كلاسسيكالىق ونەرگە قۇمار جاندار بولماسا, رامازان باپوۆتى ءوز قازاعىمىزدىڭ كوبىسى بىلە بەرمەيتىنى راس. بىلسە دە, وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن ايگىلى ءبيشىنىڭ ومىردەن وزعانى تۋرالى باق-تار جارىسا قازاناما بەرگەندە, ەلباسى ن.نازارباەۆ كوڭىل ايتۋ جولداعاندا عانا ەستىگەن بولار. تۇلعا تۋرالى سوڭعى ۋاقىتتا مۇلدە ايتىلماي كەتكەنىن بايقايمىز. سول ءۇشىن رامازان ساليق ۇلىنان كەزىندە العان سۇحباتتارىمىزدى سويلەتىپ, كوكەيدە ساقتالعان اڭگىمەلەرىن قايتا تىرىلتۋگە تىرىستىق.
ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىزدىڭ ەكى اعاسى دا الماتى حورەوگرافيالىق ۋچيليششەسىن بىتىرگەن. جاسى ونعا تولعاندا اعالارىنىڭ ىزىمەن بارعان رامازاننىڭ جولى بولىپ, ماسكەۋدەگى ۇلكەن تەاتر جانىنداعى حورەوگرافيالىق ۋچيليششەگە قابىلداۋعا ارنالعان ىرىكتەۋدىڭ ءۇشىنشى, سوڭعى كۇنىنە تاپ كەلىپتى. ىرىكتەۋدەن وتكەن 12 بالانىڭ ىشىندە رامازانمەن قاتار, تاعى ءبىر قانداسىمىز ناتاليا ارىنباساروۆا دا بولعانىن ايتا كەتەيىك.
ماسكەۋدەگى وقۋ ورنىن ۇزدىك بىتىرگەن رامازان باپوۆتىڭ جۇلدىزى كوپ ۇزاماي جارقىراي جاندى. وداق استاناسىنان سىنعا تۇسكەن 400 ءبيشىنىڭ ىشىنەن بولگاريادا وتەتىن حالىقارالىق ۆارنا فەستيۆالىنە قاتىساتىن بولدى. ارادا ەلۋ جىل وتكەندە بىزگە سۇحبات بەرگەن ءبيشى:
– سول كەزدى ەسىمە السام ءالى كۇنگە دەيىن تولقىپ كەتەمىن. حالىقارالىق جارىسقا بارۋ, وندا دا اتاعى دۇرىلدەپ تۇرعان ۆارناعا بارۋ ءوڭىم تۇگىلى, تۇسىمە دە كىرمەگەن. كونسەرۆاتوريانى جاڭا بىتىرگەن بوزبالا ءۇشىن ۆارنا بايقاۋىنا جاي عانا قاتىسۋدىڭ ءوزى ۇلكەن جەتىستىك سانالاتىن ەدى عوي. شىنىمدى ايتسام, جەڭۋدەن دە, جۇلدەگەر بولۋدان دا ءۇمىتىم از ەدى. جاستىقتىڭ اسەرى مە, مەنەن ءۇمىت كۇتەتىندەردىڭ از بولعانىنا نامىستاندىم با, ايتەۋىر, بار ونەرىمدى كورسەتۋگە تىرىستىم. ادىلقازىلار مەنىڭ حالىقارالىق جارىسقا تۇڭعىش رەت قاتىسقانىما سەنە الماپتى,– دەگەن-ءدى.
ۆارنا بايقاۋىندا جۇلدەلى ورىن العان قانداسىمىز لەنينگرادتان كەلگەن ايگىلى ميحايل بارىشنيكوۆكە عانا جول بەرىپتى. كەيىنىرەك بارىشنيكوۆ كاپيتاليستىك قوعامنان «قايتپاي قالعانداردىڭ» ءتىزىمىن تولىقتىرىپ, اقش-قا قونىس اۋدارعانى بەلگىلى.
