ەلباسى وتاندىق زاڭ جۇيەسىنە ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارىن ساقتاۋ, ونىڭ ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋ, قۇقىق قورعاۋ قىزمەتىن گۋممانيزاتسيالاۋ ماقساتىندا بىرقاتار جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەدى. سونىڭ ءبىر پاراسى ادامداردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جاڭا زامانعى تەحنولوگيالىق كەرەك-جاراقتاردى قولدانىسقا كەڭىنەن ەنگىزۋگە قاتىستى.
قوعام ىزگىلىككە قاراي ىلگەرىلەگەن سايىن ازاماتتىق ار-وجداننان, كىسىلىك ۇياتتان جۇرداي ارەكەت-قىلىقتار ازايىپ, ءومىر ءسۇرىپ وتىرعان ورتامىز تىرشىلىك ءۇشىن قاۋىپسىز مەكەنگە اينالاتىنى انىق. ناقتىسى, جاقسىلىققا قاراي باسقان كەز كەلگەن قادام قوعامدى ىزگىلىككە باستايدى. وسى ورايدا قۇقىق قورعاۋ سالاسىنىڭ جۇمىسىنداعى اشىقتىق پەن ادىلەت ۇستانىمىنا قوسا, ازاماتتار تاراپىنان كورسەتىلەتىن قۇرمەت پەن سەنىم, تارتىپسۇيگىشتىك پەن بارلىق زاڭ بۇزۋدىڭ جولىن كەسۋگە ىنتا ءبىلدىرۋى سياقتى پارىزعا دا ادالدىق قاجەت-اق. قوعامنىڭ ىزگىلەنۋى دەگەن وسى بولسا كەرەك-ءتى.
بەينەكامەرالار قالانى قاۋىپسىز ەتە مە؟
ماسەلەن, قالالار مەن ەلدى مەكەندەردى سمارت تەحنولوگيالار ارقىلى بەينەباقىلاۋعا الۋ قارۋلى كۇزەت پەن سىمتەمىرلى قورشاۋلارعا قاراعاندا, اناعۇرلىم ءتيىمدى ءارى ورەلى ەكەنى ايان. بۇل ءبىر جاعىنان قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدىڭ جاڭا ينتەللەكتۋال ساتىسىنا كوشۋگە ءارى ەلىمىزدەگى تسيفرلاندىرۋ جۇمىستارىنىڭ جەدەل جۇرۋىنە دە جول اشپاق.
قازىر «قاۋىپسىز قالا» تالابىنا ساي بەينەباقىلاۋ قۇرىلعىلارىن ىسكە قوسۋ باستى نازاردا. بۇل جۇمىس ناتيەجەسىز دە ەمەس. اسىرەسە, جۇمىس قارقىنى استانا, الماتى سياقتى ۇلكەن قالالاردىڭ شەڭبەرىندە قالىپ قويماي, ايماققا دا جىلدام اياق باسقانى اۋىز تولتىرىپ ايتاتىنداي جەتىستىك. مىسالعا, الماتى وبلىسىنداعى تۇرعىندار كوپ شوعىرلانعان ەلدى مەكەندەردى بەينەباقىلاۋ كامەرالارىمەن جابدىقتاۋ قارقىندى جالعاسىپ كەلەدى. 2017 جىلى وڭىردەگى 10 اكىمشىلىك ورتالىققا جالپى سانى 766 سىرتقى بەينەباقىلاۋ كامەرالارى ورناتىلعان ەكەن. بەينەباقىلاۋ قۇرىلعىلارىنىڭ سانى جونىنەن تالدىقورعان قالاسى الدا تۇر. وبلىس ورتالىعىنداعى بەيساۋىت ءجۇرىستى قالت جىبەرمەيتىن 669 كامەرا جۇمىس ىستەيدى. جانە اتالعان قۇرىلعىلاردىڭ بارلىعى ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ باسقارۋ ورتالىعانا تىكەلەي جالعانعان, بۇل ءتارتىپ ساقشىلارىنىڭ جەدەل دابىل بەرۋ مەن جەدەل ارەكەت ەتۋ مۇمكىندىگىن ەسەلەپ ارتتىرعان. بيىلعى جىلى جاركەنت, قاپشاعاي, قاسكەلەڭ, تەكەلى سياقتى شاعىن قالالاردا تاعى 550 كامەرا ورناتىلاتىن بولادى.
