلى ءوز بيزنەسىن دامىتاتىن ماماندار دايارلاۋدامىز. ارينە قاشىقتان وقىتامىز. مۇنىڭ ءوزى ءبىلىم الۋشىنى العاشقى ساباقتاردان-اق بولاشاق ماماندىعى بويىنشا جۇمىس ىستەۋگە داعدىلاندىرادى.
– ءسىز بۇرىن قارجى سالاسىندا جۇمىس ىستەپسىز. ەندى ءبىلىم سەكتورىنا اۋىسۋىڭىزعا نە سەبەپ بولدى؟
– ەلىمىزدە ەكونوميكالىق جۇيە وزگەردى. ال تۇرعىنداردىڭ بارلىعى بىردەي وعان ەنۋگە دايىن بولمادى. ولارعا قۇقىقتىق, قارجىلىق, سالىق سالاسىنداعى ءبىلىم قاجەت ەكەنىن مەن قازاقستاندىق جانە حالىقارالىق قارجى ۇيىمدارىندا جۇمىس ىستەپ جۇرگەنىمدە سەزىندىم. سوندىقتان دا سول جىلداردىڭ وزىندە نەگىزگى قىزمەتىمە قوسىمشا قوعامدىق نەگىزدە كاسىپكەر-بيزنەسمەندەردىڭ قارجىلىق-قۇقىقتىق ساۋاتتىلىعىن ارتتىرىپ, كاسىپكەرلىك داعدىسىنا ماشىقتاندىراتىن ترەنينگتەر وتكىزىپ, لەكتسيالار وقىپ ءجۇردىم. ارينە بۇل مەكتەپتى اشپاس بۇرىن ەلىمىزدەگى ءبىلىم بەرۋ نارىعىن ەكى جىل زەرتتەدىم. زەرتتەۋلەرىمدى الەمدىك ۇردىسپەن سالىستىردىم. ءسويتىپ ءىت سالاسىنداعى ءبىلىم جوباسىنا توقتالدىم. ويتكەنى ءبىزدىڭ عانا ەمەس, الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىندە ينتەرنەت ماماندارىنىڭ جەتىسپەيتىندىگى بايقالدى.
– ينتەرنەت ماماندارى نەمەن اينالىسادى؟ ءسىزدىڭ مەكتەپتى بىتىرگەندەر نە ىستەي الادى؟
– ءبىز قازنەتكە بۇگىن قاجەت بولىپ تۇرعان مامانداردى دايارلايمىز. ولار ينتەرنەت-جوبالاردىڭ مەنەدجەرلەرى, ينتەرنەت-ماركەتولوگتار, كونتەنت-مەنەدجەرلەر, SEO – ماماندار, ۆەب-ديزاينەرلەر جانە باسقالار. سۇرانىسى جوعارى بۇل ماماندىقتاردى ەكى-ءۇش ايدا يگەرۋ بولاشاعىڭا ينۆەستيتسيا سالعانمەن تەڭ.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن ايگۇل احانبايقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