جاسى جيىرماعا دا تولماعان بوزبالانىڭ ۆارنا بيىگىنەن كەيىن ماسكەۋدە قالۋىنا بولار ەدى. رامازان ۇلكەن تەاتردا ءبيشى بولىپ قال دەگەندەردىڭ ءسوزىن قۇلاعىنا ىلمەي, قاسارىسىپ ءجۇرىپ الماتىعا كەلدى. اباي اتىنداعى وپەرا جانە بالەت تەاترىنا ءبيشى بولىپ ورنالاستى. ۇلكەن تەاتر-
مەن دە بايلانىسىن ۇزگەن جوق, بىلىكتى ۇستازداردىڭ سىنىبىندا شەبەرلىگىن شىڭداۋمەن بولدى. ماسكەۋدە حالىقارالىق لاۋرەاتتاردان قۇرالعان بالەت ترۋپپاسىمەن بىرگە جارتى الەمدى گاسترولدىك ساپارمەن ارالاپ شىقتى.
كسرو-نىڭ ءمۇيىزى قاراعايداي تەاترلارىنىڭ جۇرەگى داۋالاي بەرمەيتىن «سپارتاكتى» الماتى تەاترىندا ساحنالاۋى باپوۆتىڭ وتاندىق بالەت ونەرىنە سىڭىرگەن سۇبەلى ۇلەستەرىنىڭ ءبىرى سانالادى. بۇل تۋرالى ءوزى «سپارتاكتى» قازاق ساحناسىنا العاش اكەلگەندەردىڭ ءبىرى بولعانىمدى ماقتان تۇتامىن» دەيدى. ولاي ايتاتىن دا ءجونى بار. وداق كولەمىندەگى ازۋلى تەاترلاردىڭ ءتىسى باتا بەرمەيتىن كۇردەلى تۋىندى ءۇش-اق اي دايىندىقتان كەيىن ساحنالانىپتى. اۆتورى ارام حاچاتۋرياننىڭ ءوزى پرەمەراعا كەلىپ, ريزالىعىن بىلدىرگەنىنىڭ ءوزى نەگە تۇرادى! وسى جەتىستىكتەرىن قىزعانعانداردىڭ, اياقتان شالۋعا تىرىسقانداردىڭ ىزاسى ءوتتى مە, ايتەۋىر, قىرىققا ەندى تولعان شاعىندا ىستامبۇل مەملەكەتتىك وپەرا جانە بالەت تەاترىنا كەتۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. پەندەشىلىك ەگەستىڭ ءبارى ۋاقىت وتە كەلە ۇمىتىلار, ورتا تۇزەلەر دەپ ۇمىتتەنىپ, توزۋگە تىرىستى. بىراق «شولمەكتىڭ مىڭ كۇن ەمەس, ءبىر كۇن سىناتىنى» سياقتى, اقىرى شارت كەتتى.
– شەتەلگە ءوز قالاۋىممەن ەمەس, امالدىڭ جوقتىعىنان كەتكەن اداممىن عوي. ايتپەسە, قازاقستاندا بەلدى قىزمەت تە, اتاق تا ءبىر باسىما جەتىپ-ارتىلاتىن ەدى. ول كەزدە باسقا سالالار سياقتى مادەنيەت تە تەمىر قۇرساۋدا بولدى. جوعارىداعى مىقتىلار ءالى ءشىپ-شيكى اعايىن-تۋىستارىن, بالالارىن تەاترعا تىقپالاۋعا تىرىساتىن. ءبىر عانا مىسال ايتايىن, تۋىندىسى ءالى تولىق دايىن ەمەس ادامداردىڭ شىعارماسىن تەاتردىڭ الداعى جوسپارىنا ەنگىزبەك بولعانداردى دا كوزىمىز كوردى. اباي اتىنداعى وپەرا جانە بالەت تەاترىندا ونەر كورسەتەتىن, تۋىندىلارى قويىلاتىن ادامداردىڭ بويىندا تالانتتىڭ ەڭ بولماسا ۇشقىنى سەزىلىپ تۇرۋى كەرەك قوي. جوق, بىزدە بىرەۋلەرگە ءمينيستردىڭ جاقىنى بولعانى ءۇشىن عانا ساحنانى بىلعاۋعا جول بەرىلەدى. قىرسىقتىڭ ءبارى وسىنداي ەرەگىستەردەن باستالدى, – دەيدى ءوزى.