ارينە, الماتى وبلىسىنداعى قۇقىق قورعاۋ سالاسىن تسيفرلاندىرۋ جۇمىستارى بەينەكامەرالار ورناتۋمەن شەكتەلمەيدى. مىسالعا, 2017 جىلى تالدىقورعان قالاسى مەن ەسكەلدى, كوكسۋ اۋداندىق ىشكى ىستەر بولىمدەرىندە «ەلەكتروندى قىلمىستىق ءىس» ءمودۋلى ارقىلى سوت عيماراتى مەن ۋاقىتشا ۇستاۋ يزولياتورى اراسىندا ونلاين رەجىمىندە بەينەكونفەرەنتسيالىق بايلانىسقا قوسىلۋ جولعا قويىلىپ, وعان قاجەتتى 25 بىرلىك تەحنيكالىق جابدىق ورناتىلعان. بۇل ءوز كەزەگىندە ءبىز ءسوز ەتىپ وتىرعان قۇقىق قورعاۋ سالاسىنىڭ قىزمەتتىك مىندەتىن جۇزەگە اسىرۋى مەن گۋمانيزم قاعيداتتارىنىڭ سالتانات قۇرۋىنا جاسالعان وڭ قادام رەتىندە باعالانۋى كەرەك-اق.
سمارت تەحنولوگيا پوليتسيا يميدجىن كوتەرە مە؟
ءتارتىپ ساقشىلارىنىڭ الەۋمەت الدىنداعى جاعىمسىز كەيىپكەر بەينەسىنەن ارىلۋىنا, پوليتسيانىڭ وڭ ءيميدجىن قالىپتاستىرۋعا ءدال وسى سمارت جۇيەلەر سەپتىگىن تيگىزىپ وتىرعانى راس. اسىرەسە, جول-پاترۋل پوليتسياسىنىڭ 810 قىزمەتكەرىنىڭ پورتاتيۆتىك بەينەتىركەگىشتەرمەن جابدىقتالۋى زاڭ بۇزۋشىلار تاراپىنان دا, قىزمەتكەرلەر جاعىنان دا وڭ ناتيجە كورسەتە باستاعان. بەينەجەتوندى بايقاعان جولاۋشى بۇرىنعىداي ماسەلەنى «بارماق باستى, كوز قىستىمەن» شەشۋگە باتىلدىق تانىتا المايتىنى بايقالعان. ارينە, بۇل جول پوليتسياسى قىزمەتكەرىنىڭ جەمقورلىقتان ادا بولۋىنا دا ىقپال ەتەتىنى ءسوزسىز.
قازىر جول-پاترۋل پوليتسياسى بەينە دەرەكتەردى جۇكتەۋ جانە ساقتاۋ جۇيەلەرىمەن 93 پايىزعا قامتاماسىز ەتىلگەن. ونى 100 پايىزعا جەتكىزۋ ءۇشىن بيىل تاعى 61 قۇرال ساتىپ الىنباقشى. سونداي-اق جاقىندا وبلىستاعى 250 پوليتسيا ەكيپاجى پلانشەتتەرمەن, پرينتەرلەرمەن جانە ەلەكتروندى حاتتامالار جاساۋعا ارنالعان تولەم تەرمينالدارىمەن تولىقتاي جابدىقتالادى. مۇنىڭ سىرتىندا بيىل وبلىس ەلدى مەكەندەرىنىڭ گەواقپاراتتىق كارتاسى جاڭارتىلىپ, 741 بەكەت «قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتار كارتاسى» پورتالىنا قوسىلاتىن بولادى.