ىستامبۇل تەاترىنداعى ەڭبەگى جەمىسسىز بولعان جوق. جىل سايىن شاكىرتتەرىن حالىقارالىق بايقاۋلارعا اپارىپ, جۇلدەلى ورىنداردان كورىنىپ ءجۇردى. توقسانىنشى جىلداردىڭ ورتا شەنىندە ءوزى 28 جىل بۇرىن قاتىسقان ۆارنا بايقاۋىنا بارعان ساپارىندا ەسكى دوستارىنان اقش-قا شاقىرتۋ الدى. العاشىندا بىرنەشە اي عانا جۇمىس ىستەمەك ەدى, باقانداي 13 جىل بويى قىزمەت ەتەمىن دەگەن ويىنا كىرىپ-شىقپاعان-دى.
دجوردجيا شتاتىنداعى اتلانتا شاھارىندا ءجۇرىپ قانداسىمىز ءوزىنىڭ بالەت مەكتەبىن اشىپ, 150-گە تارتا بالاعا ءتالىم بەردى. ارنايى شاقىرتۋمەن باسقا دا بالەت مەكتەپتەرىندە جۇمىس ىستەدى. چايكوۆسكيدىڭ «ششەلكۋنچيگىن», «شىعىس ءبيىن», «قىتاي ءبيىن», باسقا دا الەمدىك كلاسسيكاعا اينالعان تۋىندىلاردى قويىپ, شاكىرتتەرىمەن بىرگە تالاي جۇلدەنى يەلەندى.
قازاقستانداعى بالەت ارتىستەرى فەستيۆالدەرىنىڭ قۇرمەتتى قوناعى رەتىندە, قازىلىق جاساۋعا شاقىرىلعان رامازان باپوۆپەن تىلدەسىپ قالۋعا تىرىسقانبىز. سوندا:
– پەندە دەگەن تابيعاتىنان-اق جايلى ومىرگە, مولشىلىققا تەز بەيىمدەلگىش كەلەدى عوي. امەريكاعا ۇيرەنىسۋىم قيىن بولعان جوق. مەنى ول جاقتا ونەر ادامى, ءوز سالاسىن جەتىك بىلەتىن مامان رەتىندە قۇرمەتتەيدى. تالانتتى, ادال شاكىرتتەرىم بار. كەيدە «قازاقستانعا شاقىرا قالسا, سونىڭ ءبارىن قالاي تاستاپ كەتەمىن» دەپ تە ويلانامىن. ەلگە بارىپ, امەريكاداعىدان دا كەرەمەت قويىلىمدار قويۋعا بولاتىنىن ويلاسام, تارتىپ-اق كەتكىم كەلەدى. بىراق «تارتىپ كەتۋدىڭ» ازابىن كوردىم عوي, وسى جولى سابىرمەن شەشىم قابىلدايىن دەپ ءوزىمدى تەجەۋگە تىرىسامىن. مەنى قازاقستانعا قۇرمەتتەپ ارنايى شاقىرماي-اق قويسىن. ءبارىبىر ءتورت-بەس جىلدا ەلگە قايتامىن,– دەگەنى بار.
وسى اڭگىمەدەن كەيىن ارادا بىرەر جىل وتكەندە ەلگە ورالدى. 2007 جىلى ەلباسىنان شاقىرتۋ الىسىمەن الماتىسىنا اسىقتى. اباي اتىنداعى مەملەكەتتىك وپەرا جانە بالەت تەاترىندا بالەت ترۋپپاسىن باسقاردى, باس بالەتمەيستەر بولدى. ءومىرىنىڭ سوڭعى جىلدارىندا ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى ونەر اكادەمياسى رەكتورىنىڭ كەڭەسشىسى قىزمەتىن اتقاردى. 2014 جىلى ومىردەن وزعان اتاقتى بالەت ءبيشىسى, حورەوگراف, پەداگوگ كەڭسايدان ماڭگىلىك مەكەن تاپتى.
جالپى, «ەل دەگەندە ەمىنىپ, جۇرت دەگەندە جۇگىنىپ قىزمەت قىلاتىن», ناعىز تەپسە تەمىر ۇزەتىن شاعىندا شەتەل اسىپ كەتكەنى ءۇشىن رامازان باپوۆتى جازعىرۋ قيىن. ءوزى ايتقانداي, ونەر ادامدارىنىڭ ءومىرىنىڭ كوپ ۋاقىتى جۇمىس باسىندا – تەاتردا وتەدى. ولار ساحنادا قۇلپىرىپ جۇرگەنىمەن, جايشىلىقتا ءمۇساپىر. كۇن سايىنعى اۋىر رەپيتيتسيا ادامنىڭ اعزاسىن توزدىراتىنى تاعى بار.
جاڭا قويىلىم ءۇشىن, شاكىرتتەرى ءۇشىن اركىمگە قول جايىپ, قاراجات سۇراۋ كىمگە وڭاي ءتيسىن؟! بارلىق جاعداي جاسالسا, كىم تۋعان جەرىن تاستاپ, باقىتىن باسقا ەلدەن ىزدەيدى؟!
– شەتەلدە جۇرگەن كەزدەرىمدە وتانىنان جىراقتاعى ادامنىڭ وتانسۇيگىشتىك سەزىمى كۇشتى بولاتىنىن ءتۇسىندىم. قازاقستاندى ويلاسام, بالا كەزىم ەسكە تۇسەدى. ون جاسىمدا ماسكەۋگە كەتىپ بارا جاتقاندا شەشەم بايعۇس قيماي جىلاپ ەدى. سودان باستاپ ون جىل رەسەيدە بولدىم, التى جىلىم انكارادا ءوتتى, اقش-تا جۇرگەنىمە 12 جىلدان استى, ءالى قانشا جىلىم شەتەلدە وتەتىنى بەلگىسىز,– بۇل باپوۆتىڭ اقش-تان ورالماي تۇرعاندا ايتقان ءسوزى. قىزىلوردانىڭ قاراپايىم قىزى مەن الماتىلىق تەمىرجولشىنىڭ وتباسىندا تۋعان ازامات 20 جىل شەتەلدە جۇرسە دە, قازاقستاننىڭ ازاماتتىعىن باسقا ەلدىڭ قۇجاتىنا ايىرباستاعان جوق, الۋعا تىرىسقان دا ەمەس.
شىن مانىسىندە رامازان باپوۆ – قازاق بالەت ونەرىنىڭ اڭىزىنا اينالعان تۇلعا. الايدا, ءسوز باسىندا ايتىپ كەتكەنىمىزدەي, رامازان باپوۆتاي تۇلعانىڭ ەسىمىن ەل ەسىندە جاڭعىرتىپ وتىرۋ جاعى كەمشىن قالىپ جاتقانداي. وتكەن جىلى تۋعانىنا 70 جىل تولعان قانداسىمىز تۋرالى كەيبىر باق-تاردىڭ باسىم كوپشىلىگى ءۇن قاتپادى. تەك كەيبىر باق-تاردا وتباسى مۇشەلەرىنىڭ سۇحباتتارى جارىق كوردى. «شابىت» حالىقارالىق فەستيۆالىنىڭ كلاسسيكالىق بي اتالىمىندا جاستارعا «رامازان باپوۆ اتىنداعى ديپلوم» بەرىلەتىنى راس, بىراق ول اتالىم فەستيۆالگە جىل سايىن قوسىلا بەرمەيدى. رۋدولف نۋريەۆ, مايا پليسەتسكايا, سەرج ليفار سىندى الەمنىڭ اڭىزعا اينالعان بالەت بيشىلەرىنىڭ اتىنداعى بالەت ارتىستەرى مەن حورەوگرافتارىنىڭ قۇرمەتىنە حالىقارالىق كونكۋرستار وتكىزىلەتىنىن ەسكەرسەڭىز, «شابىتتىڭ» اتاۋلى ديپلومى ازدىق ەتەتىنى انىق. وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا الماتى حورەوگرافيالىق ۋچيليششەسىندە رامازان باپوۆتىڭ قۇرمەتىنە ەسكە الۋ كونتسەرتى وتكەنى عانا كوڭىلگە مەدەۋ. الداعى ۋاقىتتا كسرو حالىق ءارتىسىنىڭ قۇرمەتىنە ءداستۇرلى حالىقارالىق كونكۋرس وتكىزىلىپ تۇرۋ كەرەك دەگەن ويدامىز.
ارنۇر اسقار,
«ەگەمەن قازاقستان»