ءتارتىپ ساقشىسى... ءتارتىپ بۇزۋىنا بولا ما؟
ايتپاقشى, پوليتسيا ءيميدجى دەگەننەن شىعادى... جاقىندا وبلىستىق ىشكى ىستەر دەپارتامەنتىنىڭ 2017 جىلعى جۇمىسى قورىتىندىلانعان ەدى. سوندا كوڭىلگە كىربىڭ تۇسىرەتىن دەرەكتەر دە جاريا بولدى. ءسوز, ارينە, ىشكى ىستەر قىزمەتكەرلەرىنىڭ تارتىبىنە قاتىستى. بىلتىر 31 پوليتسەيگە قاتىستى 33 قىلمىستىق ءىس قوزعالعان ەكەن. ونىڭ ىشىندە 23 پارا الۋ فاكتىسى, 2 لاۋازىمدىق ۋاكىلەتتىگىن اسىرا پايدالانۋ, 2 لاۋازىمدىق ۋاكىلەتتىگىن تەرىس ماقساتقا پايدالانۋ, 2 الاياقتىق, 1 قىزمەتتەگى ارەكەتسىزدىك, 1 سالعىرتتىق, 1 كىناسىز ادامدى قىلمىستىق جاۋاپتىلىققا ماجبۇرلەپ كوندىرۋ جانە بىرەۋى زاڭسىز كوشى-قون ۇيىمداستىرۋ سياقتى كەلەڭسىزدىك ورىن العان. ال سىبايلاس جەمقورلىققا قاتىستى 29 قىلمىستىق ارەكەت انىقتالعان ەكەن. مۇنىڭ سىرتىندا اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە 72 قىزمەتكەر, تارتىپتىك جازاعا 16 قىزمەتكەر تارتىلىپتى. سونداي-اق ءتۇرلى جاعدايداعى جول-كولىك وقيعاسىنا 26 پوليتسەي سەبەپكەر بولعان...
ارينە, وبلىستىق ىشكى ىستەر دەپارتامەنتىنىڭ وتكەن مەرزىمدەگى جۇمىس قورىتىندىسىندا جاعىمدى ىستەر دە ايتىلدى. مىسالعا, 2017 جىلى الماتى وبلىسىنىڭ اۋماعىندا ورىن العان جول-كولىك وقيعاسىنىڭ سانى ارعى جىلمەن سالىستىرعاندا ازايعان.
وبلىس جولدارىندا 2016 جىلى 2086 اپاتتى جاعداي تىركەلسە, بۇل كورسەتكىش 2017 جىلى 1934 وقيعاعا دەيىن تومەندەگەنى قۋانتادى. ءادىلىن ايتۋىمىز كەرەك, قىلمىسپەن كۇرەس پەن الدىن الۋ جۇمىستارىنا جەتىسۋلىق ءتارتىپ ساقشىلارى جۇمىلا كىرىسىپ, بارىنشا ناتيجەلى ارەكەت ەتۋدە. ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ جۇمىسىن جانداندىرۋ ماقساتىندا الماتى وبلىسى اكىمدىگى تاراپىنان قارجىلاندىرۋ ۇلەسى ارتىپ, 2017 جىلى بيۋدجەت قورجىنىنان 11,9 ملرد تەڭگە بولىنگەن. بىراق ايماقتاعى قىلمىستىق احۋال قالىپتى جاعدايدا بولعانىمەن, كەيبىر باعىتتار بويىنشا الاڭداۋعا نەگىز بار. مىسالعا, ءبىر جىل ىشىندە پاتەر توناۋ مەن ۇيالى تەلەفون ۇرلاۋ فاكتىلەرى ازايماي وتىر. ەسەپتى كەزەڭدە ءۇي توناۋ – 7,1 پايىزعا, تەلەفون ۇرلاۋ 5,8 پايىزعا كوبەيگەن.
تاعى ءبىر جاعىمدى جاڭالىق جەتىسۋلىق قۇقىق قورعاۋشىلاردىڭ باستاماسىمەن «مالشى – مال يەسى – جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان» نەگىزىندە ءۇش جاقتى كەلىسىم جاساۋ مەن مالدى جايۋ ەرەجەلەرىنىڭ جوبالارى بەكىتىلىپ, قابىلداندى. بۇل ءوز كەزەگىندە ايماقتاعى مال ۇرلىعىنىڭ الدىن الۋعا ۇلكەن كومەك بولىپ وتىر. بۇل باسقا وڭىرلەردىڭ ۇيرەنەتىن ءۇردىسى بولسا دەيمىز...
قالماحانبەت مۇقامەتقالي,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى وبلىسى
